Rritja e tensioneve gjeopolitike në Lindjen e Mesme dhe luhatjet e forta në tregjet ndërkombëtare të energjisë po rikthejnë frikën nga një valë e re e rritjes së çmimeve të naftës. Për ekonomitë e vogla dhe të varura nga importet energjetike, si Maqedonia e Veriut, çdo tronditje globale në çmimin e naftës mund të përkthehet në presione inflacioniste dhe rritje të kostove për bizneset dhe familjet, informon PressOnline.al
Një analizë e fundit e institutit për politika ekonomike Finance Think në Shkup përpiqet të japë përgjigje në pyetjen kryesore: në çfarë mase rritja e çmimit global të naftës transmetohet në inflacionin dhe ekonominë vendase.
Studimi analizon të dhënat për periudhën 2002–2025, duke përdorur modele ekonometrike për të vlerësuar lidhjen mes çmimit ndërkombëtar të naftës dhe inflacionit në Maqedoninë e Veriut.
Pse shoku i naftës është i rëndësishëm
Tregu global i energjisë është shumë i ndjeshëm ndaj zhvillimeve gjeopolitike. Konfliktet në rajonet prodhuese të naftës, veçanërisht në Lindjen e Mesme, mund të ndikojnë menjëherë në furnizimin global dhe në çmimet ndërkombëtare.
Rajoni përfshin disa nga prodhuesit më të mëdhenj të naftës në botë dhe kontrollon korridore të rëndësishme transporti, si ngushtica e Hormuzit, përmes së cilës kalon një pjesë e madhe e tregtisë globale të naftës.
Për ekonomitë që importojnë energji, çdo rritje e çmimit të naftës ka pasoja të drejtpërdrejta: rritje të kostove të transportit, rritje të kostove të prodhimit, presion mbi çmimet e produkteve dhe shërbimeve. Këta faktorë mund të përkthehen në inflacion më të lartë dhe ngadalësim ekonomik.
Çfarë tregojnë të dhënat për Maqedoninë e Veriut
Sipas analizës së Finance Think, ekziston një lidhje e qartë mes çmimit të naftës dhe inflacionit në Maqedoninë e Veriut, por kjo lidhje nuk është shumë e fortë në afat të shkurtër.
Modelet ekonometrike të përdorura në studim tregojnë se: rritja e çmimit të naftës me 10%, shoqërohet mesatarisht me rritje rreth 0.1% të inflacionit në afat të shkurtër.
Kjo do të thotë se rritjet e menjëhershme të çmimit të naftës nuk përkthehen automatikisht në një rritje të madhe të çmimeve në ekonominë vendase. Megjithatë, situata ndryshon kur analizohet ndikimi në një periudhë më të gjatë.
Efekti bëhet më i dukshëm me kalimin e kohës
Studimi tregon se në afat të gjatë, efekti i rritjes së çmimit të naftës në inflacion mund të jetë dukshëm më i madh.
Sipas vlerësimeve të modeleve të përdorura në analizë, një rritje prej 10 për qind e çmimit të naftës mund të rrisë inflacionin në vend nga 0.25 deri në rreth 1.6 pikë përqindje, në varësi të skenarit dhe modelit të përdorur. Kjo ndodh sepse energjia është një input i rëndësishëm për pothuajse çdo sektor të ekonomisë.
Rritja e çmimeve të karburanteve rrit: kostot e transportit, kostot e prodhimit industrial, kostot e logjistikës dhe shërbimeve. Në një fazë të dytë, këto kosto kalojnë te konsumatorët përmes çmimeve më të larta të produkteve dhe shërbimeve.
Pse ndikimi në vend është relativisht i moderuar
Sipas analizës, ekzistojnë disa faktorë që e zbusin transmetimin e menjëhershëm të shokut të naftës në ekonominë maqedonase.
Një nga faktorët kryesorë është mekanizmi i rregullimit të çmimeve të karburanteve. Çmimet në vend përcaktohen sipas metodologjisë së Komisionit Rregullator për Energjetikë dhe rishikohen periodikisht në bazë të çmimeve ndërkombëtare.
Ky mekanizëm krijon një vonesë në transmetimin e menjëhershëm të rritjes së çmimeve globale në tregun vendas.
Një faktor tjetër është pesha relativisht e kufizuar e karburanteve në indeksin e përgjithshëm të çmimeve të konsumit. Edhe pse rritjet e çmimeve të karburanteve janë të dukshme për konsumatorët, ndikimi i tyre në inflacionin total është më i kufizuar.
Ekonomia përshtatet ngadalë
Analiza tregon gjithashtu se procesi i përshtatjes së ekonomisë ndaj një shoku energjetik është relativisht i ngadalshëm.
Në disa skenarë, stabilizimi i plotë i ndikimit të një rritjeje të çmimit të naftës në inflacion mund të zgjasë më shumë se një vit, ndërsa në disa raste edhe më gjatë.
Kjo do të thotë se edhe nëse çmimi i naftës stabilizohet relativisht shpejt në tregjet globale, efektet e tij në ekonomi mund të vazhdojnë të ndihen për një periudhë më të gjatë.
Çfarë duhet të bëjnë institucionet
Ekspertët theksojnë se institucionet duhet të monitorojnë nga afër zhvillimet në tregjet globale të energjisë.
Në rast të rritjeve të forta të çmimeve të naftës, një nga instrumentet që mund të përdoret për të zbutur goditjen është politika fiskale, veçanërisht përmes strukturës së taksave dhe akcizave për karburantet.
Megjithatë, ndërhyrjet e tilla duhet të jenë të përkohshme dhe të balancuara, në mënyrë që të mos rrezikohet stabiliteti i financave publike.
Çfarë pritet në periudhën e ardhshme
Analiza e Finance Think sugjeron se, edhe pse ekonomia e Maqedonisë së Veriut është e ekspozuar ndaj zhvillimeve në tregjet globale të energjisë, transmetimi i shokut të naftës në inflacion është relativisht i moderuar në afat të shkurtër.
Megjithatë, nëse çmimet e energjisë mbeten të larta për një periudhë të gjatë, presionet inflacioniste mund të bëhen më të dukshme.
Në këtë kontekst, stabiliteti i tregjeve energjetike dhe menaxhimi i kujdesshëm i politikave ekonomike do të mbeten faktorë kyç për ruajtjen e stabilitetit ekonomik në vend. (PressOnline.al)
