Menisku është një strukturë kërcore brenda nyjës së gjurit, e cila ndihmon në stabilizimin e saj, shpërndarjen e ngarkesës dhe mbrojtjen e sipërfaqeve kockore. Dëmtimi i tij mund të shkaktojë dhimbje, ënjtje dhe vështirësi në përkuljen ose drejtimin e gjurit.
Çfarë është menisku dhe cili është funksioni i tij?
Menisku është një strukturë në formë gjysmëhëne, e përbërë nga kërc fijor, që ndodhet midis kockës së kofshës dhe kockës së kërcirit. Në secilin gju gjenden dy meniskë: i brendshmi dhe i jashtmi. Funksioni i tyre është të ndihmojnë në stabilizimin e gjurit, të shpërndajnë presionin gjatë ecjes dhe aktivitetit fizik, si dhe të zvogëlojnë fërkimin dhe ngarkesën mbi sipërfaqet e kyçit. Meniskët veprojnë si amortizues natyrorë, duke ndihmuar në mbrojtjen e kërcit artikular dhe në ruajtjen e funksionit të gjurit.
Si dëmtohet menisku?
Shumica e dëmtimeve të meniskut ndodhin gjatë lëvizjeve të shpejta rrotulluese, veçanërisht kur këmba është e mbështetur në tokë dhe gjuri pëson një rrotullim të papritur. Dëmtimi më i zakonshëm është çarja e meniskut. Ajo mund të ndodhë gjatë aktiviteteve sportive, por edhe gjatë lëvizjeve të zakonshme, veçanërisht te personat më të moshuar, kur indi bëhet më i cenueshëm me kalimin e viteve. Në disa raste, dëmtimi i meniskut shoqërohet edhe me dëmtime të strukturave të tjera të gjurit, si ligamentet.
Cilat janë simptomat e dëmtimit të meniskut?
Simptomat mund të ndryshojnë në varësi të madhësisë dhe vendndodhjes së çarjes. Shenjat më të zakonshme janë:
- Dhimbje në gju, veçanërisht gjatë rrotullimit të këmbës, përkuljes ose ngarkesës mbi të.
- Ënjtje, e cila mund të shfaqet menjëherë ose disa orë pas dëmtimit.
- Vështirësi në përkuljen ose drejtimin e gjurit.
- Kërcitje ose ndjesi kërcitjeje në momentin e dëmtimit apo gjatë lëvizjes.
- Bllokim i gjurit, kur kyçi ngec dhe nuk mund të drejtohet plotësisht.
- Dhimbje që përkeqësohet gradualisht, sidomos gjatë ecjes, ngjitjes së shkallëve ose aktiviteteve me ngarkesë.
Jo çdo kërcitje e gjurit tregon çarje të meniskut. Për një diagnozë të saktë nevojitet vlerësim mjekësor.
Si trajtohet çarja e meniskut?
Trajtimi varet nga madhësia dhe vendndodhja e çarjes, mosha e pacientit, niveli i aktivitetit fizik dhe prania e dëmtimeve të tjera.
1. Pushimi dhe ulja e ngarkesës
Në fazën fillestare rekomandohet shmangia e aktiviteteve që shkaktojnë dhimbje, veçanërisht vrapimi, kërcimet dhe rrotullimet e papritura të gjurit.
2. Akulli dhe kontrolli i ënjtjes
Vendosja e akullit të mbështjellë me një peshqir për 15–20 minuta mund të ndihmojë në uljen e dhimbjes dhe ënjtjes. Akulli nuk duhet vendosur drejtpërdrejt mbi lëkurë.
3. Fizioterapia dhe ushtrimet e rehabilitimit
Ushtrimet e përshtatura mund të ndihmojnë në forcimin e muskujve të kofshës dhe të këmbës, përmirësimin e stabilitetit dhe rikthimin gradual të lëvizshmërisë së gjurit. Programi duhet të përshtatet nga fizioterapisti sipas dëmtimit dhe simptomave.
4. Trajtime të tjera për dhimbjen
Në varësi të rastit, mjeku mund të rekomandojë trajtime për kontrollin e dhimbjes dhe inflamacionit. Metoda si ultratingulli terapeutik, elektroterapia ose krioterapia mund të përdoren si ndihmëse në disa programe rehabilitimi, por nuk e riparojnë vetë çarjen e meniskut.
5. Ndërhyrja kirurgjikale
Operacioni mund të nevojitet në disa raste, veçanërisht kur çarja shkakton bllokim të gjurit, kur dëmtimi ka karakteristika të caktuara që mund të riparohen, ose kur trajtimi konservativ nuk sjell përmirësimin e nevojshëm. Kur është e mundur, ruajtja dhe riparimi i meniskut preferohen ndaj heqjes së një pjese të tij, për të mbrojtur sa më shumë funksionin afatgjatë të gjurit.
Kur duhet të konsultoheni me mjekun?
Nëse keni dhimbje të vazhdueshme, ënjtje ose vështirësi në lëvizjen e gjurit, këshillohet të konsultoheni me një ortoped ose specialist të mjekësisë sportive. Nëse gjuri bllokohet dhe nuk drejtohet, nuk mund të mbështeteni mbi këmbë, ose shfaqet ënjtje e madhe pas një dëmtimi, kërkoni vlerësim të shpejtë mjekësor. Një gju shumë i nxehtë dhe i skuqur, veçanërisht kur shoqërohet me temperaturë, kërkon gjithashtu vlerësim urgjent. Diagnoza mund të përfshijë ekzaminimin fizik dhe, kur është e nevojshme, rezonancën magnetike (MRI). Jo çdo dëmtim kërkon operacion; shumë raste mund të përmirësohen me trajtim konservativ dhe rehabilitim të përshtatshëm.
