Ndryshimi që Timço Mucunski e prezantoi në publik nuk është një korrigjim i vogël retorik, por një goditje në zemër të narrativës katërvjeçare të VMRO-DPMNE-së për “propozimin francez”, shkruan Racin.mk, përcjell PressOnline.al
Në vitin 2022, Hristijan Mickoski dhe VMRO-DPMNE pretendonin se “Korniza Negociuese përfshin edhe protokollin ku shprehimisht janë përfshirë kërkesat” dhe se pikërisht përmes këtyre detyrimeve Maqedonia do të shtyhej drejt një procesi të “bullgarizimit”, duke i lidhur ato kërkesa me obligimet që, sipas tyre, rridhnin nga Korniza Negociuese.
Sot, ndërkaq, Mucunski thotë se “protokollet nuk janë pjesë përbërëse e Kornizës Negociuese”, duke e rrëzuar praktikisht konstruktin partiak mbi të cilin VMRO për vite me radhë ndërtoi rezistencën ndaj procesit evropian.
Kontradikta bëhet edhe më e dukshme nëse shikohen qëndrimet e Gordana Siljanovska-Davkovës, e cila publikisht ka deklaruar se ajo që është shkruar në Protokoll “është bërë pjesë e Kornizës Negociuese dhe e konkluzioneve”.
Pra, maja e pushtetit aktual më herët pretendonte se protokollet ishin të përfshira në paketën evropiane, ndërsa tani ministri i Punëve të Jashtme pretendon se ato nuk janë pjesë përbërëse e saj.
Kjo tashmë nuk janë më nuanca, por një tërheqje politike nga deklaratat e mëparshme.
Pikërisht për këtë arsye, linja e re e Mucunskit duhet të lexohet si sinjal se diçka po përgatitet. Nëse për vite me radhë protokollet janë paraqitur si dëshmi kryesore se propozimi francez ishte një kurth, ndërsa sot relativizohet pozicioni i tyre në Kornizë, atëherë është vështirë të shmanget dyshimi se nga jashtë po përgatitet një ofertë e re, një interpretim i ri ose një formulë e re për zhbllokimin e procesit.
Pyetja nuk është nëse VMRO-DPMNE e ka ndryshuar gjuhën. Pyetja është pse e ka ndryshuar pikërisht tani.
Ose, ndoshta, qëndrimin po e ndryshon vetëm Mucunski, për arsye që do të bëhen të qarta më vonë përmes zhvillimeve politike në vend?
Si arritëm nga “bullgarizimi” te “interpretimi”?
Në vitin 2022, VMRO-DPMNE zhvilloi fushatën kundër propozimit francez me retorikë maksimaliste.
Mickoski e refuzoi propozimin me fjalët “Jo, faleminderit”, ndërsa paraqitjet publike të partisë dhe mediave pranë saj e paraqisnin propozimin si një kërcënim të drejtpërdrejtë për identitetin, historinë, kulturën dhe gjuhën.
Në këtë prezantim politik propagandistik, protokollet nuk ishin ndonjë dokument dytësor, por një mjet qendror përmes të cilit pretendohej se “Bullgaria do ta kontrollojë rrugën evropiane të Maqedonisë” dhe madje se përmes protokolleve famëkeqe do të bëhej bullgarizimi i identitetit maqedonas.
Sot, e njëjta linjë politike është zbutur.
Siljanovska-Davkova ka hapur hapësirë për interpretim juridik dhe politik të protokolleve, duke thënë se ato mund të jenë interpretuar gabimisht në opinionin publik, edhe pse në të njëjtën kohë vetë ka deklaruar se “pasi është bërë pjesë e Kornizës Negociuese”, realiteti faktik nuk mund të anashkalohet lehtë.
Mucunski ditët e fundit shkon një hap më tej dhe thotë se protokollet fare nuk janë pjesë përbërëse e Kornizës.
Kështu, VMRO-DPMNE kalon nga narrativa e kërcënimit në narrativën e interpretimit, dhe nga qëndrimi kategorik “kjo është e përfshirë në Kornizë” në qëndrimin “kjo nuk është pjesë e Kornizës”.
A përballet Mickoski me një ofertë që “nuk refuzohet”?
Në ndryshimin e mesazhit dhe tonit që na prezanton Mucunski ka më shumë sesa vetëm semantikë.
