Edhe pse portali nacional për e-shërbime www.uslugi.gov.mk ofron mbi 300 shërbime digjitale, përvojat e qytetarëve tregojnë se rruga drejt dokumenteve shpesh përfundon në sportel. Hulumtimet e sektorit joqeveritar tregojnë se problemet lidhen si me shkallën e ulët të aftësive digjitale tek popullata, ashtu edhe tek administrata, përcjell PressOnline.al.
Ministria e Transformimit Digjital njofton se nga mbi 300 shërbime në portal, mbi 200 janë plotësisht digjitale dhe nuk kërkojnë prani fizike. Portali ka mbi 176 mijë përdorues të regjistruar, me rritje prej rreth 50% çdo muaj. Shërbimet më të përdorura janë certifikatat për mosdënim, nënshtetësinë dhe vendbanimin.
Megjithatë, qytetarët kanë përvoja të ndryshme. Ilija B. nga Shkupi rrëfen për Radio Evropa e Lirë, përcjell PressOnline.al:
“Bashkëshortja dhe unë aplikuam për certifikata lindjeje dhe martesore. Paguam me kartë, por e vetmja mënyrë dorëzimi ishte posta. Pas një muaji nuk i morëm dokumentet, kështu që aplikuam sërish dhe paguam përsëri, këtë herë me mundësinë për t’i marrë në institucion. Dokumentet u përgatitën brenda 7 ditësh, por kishte gabime dhe duhej të riprodhoheshin përsëri.”
Ministria pranon se ka probleme me shpërndarjen përmes Postës së Maqedonisë:
“Ka vonesa dhe raste të dërgesave të humbura për shkak të mungesës së stafit. Si alternativë, qytetarët mund të zgjedhin marrjen personale të dokumentit ose dërgimin me email.”
Disa institucione dhe sektori privat nuk e njohin ende dokumentin elektronik si plotësisht të vlefshëm, duke kërkuar kopje letre “për çdo rast”. Ministria ka paralajmëruar inspektime dhe trajnim për zbatimin e ligjit.
Organizatat qytetare që marrin pjesë në zgjedhje hasin në probleme të ngjashme. Gorjan Jovanovski nga iniciativa “Zelen Human Grad” thotë:
“Personat që duan të firmosin për krijimin e një partie, por nuk kanë përdorur kurrë shërbime elektronike, duhet të shkojnë personalisht në DAP për të aktivizuar llogarinë e tyre, edhe pse shumë shërbime sot bëhen online me kartë identiteti dhe foto. Po ashtu, llogaritë e përdoruesit në DAP dhe në portalin e-shërbime shpesh ngatërrohen, gjë që krijon konfuzion. Duhet të unifikohen nën një llogari të vetme.”
Ai shton edhe problemin e pagesave:
“Kur përdoruesi paguan për një shërbim në portal, duhet të zgjedhë midis Uni Bankës dhe Bankës Komerciale. Shumë persona ngatërrohen sepse banka e tyre nuk është në listë dhe ndalojnë procesin, edhe pse zgjedhja është vetëm për procesimin e pagesës.”
Maqedonia e Veriut mbetet në vendin e parafundit në Europë për digjitalizimin e shërbimeve publike dhe në fund të indekseve të e-Qeverisë të Komisionit Europian për 2021 dhe 2022. Qytetarët vazhdojnë të marrin shumicën e dokumenteve me prani fizike dhe pritje në sportele.
Hulumtimet e fondacionit “Metamorfozis” tregojnë se teknologjitë digjitale mund të reduktojnë ndjeshëm burokracinë, të rrisin transparencën dhe të ndihmojnë në luftën kundër korrupsionit nëse përdoren në mënyrë të vazhdueshme dhe të qëndrueshme.
Ministria e Transformimit Digjital ka paralajmëruar ndërtimin e “Smart Maqedonia”, një infrastrukturë që lejon marrjen e shërbimeve publike me një klik, duke përdorur inteligjencën artificiale. Po ashtu, po formohet një sektor për mbikëqyrje inspektuese me gjashtë inspektorë të licencuar, që do të monitorojnë zbatimin e ligjeve për dokumentet elektronike dhe transformimin digjital.
