Fshirja e një bisede me inteligjencën artificiale mund të mos jetë garanci se çdo gjurmë e saj është zhdukur përgjithmonë. Një kërkim i ri nga studiues të Institutit të Teknologjisë së Georgias në SHBA ka vënë në dukje një dobësi të mundshme të privatësisë në pajisjet Android, ku mbetje të informacionit mund të vazhdojnë të ruhen në memorien e telefonit edhe pasi bisedat janë fshirë. Për të hetuar këtë problem, ekipi ka krijuar një mjet eksperimental të quajtur ORISA, i cili synon të identifikojë gjurmët e lëna nga asistentët e inteligjencës artificiale që funksionojnë drejtpërdrejt në pajisje. Sipas ZDNET, zbulimi mund të ndihmojë në hetimet digjitale, por njëkohësisht ngre pikëpyetje për nivelin e mbrojtjes së të dhënave personale.
Si mund të rikthehen informacionet e fshira? Disa aplikacione të inteligjencës artificiale përpunojnë të dhënat në vetë telefonin, pa pasur nevojë t’i dërgojnë ato në serverë të jashtëm. Ky model, i njohur si on-device AI, shihet si një alternativë që mund të kufizojë ekspozimin e informacionit në internet. Megjithatë, përpunimi lokal nuk do të thotë domosdoshmërisht se të gjitha gjurmët e informacionit zhduken pas fshirjes së një bisede.
ORISA është krijuar për të analizuar mbetjet e të dhënave në memorien e pajisjes, të cilat lidhen me mënyrën se si modelet e inteligjencës artificiale përpunojnë informacionin. Duke shqyrtuar këto gjurmë, mjeti mund të ndihmojë në rindërtimin e një pjese të përmbajtjes që përdoruesi mendonte se e kishte fshirë. Testi me 100 informacione: sa prej tyre u rikuperuan? Për të vlerësuar aftësitë e sistemit, studiuesit zhvilluan një eksperiment të kontrolluar duke përdorur një asistent virtual për mbajtjen e shënimeve, të ndërtuar me aplikacionin ChatterUI për Android. Asistentit iu dhanë 100 informacione fiktive, të lidhura me një projekt. Pasi këto të dhëna u fshinë, studiuesit përdorën ORISA-n për të analizuar memorien e pajisjes dhe për të rikuperuar gjurmët e mbetura.
Rezultati ishte rikuperimi i 26 prej 100 informacioneve fillestare, të cilat u përdorën për të krijuar një seancë të re funksionale. Një detaj që tërhoqi vëmendjen e studiuesve ishte se seanca origjinale kishte ende akses aktiv vetëm në 14 prej informacioneve. Kjo sugjeron se disa gjurmë mund të mbeten në memorien e pajisjes edhe pasi nuk janë më pjesë e informacionit aktiv të përdorur nga modeli. Megjithatë, eksperimenti nuk dëshmon se të gjitha bisedat e fshira mund të rikthehen. Rezultatet lidhen me kushtet specifike të testimit dhe nuk mund të përgjithësohen për çdo telefon apo aplikacion AI.
Nga hetimet kibernetike te rreziku për të dhënat personale Sipas Ken Xu, student doktorature dhe autori kryesor i studimit, ORISA mund t’u japë hetuesve mundësinë të kuptojnë më mirë çfarë informacioni ka marrë një asistent AI dhe çfarë përgjigjesh apo ndihme ka ofruar. Një aftësi e tillë mund të jetë e dobishme në analizën forensike digjitale dhe në hetimin e incidenteve kibernetike, sidomos kur aplikacionet nuk mbajnë regjistra të detajuar në serverë të jashtëm. Por e njëjta mundësi krijon edhe shqetësime për privatësinë. Nëse dikush fiton akses të mjaftueshëm në pajisje dhe në memorien e saj, gjurmët e mbetura mund të bëhen burim informacioni që përdoruesi mendonte se nuk ekzistonte më.
Kjo nuk do të thotë se bisedat mund të rikuperohen lehtësisht nga distanca apo se çdo person mund të përdorë ORISA-n për të hyrë në telefonat e të tjerëve. Mjeti është eksperimental dhe rezultatet e publikuara nuk provojnë një cenueshmëri universale të të gjitha aplikacioneve të inteligjencës artificiale. Koha mund të ndikojë në rikuperimin e të dhënave. Një faktor i rëndësishëm është edhe përdorimi i telefonit pas fshirjes së informacionit.
Me kalimin e kohës, të dhënat e reja mund të mbishkruajnë pjesë të memories ku kanë mbetur gjurmët e mëparshme. Për këtë arsye, mundësia e rikuperimit mund të zvogëlohet, megjithëse kjo varet nga mënyra se si funksionon pajisja dhe aplikacioni përkatës. Pra, fshirja e një bisede dhe zhdukja e plotë e çdo gjurme të saj nuk janë domosdoshmërisht e njëjta gjë. Si duhet të mbrohen përdoruesit?
Studimi rikthen në vëmendje rëndësinë e kujdesit gjatë përdorimit të asistentëve të inteligjencës artificiale. Edhe kur një aplikacion funksionon lokalisht, përdoruesit duhet të tregojnë kujdes me informacionet veçanërisht konfidenciale, si dokumentet private, fjalëkalimet apo të dhënat financiare. Funksionimi pa lidhje me serverët e jashtëm mund të zvogëlojë disa rreziqe, por nuk garanton mbrojtje absolute nga çdo formë e aksesit të paautorizuar. ORISA nuk dëshmon se çdo bisedë e fshirë mund të rikthehet, por tregon se mbetjet e të dhënave në memorien e pajisjeve mund të kenë rëndësi për sigurinë digjitale.