Ai ngjan me përgatitjen e terrenit për një marrëveshje të mundshme të re, diçka që në opinion tashmë përshkruhet si një propozim i modifikuar ose i zgjeruar për zhbllokimin e procesit.
Racin.mk në analizat e mëparshme ka theksuar se, nëse VMRO-DPMNE merr një “propozim francez” të modifikuar, atëherë topi është në fushën e saj dhe ajo mund ta miratojë vetë.
Nga këtu deri te përfundimi se po përgatitet një ofertë që politikisht do të jetë vështirë të refuzohet, është vetëm një hap.
Por është shumë e mundshme edhe alternativa e kundërt: që VMRO-DPMNE ta refuzojë edhe atë ofertë.
Kjo do të ishte modeli i njohur i VMRO-së nga historia e Maqedonisë së pavarur – një moment kur kalkulimi partiak për rezultatin e zgjedhjeve të ardhshme përsëri do të mbizotërojë mbi përgjegjësinë shtetërore.
Kur pushteti nuk arrin të prodhojë rezultate ekonomike, sociale dhe institucionale, konfrontimi kombëtar bëhet burimi më i lehtë politik, ndërsa inati ndaj Bullgarisë shndërrohet në mjetin kryesor për mobilizimin e elektoratit të vet.
A do t’i ikë sërish VMRO-DPMNE përgjegjësisë?
Këtu qëndron thelbi i problemit.
Nëse VMRO-DPMNE përsëri zgjedh ta refuzojë një ofertë të mundshme evropiane, atëherë kjo nuk do të jetë një akt i parimeve shtetërore, por edhe një ikje tjetër nga përgjegjësia për të ardhmen e vendit.
Ashtu si shumë herë më parë, do të zgjidhej komoditeti politik i “rezistencës” në vend të obligimit të vështirë për të marrë përsipër rrezikun për shtetin.
Kjo do të ishte veçanërisht problematike nëse oferta e re vërtet sjell një integrim më të shpejtë dhe më real të Maqedonisë në Bashkimin Evropian – një hap historik që e dëshirojnë tre deri në katër nga pesë qytetarë të Maqedonisë.
Në një rast të tillë, VMRO-DPMNE do të duhej të shpjegojë pse historia e djeshme për “protokollet në Kornizë” sot zëvendësohet me historinë për “interpretime të ndryshme” dhe me pretendimin se protokollet nuk janë pjesë e Kornizës, ndërsa nesër ndoshta edhe me një tjetër refuzim “patriotik”.
Qytetarët meritojnë të dinë pse VMRO krijon një kakofoni të tillë politike për çështjen kyçe nga e cila varet e ardhmja e kësaj dhe gjeneratave të ardhshme.
Test për të gjithë shoqërinë, veçanërisht për mobilizimin e opozitës
Nëse ndodh një refuzim i tillë, testi nuk do të jetë vetëm për pushtetin.
Në provë do të jenë shoqëria civile, partitë opozitare dhe të gjitha partitë shqiptare dhe partitë e tjera të komuniteteve etnike në Maqedoni.
Shoqëria civile do të duhet të tregojë nëse është e aftë të artikulojë një qëndrim të qartë proevropian, pa pasur frikë se do të akuzohet në mënyrë të pabazuar si “tradhtare”, në momentin kur pushteti sërish tenton ta mbyllë debatin publik brenda frikës etnonacionaliste.
Partitë opozitare do të duhet të vendosin nëse kanë kapacitet për një aleancë rreth një interesi real shtetëror, e jo vetëm rreth kritikave ditore ndaj Mickoskit apo rreth pyetjes se cila strukturë duhet të udhëheqë LSDM-në.
Partitë shqiptare, ndërkaq, do të përballen me pyetjen më të ndjeshme nga të gjitha:
A është integrimi evropian për to një kauzë reale politike apo vetëm një slogan elektoral?
Nëse ato mbeten pasive në një moment kur Shkupi mund të humbasë sërish një mundësi për zhbllokimin e procesit, atëherë edhe ato do të bëhen pjesë e përgjegjësisë për një vonesë të re.
Në një zhvillim të tillë, tema e BE-së nuk do të jetë më vetëm proces diplomatik dhe politikë e jashtme, por një nxitës real për ndryshim shoqëror rreth pyetjes nëse Maqedonia do të jetë një shtet i suksesshëm apo jo.
