Kortizoli njihet shpesh si “hormoni i stresit”, por roli i tij në organizëm është shumë më kompleks. Ai na ndihmon të përballojmë situatat sfiduese, të rregullojmë sheqerin në gjak, metabolizmin, presionin e gjakut dhe proceset inflamatore. Problemi nis kur sistemi i stresit qëndron i aktivizuar për një kohë të gjatë.
Kortizoli prodhohet nga gjëndrat mbiveshkore dhe kontrollohet përmes të ashtuquajturit bosht hipotalamus–hipofizë–gjëndra mbiveshkore, ose HPA. Në një situatë stresuese, truri sinjalizon çlirimin e hormoneve që përfundimisht nxisin prodhimin e kortizolit. Normalisht, nivelet e tij janë më të larta në mëngjes dhe bien gradualisht gjatë ditës, duke arritur nivele shumë më të ulëta gjatë natës. Por çfarë lidhjeje ka kjo me kujtesën?
Një meta-analizë e publikuar në “Psychological Bulletin”, e cila përfshiu 113 studime dhe 6,216 pjesëmarrës njerëzorë, analizoi mënyrën se si stresi akut ndikon në kujtesën episodike. Studiuesit zbuluan se koha kur ndodh stresi është veçanërisht e rëndësishme.
Stresi përpara ose gjatë procesit të të mësuarit mund ta dëmtojë kujtesën, ndërsa stresi menjëherë përpara rikujtimit të informacionit mund ta bëjë më të vështirë nxjerrjen e kujtimeve.
Një tjetër studim, i kryer te 70 studentë meshkuj, tregoi se stresi psikologjik mund të pengonte rikujtimin e disa materialeve të mësuara më herët, veçanërisht kujtimeve emocionale.
Kjo ndihmon të shpjegohet pse në momente tensioni mund të kemi ndjesinë se “e dimë përgjigjen, por nuk na vjen në mendje”. Truri nuk e humb domosdoshmërisht informacionin; stresi mund të ndërhyjë në procesin e rikthimit të tij.
Megjithatë, shkenca nuk e përshkruan kortizolin si një “armik” të trurit. Ai është i nevojshëm për funksionimin normal. Problemi lidhet më shumë me ekspozimin e zgjatur dhe çrregullimin e sistemit të stresit sesa me një rritje të përkohshme të hormonit.
