Për shumë njerëz, ardhja e vjeshtës shoqërohet me temperatura më të ulëta, ditë më të shkurtra dhe një ritëm krejt tjetër të përditshmërisë. Por për disa, kjo periudhë sjell edhe diçka më shumë: lodhje, nervozizëm, shqetësim dhe një ndjesi ankthi që duket sikur shfaqet pa ndonjë arsye të qartë.
Një pjesë e këtij ndryshimi mund të lidhet me uljen e ekspozimit ndaj dritës natyrale. Drita ndikon në orën biologjike të trupit, gjumin dhe mekanizmat që lidhen me humorin dhe energjinë. Kur ditët shkurtohen, ndryshimet në ritmin cirkadian mund të ndikojnë te mënyra se si ndihemi.
Më pak dritë, më shumë lodhje
Kur kalojmë më pak kohë në dritën e diellit, trupi mund të përshtatet me ndryshimin e ritmit ditë-natë. Kjo mund të shoqërohet me përgjumje, mungesë energjie, vështirësi në përqendrim dhe ndryshime të humorit.
Në disa raste, këto simptoma mund të jenë pjesë e çrregullimit afektiv sezonal (SAD), një formë depresioni që shfaqet në një periudhë të caktuar të vitit dhe zakonisht përkeqësohet gjatë muajve të vjeshtës e dimrit.
Megjithatë, jo çdo person që ndihet më i lodhur ose më i shqetësuar në vjeshtë ka SAD. Ndryshimet sezonale mund të ndikojnë në humor edhe pa arritur në nivelin e një çrregullimi klinik.
Ndryshon edhe rutina
Vjeshta shpesh shënon rikthimin në një ritëm më intensiv pas muajve të verës. Pushimet mbarojnë, puna ose shkolla rifillon me ritëm të plotë dhe aktivitetet sociale mund të ndryshojnë.
Për disa njerëz, ky tranzicion krijon ndjesinë se duhet të “rikthehen në kontroll” menjëherë, duke sjellë më shumë presion dhe stres.
Ndërkohë, moti më i ftohtë dhe errësira më e hershme mund të bëjnë që të kalojmë më shumë kohë në ambiente të mbyllura. Kjo mund të nënkuptojë më pak aktivitet fizik, më pak ekspozim ndaj dritës së ditës dhe, në disa raste, më shumë izolim social.
Shenjat që mund të tregojnë se ndryshimi sezonal po ju ndikon
Nuk bëhet fjalë vetëm për një ditë të keqe. Nëse ndryshimet përsëriten dhe zgjasin për javë, mund të shfaqen simptoma si lodhje e vazhdueshme, irritim, vështirësi në përqendrim, ndryshime në gjumë, humbje interesi për aktivitetet që zakonisht ju pëlqejnë ose dëshirë për t’u izoluar.
Nëse këto simptoma fillojnë të ndikojnë në punë, marrëdhënie apo jetën e përditshme, nuk duhet të konsiderohen thjesht si “humor vjeshte”.
Çfarë mund të bëni për ta përballuar më mirë?
Një nga gjërat më të thjeshta është të përpiqeni të përfitoni sa më shumë nga drita natyrale gjatë ditës. Një shëtitje jashtë, veçanërisht gjatë orëve me dritë, mund të kombinojë ekspozimin ndaj dritës me aktivitetin fizik.
Mbajtja e një orari të rregullt gjumi është gjithashtu e rëndësishme. Përpiquni të flini dhe të zgjoheni në orare të ngjashme çdo ditë, ndërsa aktiviteti fizik i rregullt mund të ndihmojë në menaxhimin e stresit dhe përmirësimin e humorit.
Po aq e rëndësishme është të mos shkëputeni nga njerëzit. Një kafe me një mik, një shëtitje me familjen apo thjesht ruajtja e aktiviteteve sociale mund të ndihmojë në shmangien e izolimit që shpesh shoqëron muajt më të ftohtë.
Në rastet kur simptomat janë të forta, përsëriten çdo vit ose ndikojnë ndjeshëm në jetën e përditshme, ia vlen të flisni me një profesionist të shëndetit mendor ose me mjekun. Për SAD mund të përdoren trajtime si terapia me dritë, psikoterapia dhe, kur është e nevojshme, medikamentet e përshkruara nga mjeku.
Në fund të fundit, vjeshta nuk duhet të jetë domosdoshmërisht një periudhë ankthi. Por trupi dhe mendja kanë nevojë për kohë për t’u përshtatur me ndryshimin. Duke ruajtur gjumin, lëvizjen, ekspozimin ndaj dritës dhe lidhjet me njerëzit e tjerë, ky tranzicion mund të bëhet shumë më i lehtë.