Shansi i fundit
Është e mundur që pikërisht kjo të jetë mundësia e fundit reale që Maqedonia të rikthehet në një trajektore serioze evropiane.
Jo sepse Brukseli nuk do të dërgojë më mesazhe apo oferta të tjera, por sepse çdo ofertë e ardhshme mund të jetë më pak e favorshme, ndërsa çdo dështim e bën shtetin më pak të besueshëm dhe opinionin vendor më të lodhur dhe më cinik.
Nëse edhe kjo mundësi harxhohet në një tjetër cikël të inatit partiak, Maqedonia rrezikon të mbetet sërish e bllokuar si një kandidate e përhershme dhe një shoqëri e ndarë brenda vetes, e paaftë të krijojë konsensus minimal për të ardhmen e saj.
Prandaj, pyetja nuk është vetëm nëse VMRO-DPMNE po e ndryshon qëndrimin ndaj propozimit francez.
Pyetja është nëse ky ndryshim është hyrje drejt pranimit të realitetit apo vetëm përgatitje për një tjetër “JO historike” të Hristijan Mickoskit.
Nëse ndodh e dyta, atëherë përgjigjja do të duhet të vijë jashtë pushtetit:
nga shoqëria civile, nga opozita maqedonase, nga partitë shqiptare, nga partitë e komuniteteve të tjera etnike dhe nga çdo faktor politik që e kupton se kjo mund të jetë treni i fundit që shteti nuk mund të lejojë ta humbasë.
Sqarim i rëndësishëm: Dallimi mes Kornizës dhe Protokollit
Një element kyç që shpesh humbet në debatin publik është dallimi i saktë mes asaj që është obligim sipas Kornizës Negociuese dhe asaj që përfshihet vetëm në protokollet e të ashtuquajturit “propozim francez”.
Në vetë Kornizën Negociuese dhe në konkluzionet e Këshillit të Ministrave të BE-së, të cilat janë pjesë e paketës franceze, qëndron shprehja e vullnetit të Maqedonisë për ndryshime kushtetuese.
Ky është një obligim që pala maqedonase e ka marrë drejtpërdrejt përmes Kornizës, dhe jo vetëm përmes protokolleve.
Kjo do të thotë se ndryshimet kushtetuese nuk janë një “obligim i shpikur” nga protokollet, por pjesë e vetë arkitekturës së procesit negociator të miratuar nga të gjitha vendet anëtare të BE-së.
Protokollet, nga ana tjetër, përmbajnë një lloj tjetër përcaktimesh, për shembull inkurajimin që Komisioni i Përbashkët Historik të gjejë zgjidhje për çështjet e hapura historike.
Por ky inkurajim nuk është obligim, pikërisht sepse protokollet nuk janë pjesë formale e Kornizës Negociuese.
Nga këtu buron edhe argumenti kryesor se nuk ekziston një rrezik real për “bullgarizim” përmes Komisionit Historik:
Së pari, sepse ai komision nuk buron nga një obligim i Kornizës.
Së dyti, sepse vetë komisioni përbëhet nga përfaqësues të të dyja palëve, që do të thotë se nuk mund të miratojë përfundime pa pëlqimin e palës maqedonase.
Nga kjo pikëpamje, pretendimi i VMRO-DPMNE-së dhe i një pjese të sektorit civil gjatë viteve të fundit – se protokollet sjellin një kërcënim të drejtpërdrejtë për identitetin përmes Komisionit Historik – humbet një pjesë të madhe të bazës fillestare, nëse vetë protokollet nuk krijojnë mekanizma juridikisht detyrues jashtë Kornizës.
Në të njëjtën kohë, ndryshimet kushtetuese mbeten i vetmi obligim real që buron nga Korniza Negociuese dhe jo nga protokollet.
Ky obligim nuk e cenon identitetin maqedonas, pasi në Kushtetutën e vendit tashmë njihen gjashtë komunitete të tjera etnike.
Ky dallim e forcon edhe më shumë tezën për një kthesë politike:
Nëse protokollet vërtet nuk krijojnë obligime përtej Kornizës, atëherë narrativa katërvjeçare e VMRO-DPMNE-së për “bullgarizimin përmes protokolleve” ka qenë e ekzagjeruar ose e vendosur gabimisht që në fillim.
Ndërsa obligimi i vërtetë dhe i vetëm – ndryshimet kushtetuese – gjithmonë ka buruar nga vetë Korniza, jo nga protokollet.
