Çairi është padyshim një nga komunat më interesante në këto zgjedhje, të cilat disi janë edhe të mërzitshme nëse rezultati është i njohur paraprakisht, megjithëse në politikë asgjë nuk është e përfunduar deri në numërimin e fletës së fundit të votimit. Fituesi në Çair mund të jetë një paralajmërim për të ardhmen e koalicionit qeverisës, veçanërisht nëse BDI dhe Fronti i tyre Evropian e “rikthejnë” këtë komunë të Shkupit nën kontroll, duke rritur kështu presionin mbi VLEN si partner i VMRO-DPMNE-së nga blloku shqiptar, gjë që do të mund të çonte në mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare.
Të dyja palët iu përgjigjën temës më të përfolur – ndërtimet pa leje në Çair dhe urbanizimit të pakontrolluar – me arkitektët e tyre të njohur botërisht. Izet Mexhiti, disa herë kryetar i Çairit dhe aktualisht Zëvendëskryeministër, zgjodhi Bajram Vardarin, një arkitekt i njohur turk me prejardhje nga Shkupi, ndërsa Bujar Osmani, ish-shefi i diplomacisë, zgjodhi Michel Rojkind, arkitekt i mirënjohur ndërkombëtar me shumë çmime të fituara.
Kështu, fushata politike në Çair mori një dimension tjetër, të quajtur “plani kryesor për komunën”, diçka e ngjashme me planin e arkitektit japonez Kenzo Tange pas tërmetit katastrofal të Shkupit, kur qyteti duhej të rindërtohej nga e para. Por këtë herë ndryshimi është se Çairi, një komunë me territor relativisht të vogël, tashmë është shumë i mbipopulluar dhe pothuajse çdo parcelë e lirë është shfrytëzuar, sikur arkitektët e VLEN apo të BDI-së të kishin në dispozicion një hapësirë të pastër për të krijuar një qendër të re urbane.
“Fushata e deritanishme, ku theksi u vendos te ndërtimet pa leje dhe përgjegjësia për to, e tregon strategjinë e të dyja palëve për të marrë rolin e ‘pastruesit’ dhe mbrojtësit të të drejtave urbanistike të banorëve. Ky fokus e bën zgjedhjen jo vetëm politike, por edhe ‘jetike’ për qytetarët, sepse lidhet drejtpërdrejt me jetën e tyre të përditshme dhe me mjedisin jetësor”, analizon për Faktor gazetari dhe kolumnisti Destan Jonuzi.
Sa e rëndësishme është komuna e Çairit në zgjedhjet e ardhshme midis pushtetit dhe opozitës shqiptare, pra midis koalicioneve VLEN dhe Fronti Evropian, dhe si e vlerësoni fushatën e deritanishme ku fokusi ishte kryesisht mbi ndërtimet pa leje dhe përgjegjësinë për to gjatë periudhës së kaluar?
“Komuna e Çairit ka një rëndësi të madhe në këto zgjedhje, sepse është një nga komunat kyçe shqiptare në Shkup, me një numër të madh banorësh që tradicionalisht përbëjnë trupin zgjedhor të partive shqiptare. Fitorja ose humbja në Çair mund të sinjalizojë forcën dhe ndikimin e VLEN dhe të BDI-së me koalicionin e saj, dhe të shërbejë si tregues për një trend më të gjerë politik mes votuesve shqiptarë”, vlerëson Jonuzi.
Osmani dhe Mexhiti angazhuan arkitektë të huaj për të zhvilluar vizionin për të ardhmen e komunës së Çairit. Bëhet fjalë për një nga komunat më të dendura në Evropë, me një sipërfaqe të vogël dhe mbi 70 mijë banorë, e cila në dekadën e fundit ka përjetuar një urbanizim të shpejtë. A është ndoshta shumë vonë për një “vizion” të tillë për Çairin, dhe arkitekti i kujt ka më shumë shanse për të sjellë fitore në këto zgjedhje?
“Angazhimi i arkitektëve të huaj për një vizion për Çairin është një sinjal pozitiv, sepse tregon synimin e kandidatëve për të investuar në planifikim afatgjatë dhe ridizajnim urbanistik. Megjithatë, për një komunë kaq të mbipopulluar dhe tashmë shumë të urbanizuar, realizimi i një vizioni të tillë është një sfidë e madhe dhe mund të konsiderohet një hap i vonuar, sidomos kur problemet infrastrukturore janë të ngutshme. Sa i përket shanseve politike, fitorja nuk do të varet vetëm nga arkitekti ose vizioni, por edhe nga kredibiliteti i kandidatëve, aftësia e tyre për ta komunikuar vizionin, si dhe prania e tyre në terren dhe baza e mbështetjes. Arkitektura dhe urbanizmi mund të jenë tërheqëse për qytetarët, por ato vetvetiu nuk kanë fuqinë të sjellin fitore pa një organizim të fortë dhe besim në terren”, thotë Jonuzi.
Megjithatë, politikisht do të ishte naive të besohej se vetëm planet arkitekturore janë të mjaftueshme për të bindur votuesit. Përveç urbanizmit dhe planifikimit hapësinor, që janë problemet kryesore në komunën e Çairit, për çfarë tjetër do të jenë më të vëmendshëm votuesit në tetor dhe a mjafton fushata për të bindur trupin zgjedhor apo do të jetë vendimtare fuqia në terren mes dy koalicioneve?
“Përveç urbanizmit dhe ndërtimeve pa leje, problemet kryesore në Çair përfshijnë infrastrukturën, shërbimet sociale, sigurinë, gjelbërimin dhe menaxhimin e shërbimeve komunale. Votuesit do të jenë të vëmendshëm ndaj zgjidhjeve konkrete për këto çështje, si dhe ndaj arritjeve ose dështimeve të mëparshme të kandidatëve. Fushata është e rëndësishme për krijimin e perceptimit dhe dukshmërisë mediatike, por në një komunë kaq të dendur dhe aktive si Çairi, vendimtare është fuqia në terren: kontakti i drejtpërdrejtë, mobilizimi i votuesve, aktivitetet në bashkësitë lokale dhe bindja e drejtpërdrejtë e qytetarëve. Fushata mund të hapë debatin, por aftësia reale për organizim dhe prania në terren shpesh e përcakton fitoren përfundimtare”, përfundon Jonuzi.
