Raporti më i fundit i Komisionit Evropian (KE) për vitin 2025 i dërgon një mesazh të qartë autoriteteve të Maqedonisë së Veriut: ekonomia po rritet, por pa reforma të vërteta.
Pavarësisht rritjes reale të BPV-së prej 2.8%, shpenzimet publike, sektori publik joefikas dhe konsolidimi i ngadaltë fiskal po e ngadalësojnë përparimin.
“Rritje pa reforma nuk është e qëndrueshme,” paralajmëron Brukseli.
Deficit fiskal dhe rritje pa bazë
Në vitin 2024, rritja reale e BPV-së u përshpejtua, e nxitur nga konsumi privat dhe investimet publike, por deficiti fiskal e tejkaloi nivelin e planifikuar për shkak të rritjes së pagave dhe pensioneve. Komisioni Evropian paralajmëron se këto shpenzime “e shtyjnë konsolidimin fiskal dhe përputhshmërinë me rregullat buxhetore”.
Edhe pse është miratuar Ligji për Buxhetet, zbatimi i tij i plotë është shtyrë për vitin 2026, duke vonuar krijimin e një kornize fiskale të qëndrueshme dhe të parashikueshme.
“Shpenzimet publike po rriten më shpejt se ekonomia, ndërsa realizimi i dobët i investimeve kapitale e kufizon konkurrueshmërinë afatgjatë të vendit.”
– Komisioni Evropian, Raporti 2025Sektor publik që shpenzon, privat që pret
KE vlerëson se sektori publik mbetet tepër i fryrë, ndërsa efektet e shpenzimeve të tij nuk reflektohen në produktivitet. Ndërkohë, realizimi i shpenzimeve kapitale dhe menaxhimi i investimeve publike mbeten të dobëta. Qeveria duhet të përmirësojë monitorimin dhe koordinimin e projekteve për të shmangur “investimet vetëm në letër”.
Megjithëse sektori bankar mbetet stabil, formalizimi i ekonomisë joformale po stagnon, duke e dobësuar bazën tatimore dhe krijuar konkurrencë jolojale.
Problemet mbeten
Sipas KE-së, papunësia është në rënie, por problemet strukturore janë të thella – pjesëmarrje e ulët e grave në tregun e punës, emigrim i të rinjve dhe mungesë serioze e fuqisë punëtore të kualifikuar.
Në raport përshëndetet miratimi i ligjit të ri për arsimin dhe trajnimin profesional, por kërkohet përshpejtimi i zbatimit dhe rritja e fondeve për reformat në arsim.
“Tregu i punës është përmirësuar, por ekonomia ende nuk krijon mjaftueshëm vende pune produktive.”
– Raporti i KE 2025Inflacion, paga dhe fuqi reale blerëse
Pas stabilizimit të çmimeve në gjysmën e parë të vitit 2024, inflacioni u përshpejtua sërish nga shtatori, ndërsa rritja e pagave në sektorin publik nuk u mbështet nga produktiviteti. KE thekson se kërkesa është motori kryesor i rritjes, jo eksportet apo investimet produktive – një model që është “i qëndrueshëm në afat të shkurtër, por i rrezikshëm në afat të gjatë”.
Rritje krediti pa reforma
Banka Qendrore ka filluar lehtësim të kujdesshëm të politikës monetare, ndërsa sektori bankar ka mbetur “rezistent dhe mirë i kapitalizuar”. Megjithatë, Brukseli kërkon kujdes ndaj rreziqeve nga rritja e tepruar e kredisë në kushte të mbikëqyrjes institucionale të dobët.
Rekomandimet e Komisionit Evropian për Shkupin
Komisioni Evropian jep një set të qartë rekomandimesh për politikën ekonomike në vitin 2026:
-
Të zbatohet Ligji organik për buxhetin dhe rregullat fiskale;
-
Të ulen shpenzimet publike rrjedhëse dhe të përmirësohet menaxhimi i investimeve;
-
Të formalizohet ekonomia joformale dhe të forcohet mbikëqyrja inspektuese;
-
Të rritet produktiviteti përmes arsimit, digjitalizimit dhe inovacionit.
Ekonomi në udhëkryq
Komisioni Evropian e sheh Maqedoninë e Veriut si një ekonomi me potencial të mirë, por pa drejtim të qartë. Vendi ka “nivel të mirë përgatitjeje për ekonomi tregu”, por progres të kufizuar në reformat kyçe.
“Pa disiplinë fiskale, shpenzim transparent dhe përgjegjësi institucionale, rritja do të mbetet statistikore, por jo reale.”
– Mesazh nga Raporti i Komisionit EvropianTË DHËNA KRYESORE EKONOMIKE 2024–2025
| Treguesi | Vlera | Tendenca |
|---|---|---|
| Rritja reale e BPV-së | +2.8% | rritje e moderuar |
| Deficiti fiskal | 4.4% e BPV-së | mbi planin |
| Borxhi publik | 53.8% e BPV-së | në rritje |
| Inflacioni | 3.5% | i stabilizuar |
| Papunësia | 12.5% | në rënie |
| Investimet e huaja direkte | 7.1% e BPV-së | hyrje e qëndrueshme |
Raporti ekonomik i KE-së për vitin 2025 tregon se Maqedonia e Veriut nuk është në krizë, por në ngecje. Rritja ekziston, por pa reforma strukturore – ajo mbetet “rritje në letër”. Nëse nuk ndryshohet modeli i shpenzimeve dhe nuk rritet produktiviteti, shteti do të vazhdojë të jetojë në një cikël ekonomik paralel – rritje në letër, stagnim në realitet.(Destan Jonuzi/PressOnline.al)
