Evropa nuk do të bëhet plotësisht autonome në mbrojtje, ndërsa mbrojtja amerikane me shumë gjasë do të vazhdojë të mbetet thelbësore, pasi ushtritë evropiane ende varen nga sistemet, teknologjia dhe logjistika amerikane.
Koncepti “NATO 3.0”, të cilin sekretari i përgjithshëm Mark Rutte para disa ditësh e paraqiti si vizion për “një Evropë më të fortë në një NATO më të fortë”, tregon se Evropa nuk synon të largohet nga Amerika, por të vendosë një ekuilibër të ri brenda Aleancës dhe të paraqitet si një aktor më i barabartë, shkruan Sloboden Peçar, përcjell PressOnline.al.
Rutte vlerëson se Rusia mbetet “kërcënimi më i rëndësishëm dhe i drejtpërdrejtë” për NATO-n, para së gjithash për shkak të luftës kundër Ukrainës, një paradigmë që nuk ka ndryshuar dukshëm që nga Lufta e Ftohtë.
Çfarë është “NATO 3.0”?
Në thelb, “NATO 3.0” është një formulë politike për fazën e re të Aleancës.
Faza e parë ishte NATO-ja e Luftës së Ftohtë, e ndërtuar për të frenuar Bashkimin Sovjetik. Faza e dytë ishte NATO-ja pas viteve 1990, me zgjerimin e saj, misionet jashtë territorit të Aleancës dhe periudhën gjatë së cilës shumë vende evropiane i ulën kapacitetet ushtarake. Faza e tretë, sipas Rutte-s, është NATO-ja që i kthehet sërish detyrës klasike — mbrojtjes së territorit, frenimit të Rusisë dhe rritjes masive të prodhimit ushtarak.
Bëhet fjalë për një cikël me të njëjtën dinamikë: armiku mbetet i njëjtë, para së gjithash sepse gjeografia dhe qëllimet strategjike mbeten të njëjta. Ndryshimi kryesor qëndron në faktin se Evropa duhet të bëhet një aktor më serioz ushtarak brenda NATO-s.
Evropa nuk mund të shkëputet aq lehtë nga Amerika
Në realitet, plani i Rutte-s është i vështirë për t’u realizuar, para së gjithash për shkak të epërsisë së madhe ushtarake të SHBA-së dhe dinamikës së krijuar ndër dekada, ku Uashingtoni ka marrë përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen e Evropës.
Evropa nuk do të bëhet plotësisht autonome në mbrojtje, ndërsa mbrojtja amerikane me shumë gjasë do të vazhdojë të mbetet kyçe, pasi ushtritë evropiane ende varen nga sistemet, teknologjia dhe logjistika amerikane. SHBA-ja ka përparësi në të gjitha fushat që lidhen me paradigmën moderne ushtarake: zbulimin, mbikëqyrjen satelitore, mbrojtjen kundërajrore, transportin strategjik, furnizimin me karburant në ajër, sistemet komanduese dhe frenimin bërthamor.
Ideja nuk është që Evropa të dalë nga ombrella amerikane e sigurisë, por të marrë mbi vete një pjesë më të madhe të barrës. Bëhet fjalë për një nismë që pasqyron ndryshimin në strategjinë evropiane të sigurisë. SHBA-ja mbetet shtylla kryesore e frenimit bërthamor dhe konvencional, por vendet anëtare të BE-së nuk mund të mbështeten më plotësisht te Amerika për sigurinë e tyre.
Ky vizion lidhet me objektivin e ri për shpenzimet e mbrojtjes, të dakorduar në Samitin e Hagës në vitin 2025 — që vendet anëtare deri në vitin 2035 të arrijnë 5 për qind të PBB-së për mbrojtje dhe siguri. Formula përbëhet nga 3,5 për qind për nevojat bazë ushtarake dhe 1,5 për qind për investime më të gjera të sigurisë, si infrastruktura dhe mbrojtja kibernetike e shteteve.
