Disa vende anëtare të Bashkimit Evropian janë të përkushtuara për integrimin në faza të venE madhee kandidate, si Maqedonia e Veriut. Sipas tyre, edhe para anëtarësimit formal do t’ju lejohet “të ulen në tryezën e BE-së” dhe të marrin pjesë në dialog, por pa të drejtë vote. Ekspertët për çështjet e BE-së i thanë Frontline se megjithëse ideja është brilante dhe mund të kontribuojë në shumë mënyra, ajo nuk është diçka e re, pasi bazohet në non-paper të Austrisë që nga maji 2022.
Nano Ruzhin, profesor universitetar dhe ish-ambasador në NATO, thotë se çdo lloj inkurajimi për vendet e Ballkanit Perëndimor, përkatësisht kandidatët për anëtarësim në Bashkimin Evropian, është një gjë pozitive sepse forcon opinionin publik si në BE ashtu edhe në vendet kandidate. Propozime dhe inkurajime të ngjashme kemi pasur edhe gjatë marrjes së statusit kandidat të vendit tonë në NATO.
“Në kushte rreziku, solidariteti ndërmjet shteteve anëtare është një element shumë i rëndësishëm dhe ai solidaritet kërkon të zgjerohet, sepse u kuptua që kur Ukrainës i jepet statusi kandidat, një shtet në luftë, atëherë është e kuptueshme që shtetet e tjera që janë me vite kandidatë presin më shumë respekt. Mendoj se është një ide e mirë, të bëhet diçka, e cila është e ngjashme me atë që bëri NATO me "këshillin e partneritetit të shteteve", ku shtetet partnere ishin të informuara vazhdimisht për atë që po ndodhte në aleancë, ka edhe disa obligime, detyra, qëllime, të cilat rezultuan shumë të dobishme në politikën e përgjithshme të NATO-s, tha Ruzhin për “Frontline”, përcjell PRESSonline.al
Dhe kjo ide, shton ai, është një lloj Këshilli i shteteve anëtare të plotëfuqishme së bashku me shtetet kandidate.
“Në një farë mënyre do t'i qetësoja marrëdhëniet mes shteteve, do të diskutohej në ato takime në nivelin më të lartë dhe mendoj se ideja është e jashtëzakonshme, por sigurisht që para së gjithash kërkon mbështetjen dhe vendimin e shteteve të tjera anëtare, pra nga Këshilli i BE-së”, nënvizoi ai.
Për Malinka Ristevska Jordanova, eksperte e BE-së, ky propozim nuk është i ri, por është non-paper i Austrisë nga maji 2022.
“Ai bazohet në një model të propozuar të vitit 2021 të think tank (CEP nga Beogradi dhe CEPS nga Brukseli). Ideja është që duke pritur që BE-ja të reformohet, d.m.th të jetë gati për zgjerim, shteteve nga Ballkani Perëndimor duhet t'u jepen përfitime specifike - akses në tregun e BE-së, akses në fondet strukturore, pjesëmarrje në politika të caktuara dhe prani në disa nga fazat e procesit të vendimmarrjes. Dhe e gjithë kjo e kushtëzuar me suksesin e reformave, para së gjithash - në kapitullin Themelet, por edhe në sektorët konkret ku duhet të fitohen përfitimet”, thotë Ristevska Jordanova për "Frontline", përcjell PRESSonline.al
Ajo theksoi se ky propozim është ende një mundësi e mirë për të përfituar nga anëtarësimi para anëtarësimit - veçanërisht ato që do të ishin më të prekshmet për ekonominë dhe qytetarët, siç është qasja në treg, d.m.th heqja e barrierave të shumta ekzistuese dhe qasja në fondet e BE-së.
“Problemi është se koha po kalon, ndërsa për përfitimet kryesore ende po diskutohet dhe nuk ka zgjidhje konkrete të propozuara”, theksoi ajo.
Ministrja e Austrisë për Evropën, Caroline Edstadtler, ka thënë se vendi i saj po shtyn për integrimin e venE madhee kandidate në Bashkimin Evropian në faza, në mënyrë që edhe para anëtarësimit formal ato të lejohen të "ulen në tryezën e BE" dhe të marrin pjesë në dialog, edhe pse pa të drejtë vote.
Në një intervistë për Radion Shtetërore Austriake, Edstadtler tha se tani është koha e duhur për një ndryshim të tillë në procesin e zgjerimit të BE-së. Ajo kujton se një ide të tillë e kanë shprehur edhe më parë ajo dhe kreu i diplomacisë austriake, Alexander Schallenberg, por ka gjykuar se tani është koha për ta zbatuar.
“Jetojmë në një kohë shumë sfiduese, po përjetojmë një luftë në tokën evropiane. Kur, nëse jo tani, është momenti për të reformuar procesin e zgjerimit të Unionit. Është koha për ide të mëdha dhe për të kuptuar se popullsia duhet me doemos të jetë pjesë e saj”, tha Edstadler.
Objektivi i integrimit europian, theksoi ajo, mbetet anëtarësimi i plotë, por është një rrugë e gjatë përplot me “reforma të dhimbshme”. Në përvojën e saj, në vitet 2020 dhe 2021, pak liderë të BE-së e mbështetën në të vërtetë zgjerimin, por që sot kjo është një "gjë e arsyeshme" për shumicën për shkak të ndikimit në rritje të Rusisë dhe Kinës.
Ish-diplomati Nano Ruzhin vlerëson se deklarata e Edstadler vjen pas asaj të Charles Michel dhe Macron, të cilat na çuan në disa interpretime skeptike, por ideja është se Maqedonia e Veriut po përgatitet të bëhet anëtare e BE-së.
“Është shenjë se për këtë kanë vendosur faktorë të tjerë, në radhë të pare ato gjeopolitikë”, thekson Ruzhin.
Kryeministri Dimitar Kovaçevski në forumin “Ne jemi Evropa” në Shkup tha: “Rruga drejt BE-së nuk do të jetë e lehtë, por kur ke një qëllim të madh, atëherë nuk ka asgjë të vështirë. E di që në vitin 2030 Maqedonia do të jetë shteti i parë anëtar i BE-së nga Ballkani Perëndimor”.
Ai shtoi se nuk duhet të humbasim shanset historike sepse nuk ka perspektivë apo alternativë tjetër realiste që mund t'i sigurojë vendit tonë baza afatgjata për rritje.
“Tani është koha e duhur për të vazhduar negociatat me BE-në. Të gjithë duhet të kemi përgjegjësinë të bëjmë gjithçka që vendi të ecë përpara, e jo të izolohemi dhe të mbyllemi dhe të mos kemi plan për të ardhmen e vendit tonë. Duhet të shfrytëzohen mundësitë, sepse ajo që kemi sot mund të mos jetë opsion nesër”, tha Kovaçevski.
