Rikthimi periodik në vëmendjen publike i të ashtuquajturave “dosje Epstein” ka rihapur një debat të gjerë ndërkombëtar, i cili shpesh lëviz më shpejt se faktet dhe më larg se drejtësia. Lista emrash, fragmente dokumentesh dhe komunikime të pjesshme po qarkullojnë në media dhe rrjete sociale, duke krijuar një përzierje të rrezikshme mes transparencës së nevojshme dhe spekulimit të pakontrolluar.
Eksperti i sigurisë nga Kosova, Drizan Shala, në një deklaratë për PressOnline.al, vë theksin pikërisht te ky problem thelbësor: zhvendosja e debatit nga verifikimi institucional drejt perceptimit publik.
“Në mungesë të dokumenteve të plota gjyqësore dhe vendimeve përfundimtare nga autoritetet kompetente, një pjesë e madhe e materialeve që qarkullojnë sot mbeten fragmente të papërpunuara informacioni,” thekson Shala.
Sipas tij, lista të paautorizuara, rrëfime të pjesshme dhe interpretime të nxjerra jashtë kontekstit po trajtohen gjithnjë e më shpesh si të vërteta absolute, duke krijuar një mjedis të favorshëm për dezinformim dhe manipulim narrativ.
Një nga shembujt më ilustrues të këtij fenomeni është debati i ndezur në Maqedoninë e Veriut lidhur me projektet shkencore të financuara nga fondacioni i Jeffrey Epstein, konkretisht studimet e realizuara në bashkëpunim mes institucioneve vendore dhe atyre amerikane, përfshirë Universitetin Columbia dhe qendra kërkimore në Nju Jork.
Publikimi i disa email-eve dhe përmendja e ekzistencës së një koleksioni shkencor të indeve të trurit janë interpretuar në diskursin publik si “eksport truri” apo “tregti organesh”, ndonëse deri më tani nuk është paraqitur asnjë provë që vërteton shkelje ligjore apo etike.
Dokumentet e publikuara në platforma shkencore si PubMed Central dëshmojnë se bashkëpunimi mes Institutit të Mjekësisë Ligjore në Shkup dhe institucioneve amerikane ka nisur që në vitin 1996 dhe ka qenë i rregulluar përmes protokolleve zyrtare.
Edhe këtu, sipas Drizan Shalës, problemi nuk është ekzistenca e fakteve, por mënyra se si ato riciklohen dhe rikonfigurohen në narrativë mediatike.
“Përzierja e fakteve të verifikuara me hamendësime krijon një mjedis ku dezinformata qarkullon lirshëm, duke dëmtuar reputacione individuale dhe duke minuar besimin në institucione,” vlerëson ai.
Emra, implikime dhe përgjegjësi politike: rasti Lajçak
Një dimension tjetër i dosjeve “Epstein” lidhet me përmendjen e figurave politike dhe diplomatike, përfshirë ish-ndërmjetësin e BE-së për dialogun Kosovë–Serbi, Miroslav Lajçak. Dokumentet e publikuara nga Departamenti Amerikan i Drejtësisë tregojnë komunikime mes Lajçakut dhe Epstein, por zyrtarët e Bashkimit Evropian kanë sqaruar se këto zhvillime nuk kanë ndikuar në procesin e dialogut.
Zëdhënësja e BE-së, Anitta Hipper, deklaroi se dialogu Kosovë–Serbi “mbetet i paprekur” dhe se ai mbikëqyret vazhdimisht nga shtetet anëtare. Megjithatë, rasti ngre pyetje të rëndësishme mbi përgjegjësinë politike, transparencën dhe kufirin mes kontakteve personale dhe funksioneve institucionale.
Sërish, siç paralajmëron Shala, përmendja e emrave në dokumente nuk duhet automatikisht të barazohet me implikim penal apo etik.
“Drejtësia nuk administrohet përmes titujve bombastikë apo gjykimeve publike të paraprira, por përmes proceseve të qarta ligjore, provave të verifikueshme dhe vendimeve të institucioneve përkatëse,” nënvizon ai.
Debati rreth “dosjeve Epstein” duhet të shërbejë si një test serioz për standardet profesionale të medias dhe për aftësinë e publikut për konsum kritik të informacionit. Transparenca është e domosdoshme në një shoqëri demokratike, por ajo humbet kuptimin kur shndërrohet në spektakël informativ.
Siç përfundon Drizan Shala në deklaratën e tij për PressOnline.al:
“Vetëm përmes verifikimit rigoroz, distancës profesionale dhe respektimit të parimit të prezumimit të pafajësisë mund të dallohet drejtësia nga zhurma informative që e rrethon.”


