Vendimi për rikthimin e internetit u mor nga presidenti Masoud Pezeshkian, por ai ka shkaktuar një përplasje të fortë brenda regjimit iranian. Krahu më radikal, i lidhur me aparatet e sigurisë dhe Gardën Revolucionare, kundërshton heqjen e kufizimeve digjitale dhe e konsideron internetin e hapur si kërcënim për sigurinë e Republikës Islamike
Pas tre muajsh izolimi digjital, mbrëmjen e djeshme, 26 maj, interneti ndërkombëtar u rikthye më në fund në Iran. Edhe pse censura dhe filtrat vazhdojnë të jenë ende aktive, aplikacione si WhatsApp nuk funksionojnë plotësisht, iranianët kanë rifituar aksesin te VPN-të që përdorin zakonisht për të anashkaluar bllokimet shtetërore.
Vendimi për rikthimin e internetit u mor nga presidenti Masoud Pezeshkian, por ai ka shkaktuar një përplasje të fortë brenda regjimit iranian. Krahu më radikal, i lidhur me aparatet e sigurisë dhe Gardën Revolucionare, kundërshton heqjen e kufizimeve digjitale dhe e konsideron internetin e hapur si kërcënim për sigurinë e Republikës Islamike. Dy ditë më parë presidenca kishte paralajmëruar nisjen e procesit për rikthimin e rrjetit, por dje pasdite gjyqësori iranian bllokoi organin e krijuar nga Pezeshkian për menaxhimin e hapësirës kibernetike, duke argumentuar se çështja nuk ishte kompetencë e presidencës. Në Iran, vendimet për internetin dhe sigurinë kombëtare merren nga Këshilli Suprem i Sigurisë Kombëtare, i drejtuar nga veterani i Pasdaranëve Mohammad Bagher Zolghadr, i cili raporton drejtpërdrejt te udhëheqësi suprem Ali Khamenei.
Megjithatë, Pezeshkian nuk u tërhoq. Përmes zëdhënëses së presidencës dhe zëvendëspresidentit Aref, ai këmbënguli në vendimin e tij dhe në mbrëmje telefonat dhe kompjuterët e iranianëve u lidhën sërish me internetin global.
CENSURË E ARSYETUAR ME ARSYE SIGURIE
Interneti ishte mbyllur më 8 janar gjatë protestave antiqeveritare, të cilat u shtypën me dhunë. Ai u rihap vetëm për 48 orë dhe më pas u ndërpre sërish në fillim të luftës, më 28 shkurt. Ky konsiderohet “blackout”-i digjital më i gjatë në historinë e Iranit dhe ka shkaktuar pasoja të mëdha ekonomike e sociale, duke zhdukur qindra apo mijëra vende pune dhe duke rritur stresin te popullsia, e lodhur nga lufta, inflacioni dhe represioni. Autoritetet iraniane e kanë justifikuar vazhdimisht censurën me arsye sigurie, duke pretenduar se synonin të shmangnin sulmet kibernetike dhe organizimin e lëvizjeve opozitare. Por për kritikët, izolimi i internetit ka shërbyer kryesisht për të heshtur kundërshtarët dhe për të kontrolluar narrativën e luftës brenda vendit.
Përplasja për internetin pasqyron edhe ndarjet e thella brenda establishmentit iranian lidhur me negociatat me amerikanët. Pezeshkian ka sinjalizuar disa herë gatishmërinë për një marrëveshje “dinjitoze” me Perëndimin. Për këtë arsye, ministri i Jashtëm Abbas Araghchi dhe kreu i Parlamentit Mohammad Bagher Ghalibaf udhëtuan drejt Doha për të zgjidhur çështjet që pengojnë nënshkrimin e memorandumit.
Por në Iran ekziston një front i fuqishëm kundër çdo kompromisi me SHBA-të. Ky grup përfshin gazetën konservatore Kayhan, lëvizjen Paydari, si dhe ultrakonservatorin Saeed Jalili, ish-kandidat presidencial i mundur nga Pezeshkian. Një pjesë e Gardës Revolucionare sheh me dyshim negociatat dhe frikësohet se diplomacia mund të shndërrohet gradualisht në një tërheqje strategjike të maskuar si rimëkëmbje ekonomike. Radikalët kërkojnë që ngushtica e Hormuzit të mos rihapet pa përfitime konkrete për Iranin. Ata insistojnë për zhbllokimin e aseteve iraniane të ngrira jashtë vendit, lehtësimin e sanksioneve dhe tërheqjen e pranisë ushtarake amerikane pranë Iranit. Deputeti konservator Mahmoud Nabavian, pjesë e ekipit negociator iranian në bisedimet direkte në Islamabad, deklaroi në rrjetin X se një marrëveshje që rihap Hormuzin pa njohjen e sovranitetit iranian, pa tarifa tranziti dhe pa kompensime ekonomike do të ishte “një humbje e qartë për Iranin”.
Janë po këta zyrtarë dhe grupe radikale që kërkojnë mbajtjen e internetit të mbyllur pa afat, ndërsa çdo mbrëmje organizojnë tubime në mbështetje të Republikës Islamike. Ndërkohë, shumica e iranianëve mbetet e heshtur, e rraskapitur nga kriza ekonomike dhe represioni. Rikthimi i internetit mund t’u japë frymëmarrje bizneseve, profesionistëve dhe të rinjve iranianë, por mbetet ende e paqartë nëse ky normalizim do të zgjasë, ashtu si edhe vetë negociatat me Perëndimin.
“KJO NUK ËSHTË LIRI!” ZEMËRIM, ANKTH DHE LOT TEKSA INTERNETI RIKTHEHET
Pas 88 ditësh bllokimi pothuajse total të internetit në Iran, qytetarët nisën të martën, 27 maj, të lidhen sërish pjesërisht me rrjetin, duke marrë mesazhe, foto dhe postime të vonuara prej muajsh. Rikthimi i kufizuar i internetit u prit me emocione të forta, por jo me festime, pasi shumë iranianë reaguan me zemërim, frikë dhe zhgënjim. “Internetit iu rikthye vetëm një pjesë e funksioneve, por jo liria”, thanë qytetarë nga Teherani, duke akuzuar autoritetet se po përdorin rikthimin e kontrolluar të rrjetit për mbikëqyrje më të madhe të popullsisë. Një artiste nga Teherani tregoi se u lidh për herë të parë online që nga 28 shkurti.
“Qamë duke dëgjuar muzikë, sepse menduam se ishte një shije e vogël e lirisë”, tha ajo. Ndërsa të tjerë e quajtën reagimin e mediave perëndimore “absurd”, duke theksuar se interneti është një e drejtë bazë dhe jo një privilegj për t’u festuar.
Bllokimi i internetit u vendos fillimisht më 8 janar gjatë protestave antiqeveritare dhe u rikthye sërish pas sulmeve amerikane dhe izraelite ndaj Iranit në fund të shkurtit. Vetëm pak qytetarë arrinin të hynin online përmes VPN-ve të kushtueshme ose internetit satelitor, ndërsa shumica mbeti në izolim digjital për gati tre muaj. Ndërkohë, rrjetet sociale u mbushën me video funeralesh, pamje të protestave dhe mesazhe për personat e vrarë apo të arrestuar. “Ajo që u rikthye online nuk ishte liria, por mjerimi ynë”, tha një profesor nga Teherani, duke përmbledhur ndjenjat e shumë iranianëve pas rikthimit të pjesshëm të internetit. (La Repubblica)
