Skizofrenia është një çrregullim i shëndetit mendor që ndikon në mendimet, emocionet, sjelljen dhe aftësinë për të komunikuar, planifikuar dhe krijuar marrëdhënie me të tjerët. Kjo gjendje është relativisht e rrallë dhe prek më pak se 1% të popullsisë. Zakonisht, simptomat fillojnë të shfaqen në fund të adoleshencës, në të 20-at ose në fillim të të 30-ave. Në klasifikimin më të ri diagnostik (DSM-5), skizofrenia nuk ndahet më në lloje të ndryshme, por më parë ajo ndahej në disa kategori si paranoide, katatonike, e çorganizuar, e padiferencuar dhe reziduale. Edhe pse këto terma nuk përdoren zyrtarisht sot, disa profesionistë ende i përdorin për të përshkruar mënyrën se si shfaqen simptomat.
Skizofrenia paranoide karakterizohet kryesisht nga simptoma psikotike si deluzione dhe halucinacione. Deluzionet janë besime të rreme që vazhdojnë edhe kur ka prova kundër tyre, ndërsa halucinacionet përfshijnë përjetime si dëgjimi i zërave ose shikimi i gjërave që nuk ekzistojnë. Këto shpesh lidhen me ndjenja madhështie ose me bindjen se dikush po i ndjek apo i përndjek. Skizofrenia katatonike ndikon në mënyrën se si një person lëviz dhe reagon ndaj botës përreth. Disa persona mund të qëndrojnë pothuajse pa lëvizur dhe të tërhequr, ndërsa të tjerë mund të shfaqin lëvizje të tepërta dhe të shqetësuara. Shpesh mund të jenë të pandjeshëm ndaj komunikimit dhe mund të përsërisin fjalë ose lëvizje.
Skizofrenia e çorganizuar përfshin çrregullime të theksuara në mendim, sjellje dhe emocione. Personat mund të kenë mendime të paorganizuara dhe të flasin në mënyrë të çuditshme ose të pakuptueshme. Sjellja dhe reagimet emocionale mund të duken të papërshtatshme ose të pazakonta, duke e bërë funksionimin e përditshëm shumë të vështirë. Skizofrenia e padiferencuar përdorej për raste kur një person kishte simptoma të skizofrenisë, por nuk plotësonte kriteret e plota për një tip të caktuar. Ndërsa skizofrenia reziduale i referohet rasteve kur simptomat më të forta janë zvogëluar, por mbeten simptoma më të lehta si mungesë motivimi, tërheqje sociale dhe vështirësi në shprehje emocionale.
Ka edhe disa gjendje të tjera që kanë simptoma të ngjashme me skizofreninë, si çrregullimi skizoafektiv, çrregullimi skizofreniform, çrregullimi deluzional, çrregullimi psikotik i shkurtër dhe disa çrregullime të lidhura me përdorimin e substancave ose me probleme mjekësore. Diagnostikimi i skizofrenisë bëhet nga një profesionist i shëndetit mendor. Procesi përfshin vlerësimin e simptomave për një periudhë kohe (zakonisht rreth gjashtë muaj), ekzaminime fizike dhe analiza për të përjashtuar shkaqe të tjera. Sa më herët të vendoset diagnoza, aq më shpejt mund të fillojë trajtimi dhe të përmirësohet cilësia e jetës.
Edhe pse nuk ka një kurë përfundimtare për skizofreninë, trajtimet ekzistuese mund të ndihmojnë shumë në kontrollin e simptomave. Këto përfshijnë përdorimin e medikamenteve si antipsikotikët, terapi psikologjike dhe programe mbështetëse që ndihmojnë personin në jetën e përditshme. Në disa raste përdoret edhe terapia elektrokonvulsive (ECT), veçanërisht për forma të caktuara si skizofrenia katatonike. Nëse dikush shfaq shenja të skizofrenisë, është e rëndësishme të kërkojë ndihmë sa më shpejt. Mbështetja nga familja dhe miqtë luan një rol të madh në trajtim, ndërsa grupet mbështetëse dhe edukimi për këtë gjendje mund të ndihmojnë në përballimin e saj dhe në përmirësimin e jetës së përditshme.
