Nga Destan JONUZI
Skandali i rreth 40 tonëve kanabis të grumbulluar në kompani të licencuara për prodhimin e kanabisit mjekësor nuk është rastësi. Ai është prodhuar nga një kombinim i ligjeve të dobëta, mungesës së kontrollit dhe interesave politike. Historia e industrisë së kanabisit në Maqedoninë e Veriut tregon se problemet nuk lindën dje – ato janë rezultat i viteve të pafund të mbikëqyrjes së dobët dhe manipulimit të rregullave.
Industria e kanabisit mjekësor u legalizua në 2017, me premtimin për produkte të standardizuara për pacientët. Por sistemi nuk funksionoi si duhet: pothuajse një e treta e kompanive të licencuara gjatë viteve shkelën ligjin, prodhuan jashtë standardeve ose humbën sasi të mëdha kanabisi. Shumë prej këtyre shkeljeve u zbuluan vetëm pas incidentëve dhe bastisjeve policore.
Në fund të vitit 2023, një ndryshim i rregullores së Ministrisë së Shëndetësisë lejon kultivimin e kanabisit në hapësira të hapura, në tokë bujqësore, me rrugë qasjeje për automjete. Ky ndryshim teknik – i projektuar për lehtësim logjistik – e bëri industrinë lehtësisht të keqpërdorshme, duke i hapur rrugën për grumbullimin e sasive të mëdha jashtë standardeve farmaceutike dhe, sipas ekspertëve, destinacion të tregut të zi.
Ekspansioni i licencave ishte po aq i shpejtë sa rritja e prodhimit. Nga 9 kompani fillestare, numri i kultivuesve arriti mbi 60 brenda disa viteve, duke u bërë praktikisht e pamundur monitorimi efektiv. Në këtë mënyrë, sasia e prodhimit zëvendësoi cilësinë dhe kontrolli institucional u reduktua në një formalitet.
Rasti i “Alfafarm Group” – themeluar në 2023 dhe licencuar pak muaj pas ndryshimit të rregullores – ilustron mënyrën se si ligji u shfrytëzua për grumbullim masiv të kanabisit. Bastisjet në Shtip, Strumicë dhe Shkup zbuluan sasitë rekord, ndërsa disa prej tyre përfunduan në tregun ilegal jashtë vendit.
Rasti me pesë tonë kanabis të zbuluar në Serbi, që sipas autoriteteve serbe vinte nga kompani me licencë në Maqedoni, tregon një problem më të gjerë: trafik ndërkombëtar që shfrytëzon dobësinë e sistemit ligjor dhe kontrollin e dobët institucional.
Komisioni për mbikëqyrjen e kompanive, i vendosur nën Ministrinë e Shëndetësisë, nuk ka dhënë përgjigje konkrete për numrin e kontrolleve dhe masat e ndërmarra. Ministri Azir Aliu ka paralajmëruar ndryshime ligjore, por deri tani sistemi nuk ka treguar se mund të mbajë nën kontroll një industri të ndjeshme dhe me risk të lartë.
Përveç kësaj, eksporte dhe importet e kanabisit – si rastet e 8,5 tonëve nga Lesoto – mbeten të paqarta për publikun dhe mediat, duke krijuar hapësira për keqpërdorim dhe mungesë llogaridhënieje.
Ky skandal nuk është thjesht çështje e kompanive që shkelin ligjin. Ai është reflektim i një sistemi që ka dështuar në nivel institucional. Politika ka hapur derën, ligji ka lejuar abuzime, dhe mbikëqyrja ka dështuar.
40 tonë kanabis, importet e pasqaruara dhe lidhjet me tregun ndërkombëtar tregojnë një realitet shqetësues: industria e kanabisit mjekësor në Maqedoninë e Veriut është kthyer nga premtim shëndetësor në problem serioz kriminal dhe politik.(PressOnline.al)


