Të ka ndodhur të ndiesh aromën e një parfumi dhe papritur të të kujtohet një person që nuk e ke parë prej vitesh? Apo aroma e një ushqimi të të rikthejë në kuzhinën e gjyshes, edhe pse kanë kaluar shumë vite? Ky fenomen ka një shpjegim shkencor dhe lidhet me mënyrën se si truri ynë përpunon aromat dhe kujtimet.
Ndryshe nga shqisat e tjera, nuhatja ka lidhje veçanërisht të ngushta me zonat e trurit që përpunojnë emocionet dhe kujtesën. Sinjalet e aromave lidhen me struktura si amigdala, e përfshirë në përpunimin emocional, dhe hipokampusi, i cili luan një rol të rëndësishëm në formimin e kujtimeve.
Pikërisht kjo lidhje shpjegon pse një aromë e zakonshme mund të zgjojë kujtime të fuqishme emocionale, edhe kur nuk kemi menduar prej kohësh për një ngjarje të caktuar. Fenomeni njihet edhe si “efekti Proust”, i frymëzuar nga shkrimtari francez Marcel Proust, i cili përshkroi mënyrën se si shija dhe aroma e një ëmbëlsire të zhytur në çaj i rikthyen kujtime të fëmijërisë.
Interesant është fakti se kujtimet e shkaktuara nga aromat shpesh përjetohen si më emocionale dhe më të gjalla. Një parfum mund të na kujtojë dashurinë e parë, aroma e shiut një ditë të veçantë, ndërsa një gatim tradicional mund të na rikthejë te momentet familjare.
Megjithatë, aromat nuk zgjojnë vetëm kujtime të bukura. Ato mund të lidhen edhe me përvoja të pakëndshme, pasi truri krijon lidhje mes aromave dhe emocioneve që kemi përjetuar në momente të ndryshme të jetës. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse ndonjëherë mjafton vetëm një aromë për të na bërë të ndihemi sikur jemi kthyer pas në kohë.
