Sindroma e Sundowning është një fenomen i shpeshtë neurologjik që prek kryesisht personat me demencë, duke shkaktuar përkeqësim të dukshëm të sjelljes, konfuzionit dhe ankthit në orët e mbrëmjes dhe natës. Edhe pse nuk konsiderohet një sëmundje më vete, ajo është një nga simptomat më sfiduese për pacientët dhe familjarët e tyre.
Si shfaqet Sindroma e Sundowning?
Sundowning zakonisht shfaqet në fund të ditës, kur drita natyrore fillon të zbehet. Simptomat më të zakonshme përfshijnë:
-konfuzion dhe çorientim
-ankth dhe nervozizëm
-agjitacion dhe shqetësim të vazhdueshëm
-vështirësi në gjumë
-halucinacione ose mendime paranojake
-tendencë për të ecur pa qëllim ose për t’u larguar nga shtëpia
Këto simptoma mund të zgjasin për disa orë dhe shpesh përsëriten çdo ditë.
Pse ndodh përkeqësimi në mbrëmje?
Sipas studimeve neurologjike, shkaku kryesor lidhet me çrregullimin e ritmit biologjik të trupit, i njohur si ritmi cirkadian. Tek personat me demencë:
-dëmtohet “ora biologjike” e trurit
-ulet prodhimi i hormonit melatoninë
-rritet niveli i kortizolit, hormonit të stresit
Këto ndryshime bëjnë që truri të mos arrijë të dallojë qartë ditën nga nata, duke shkaktuar konfuzion dhe ankth.
Lidhja e Sundowning me llojet e demencës
Sindroma e Sundowning shfaqet më shpesh te:
-demenca Alzheimer
-demenca me Trupat e Levit
-demenca vaskulare
Në rastin e demencës me Trupat e Levit, simptomat janë zakonisht më të forta dhe shoqërohen me halucinacione vizuale dhe luhatje të shpejta të gjendjes mendore.
Faktorë që e përkeqësojnë gjendjen?
Ekspertët theksojnë se disa faktorë të përditshëm mund ta rëndojnë Sundowning, si:
-lodhja fizike dhe mendore
-dhimbje ose infeksione të padiagnostikuara
-dehidrim dhe uri
-zhurma ose kaosi në ambient
-ndërrimi i papritur i rutinës
Si diagnostikohet?
Nuk ekziston një test specifik për Sundowning. Diagnostikimi bëhet përmes:
-vëzhgimit klinik të sjelljes
-historikut ditor të simptomave
-përjashtimit të deliriumit ose infeksioneve
-vlerësimit neuropsikiatrik
Menaxhimi dhe trajtimi?
Sipas studimeve, qasjet jo-farmakologjike janë më efektive. Këto përfshijnë:
-mbajtjen e një rutine të qëndrueshme ditore
-ekspozim në dritë natyrale gjatë ditës
-qetësi dhe ndriçim të butë në mbrëmje
-aktivitet fizik të moderuar
-muzikë relaksuese
Në raste të veçanta, mjekët mund të rekomandojnë melatoninë ose medikamente të lehta, gjithmonë me kujdes të shtuar.
Pse është e rëndësishme të kuptohet Sundowning?
Sindroma e Sundowning nuk është “sjellje e qëllimshme”, por pasojë e drejtpërdrejtë e dëmtimit të trurit. Kuptimi i saj ndihmon familjarët dhe kujdestarët të reagojnë me më shumë durim dhe empati, duke përmirësuar cilësinë e jetës së pacientit.
