Nga Besnik Rama
Nga protestat te takimet derë më derë, gara elektorale hyn në një fazë të re. Kandidatët rikthehen në terren me premtime për zgjidhjen e problemeve të qytetarëve. Por pyetja që mbetet është nëse këto janë angazhime të sinqerta politike apo një mënyrë për të siguruar votën në këmbim të favoreve.
Fushata elektorale ka hyrë në një fazë ku terreni bëhet më i rëndësishëm se deklaratat nga podiumet.
Kandidatët do të jenë në lagje, në takime me qytetarët, në biznese, në komunitete dhe, në shumë raste, derë më derë. Do të dëgjojnë hallet e njerëzve dhe do të premtojnë zgjidhje.
Një problem që kërkon ndërhyrje.
Një kërkesë që premtohet se do të shqyrtohet.
Një punë që mund të zgjidhet.
Një favor që mund të bëhet.
Në një fushatë elektorale, premtimi është pjesë e garës. Por kur premtimi lidhet drejtpërdrejt me një interes personal të qytetarit, kufiri mes komunikimit politik dhe klientelizmit bëhet më i ndjeshëm.
Pse tani?
Kjo është pyetja që shoqëron shumë prej këtyre lëvizjeve politike.
Pse probleme që kanë ekzistuar për muaj apo vite bëhen papritur urgjente në prag të zgjedhjeve?
Pse kërkesat e qytetarëve marrin vëmendje pikërisht kur çdo votë mund të jetë vendimtare?
Dhe mbi të gjitha: çfarë kërkohet në këmbim?
Në një garë ku fitorja përcaktohet nga numrat, edhe një numër relativisht i vogël votash mund të ketë peshë të madhe. Kjo krijon terren për një politikë ku premtimi individual mund të përdoret si instrument elektoral.
Një favor për një votë.
Një premtim për një votë.
Një lehtësi për një votë.
Mjafton të bindet numri i nevojshëm i njerëzve.
Kur programi zëvendësohet nga premtimi
Rreziku nuk qëndron vetëm te një premtim i pambajtur. Problemi më i madh është ndryshimi i vetë mënyrës se si qytetari e percepton marrëdhënien me politikën.
Në vend që të kërkojë një program të qartë, reforma dhe politika që prekin të gjithë shoqërinë, qytetari mund të shtyhet drejt një pyetjeje shumë më individuale: “Çfarë do të bëjnë për mua?”
Kjo e zhvendos debatin nga interesi publik te përfitimi personal.
Dhe kur kjo logjikë normalizohet, zgjedhjet rrezikojnë të shndërrohen në një garë jo vetëm për bindjen e qytetarëve, por për sigurimin e tyre përmes premtimeve dhe favoreve.
Heshtja nuk do të thotë se zemërimi ka ikur
Një tjetër fenomen që nuk duhet keqinterpretuar është mungesa e protestave apo e shfaqjeve të forta të pakënaqësisë.
Nëse sot rrugët janë më të qeta, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se problemet janë zgjidhur.
Heshtja nuk është gjithmonë dakordësi.
Pakënaqësia mund të jetë aty, por të shfaqet në forma të tjera. Mund të jetë duke pritur ditën e votimit. Mund të jetë kthyer në indiferencë. Ose mund të jetë zëvendësuar nga një marrëdhënie pragmatike mes qytetarit dhe kandidatit.
Në këtë kuptim, protesta mund të mos jetë zhdukur. Mund të ketë ndryshuar vetëm forma e saj.
Rreziku që vjen pas zgjedhjeve
Pyetja më e rëndësishme nuk është vetëm se kush do të fitojë zgjedhjet.
Pyetja është se çfarë mesazhi do të marrë sistemi pas tyre.
Nëse një fushatë e bazuar në premtime individuale, favore dhe përfitime arrin të prodhojë rezultat elektoral, atëherë modeli mund të përsëritet.
Dhe kjo mund të krijojë një cikël ku qytetari mësohet të kërkojë një zgjidhje personale në vend të një ndryshimi sistemik.
Në këtë rast, humbësi nuk është vetëm kandidati që nuk fiton.
Humbësi mund të jetë edhe debati publik.
Mund të jetë zëri qytetar.
Mund të jetë besimi se ndryshimi është i mundur.
Beteja përtej kutisë së votimit
Zgjedhjet nuk janë vetëm një proces për të përcaktuar se kush do të qeverisë. Ato janë edhe një test për shoqërinë.
Një test për atë se sa qytetarët janë të gatshëm të kërkojnë llogari, të refuzojnë presionin dhe të gjykojnë ofertat politike përtej një favori apo një premtimi të momentit.
Sepse një zgjedhje mund të fitohet me numra.
Por demokracia nuk ndërtohet vetëm me numra.
Ajo ndërtohet me qytetarë që ruajnë zërin, dinjitetin dhe të drejtën për të kërkuar ndryshim.
Dhe pikërisht këtu qëndron frika më e madhe: jo vetëm humbja e një zgjedhjeje, por humbja graduale e vullnetit për të kërkuar një të ardhme ndryshe.
(Autori është anëtar i Federatës së Gazetarëve të BE-së)
