Vaksina kundër virusit respirator sincicial (RSV) rekomandohet për disa kategori personash, veçanërisht të moshuarit, individët me sëmundje kronike dhe gratë shtatzëna në javë të caktuara të shtatzënisë. Vaksinimi synon të ulë rrezikun e infeksioneve të rënda dhe të komplikacioneve që mund të kërkojnë shtrimin në spital. Sipas një artikulli të publikuar udhëzimet amerikane për vaksinimin kundër RSV-së përfshijnë disa kategori të rritura të popullatës, ndërsa për foshnjat ekzistojnë edhe mënyra të tjera mbrojtjeje.
Çfarë është virusi RSV dhe pse duhet të kemi kujdes?
Virusi respirator sincicial (RSV) është një virus që shkakton infeksione të rrugëve të frymëmarrjes. Ai mund të prekë si fëmijët, ashtu edhe të rriturit. Në shumë raste, infeksioni shkakton simptoma të ngjashme me ftohjen e zakonshme, si kollë, rrjedhje hundësh dhe bllokim të hundëve. Megjithatë, te të moshuarit dhe personat me probleme të caktuara shëndetësore, ai mund të shkaktojë komplikacione serioze, përfshirë pneumoni, bronkit dhe përkeqësim të sëmundjeve të zemrës ose mushkërive.
1. Personat e moshës 50–74 vjeç me probleme shëndetësore
Sipas rekomandimeve amerikane të përshkruara në artikull, personat e moshës 50–74 vjeç që kanë rrezik të shtuar për infeksion të rëndë nga RSV mund të përfitojnë nga një dozë e vaksinës.
Kategoritë që mund të kualifikohen përfshijnë personat me:
- Sëmundje kronike të zemrës.
- Sëmundje të mushkërive.
- Sëmundje të mëlçisë.
- Sëmundje të avancuar të veshkave.
- Anemi drapërocitare.
- Obezitet të rëndë.
- Sistem imunitar të dobësuar.
Edhe personat që jetojnë në institucione të kujdesit afatgjatë, si shtëpitë e të moshuarve, mund të përfitojnë nga vaksinimi. Ekspertët theksojnë se, përveç moshës, rëndësi të veçantë kanë sëmundjet shoqëruese dhe rreziku individual për komplikacione.
2. Të gjithë personat e moshës 75 vjeç e lart
Sipas udhëzimeve amerikane të përmendura në artikull, të gjithë të rriturit 75 vjeç e lart rekomandohen të marrin një dozë të vaksinës kundër RSV-së. Me rritjen e moshës, sistemi imunitar mund të dobësohet, duke e bërë organizmin më të cenueshëm ndaj infeksioneve të rënda. RSV mund të shkaktojë pneumoni, bronkit dhe përkeqësim të insuficiencës kardiake. Në rastet më të rënda, komplikacionet mund të jenë kërcënuese për jetën.
Tre vaksinat e përmendura në artikull janë:
- Arexvy, e prodhuar nga GSK.
- Abrysvo, e prodhuar nga Pfizer.
- mResvia, e prodhuar nga Moderna.
Zgjedhja e vaksinës duhet të bëhet në përputhje me rekomandimet mjekësore dhe disponueshmërinë e saj.
3. Gratë shtatzëna në javët 32–36 të shtatzënisë
Vaksinimi gjatë shtatzënisë mund të ndihmojë në mbrojtjen e foshnjës gjatë muajve të parë të jetës, kur ajo është më e rrezikuar nga komplikacionet e RSV-së. Sipas rekomandimeve amerikane të paraqitura në artikull, vaksina Abrysvo mund të jepet në javët 32–36 të shtatzënisë, nëse kjo periudhë përkon me sezonin e RSV-së, zakonisht nga shtatori deri në mars në pjesën më të madhe të SHBA-së. Rekomandimi vlen për gratë që nuk e kanë marrë vaksinën gjatë një shtatzënie të mëparshme. Antitrupat që nëna krijon pas vaksinimit kalojnë te foshnja dhe mund ta mbrojnë atë gjatë muajve të parë pas lindjes, deri në rreth gjashtë muajt e parë e më tej, sipas nivelit të mbrojtjes. Koha e vaksinimit dhe përshtatshmëria duhet të diskutohen me mjekun obstetër, pasi udhëzimet mund të ndryshojnë sipas vendit dhe sezonit.
Si mbrohen foshnjat nëse nëna nuk është vaksinuar?
Edhe foshnjat, nënat e të cilave nuk janë vaksinuar gjatë shtatzënisë, mund të mbrohen kundër RSV-së. Në SHBA përdoren antitrupat monoklonalë Beyfortus (nirsevimab) dhe Enflonsia (clesrovimab), të cilët mund të ofrojnë mbrojtje të drejtpërdrejtë gjatë sezonit të virusit. Këto produkte nuk janë vaksina në kuptimin tradicional. Ato sigurojnë antitrupa të gatshëm, duke ofruar mbrojtje të shpejtë, por të përkohshme. Disa foshnja me rrezik të lartë mund të kenë nevojë për mbrojtje edhe gjatë një sezoni të dytë të RSV-së. Ato përdoren për parandalimin e sëmundjes së rëndë dhe jo për trajtimin e një infeksioni që ka ndodhur tashmë.
Kush nuk duhet ta marrë vaksinën kundër RSV-së?
Personat që e kanë marrë tashmë një dozë të vaksinës zakonisht nuk rekomandohen të marrin një dozë tjetër në këtë fazë, sipas udhëzimeve amerikane të përmendura në artikull. Rekomandimet mund të ndryshojnë në të ardhmen, në varësi të të dhënave mbi kohëzgjatjen e mbrojtjes. Gjithashtu, personat që kanë pasur një reaksion të rëndë alergjik ndaj një përbërësi të vaksinës nuk duhet ta marrin atë pa vlerësim të specializuar mjekësor. Efektet anësore më të zakonshme mund të përfshijnë dhimbje në vendin e injektimit, dhimbje koke, temperaturë dhe të përziera. Zakonisht ato janë të lehta dhe kalimtare.
Çfarë duhet të bëni?
Nëse jeni 75 vjeç ose më shumë, keni moshën 50–74 vjeç dhe vuani nga sëmundje kronike, ose jeni shtatzënë, konsultohuni me mjekun për të kuptuar nëse vaksinimi kundër RSV-së është i përshtatshëm për ju. Duhet pasur parasysh se udhëzimet e përshkruara në këtë artikull i referohen SHBA-së dhe nuk zbatohen domosdoshmërisht në të njëjtën mënyrë në Shqipëri apo në vende të tjera. Për këtë arsye, është e rëndësishme të ndiqen rekomandimet e autoriteteve shëndetësore vendase.
