Të kuptosh se kur një ushqim nuk është më i sigurt për t’u konsumuar mund të ndihmojë në uljen e rrezikut të helmimeve ushqimore. Shumica e ushqimeve të gatuara dhe produkteve që prishen shpejt duhet të konsumohen brenda 3-4 ditësh, ndërsa disa shenja të dukshme, si aroma e keqe, ndryshimi i teksturës apo myku, tregojnë se ushqimi duhet të hidhet. Ushqimet e prishura mund të përmbajnë baktere të dëmshme që shkaktojnë probleme gastrointestinale, me simptoma si të përziera, të vjella, diarre, dhimbje barku dhe temperaturë.
1. Ka qëndruar shumë gjatë në frigorifer
Koha e ruajtjes është një nga treguesit më të rëndësishëm. Në përgjithësi, ushqimet e gatuara dhe produktet që prishen shpejt duhet të hidhen pas 3-4 ditësh. Disa ushqime kanë një afat edhe më të shkurtër. Për shembull, frutat e detit të freskëta dhe gjoksi i pulës rekomandohet të konsumohen brenda 1-2 ditësh nga ruajtja në frigorifer. Nëse dëshironi t’i ruani më gjatë, ushqimet e mbetura mund të futen në ngrirje. Temperaturat e ulëta ndihmojnë në ngadalësimin e rritjes së baktereve.
2. Ka kaluar datën e shënuar në paketim
Produktet e paketuara mund të kenë etiketa të ndryshme për datën. Shprehja “use by” lidhet me datën e fundit të rekomanduar, ndërsa “best when used by” tregon periudhën kur produkti ruan cilësinë dhe shijen më të mirë. “Sell by” përdoret kryesisht për menaxhimin e stokut në dyqane dhe nuk është domosdoshmërisht një datë sigurie. Ndërsa “freeze by” tregon se deri kur rekomandohet ngrirja e produktit për të ruajtur freskinë. Disa produkte, si makaronat e thata, orizi, ushqimet e konservuara, krakerat dhe perimet e ngrira, mund të jenë ende të sigurta pas datës së shënuar, nëse janë ruajtur siç duhet dhe nuk kanë shenja prishjeje.
3. Ka një aromë të keqe
Një aromë e pazakontë ose e rëndë është një nga shenjat më të zakonshme se ushqimi mund të jetë prishur. Bakteret ose majat mund të fillojnë të shpërbëjnë ushqimin dhe të shkaktojnë ndryshime në aromë. Nëse një ushqim ka një erë dukshëm të pakëndshme, është më e sigurt të mos konsumohet.
4. Ka ndryshuar tekstura
Ndryshimet në teksturë mund të tregojnë gjithashtu se ushqimi është prishur. Mikroorganizmat dhe proceset kimike mund të ndryshojnë strukturën e ushqimit me kalimin e kohës. Mishi i përpunuar, për shembull, mund të bëhet i rrëshqitshëm ose ngjitës, ndërsa frutat dhe perimet mund të zbuten dhe të bëhen shumë të buta. Shpesh, ndryshimet në teksturë shoqërohen edhe me një aromë të pazakontë.
5. Ka myk
Nëse shfaqet myk, ushqimi zakonisht duhet të hidhet. Myku mund të depërtojë më thellë në ushqim dhe të prodhojë substanca që mund të jenë të dëmshme për organizmin. Myku mund të jetë i zi, i bardhë, gri ose i gjelbër dhe ushqimi i prekur mund të përmbajë edhe baktere që zhvillohen së bashku me të. Në disa raste të veçanta, myku mund të hiqet nga djathrat e fortë duke prerë një pjesë të konsiderueshme rreth zonës së prekur. Për shumicën e ushqimeve të tjera, rekomandohet që produkti të hidhet.
6. Ka shije të keqe
Një shije e pazakontë mund të jetë një tjetër shenjë se ushqimi është prishur. Bakteret, myku ose majat mund të prodhojnë substanca që ndryshojnë shijen e ushqimit. Ai mund të ketë shije të thartë, të hidhur, të prishur ose thjesht të duket “jo normal”. Nëse ushqimi ka një shije të dyshimtë, është më mirë të mos vazhdohet konsumimi dhe të hidhet.
7. Ka qëndruar jashtë frigoriferit
Ushqimet që prishen shpejt, si mishi, vezët, frutat e detit dhe produktet e qumështit, nuk duhet të qëndrojnë në temperaturë ambienti për më shumë se dy orë. Nëse temperatura është mbi 32°C, kjo kohë shkurtohet në rreth një orë. Në temperatura të larta, bakteret mund të shumohen më shpejt dhe disa prej tyre mund të prodhojnë substanca që nuk eliminohen domosdoshmërisht vetëm përmes ringrohjes.
8. Ka ndryshuar ngjyrë
Ndryshimi i ngjyrës mund të jetë një tjetër tregues i prishjes. Ushqimi mund të bëhet më i errët, të humbasë ngjyrën e tij normale ose të shfaqë njolla me ngjyra të pazakonta. Një zonë gri ose e gjelbër në mish, për shembull, mund të jetë shenjë prishjeje. Megjithatë, ndryshimi i ngjyrës nuk do të thotë gjithmonë se ushqimi është i pasigurt, ndaj duhet të kontrollohen edhe shenja të tjera, si aroma dhe tekstura.
9. Kapaku është liruar ose është fryrë
Në disa ushqime të konservuara ose të ruajtura në kavanoz, grumbullimi i gazrave nga aktiviteti bakterial mund të shkaktojë lirimin ose fryrjen e kapakut. Një kapak i fryrë, i liruar ose që duket sikur është shtyrë nga brenda mund të jetë shenjë e prishjes së ushqimit. Në këto raste, produkti nuk duhet konsumuar.
10. Nuk e dini sa kohë ka qëndruar i ruajtur
Nëse nuk jeni të sigurt se sa kohë ka qëndruar një ushqim që prishet shpejt në frigorifer ose jashtë tij, zgjedhja më e sigurt është ta hidhni. Bakteret e dëmshme nuk shkaktojnë gjithmonë ndryshime në erë, ngjyrë apo teksturë. Për këtë arsye, vetëm pamja ose aroma nuk janë gjithmonë të mjaftueshme për të përcaktuar nëse një ushqim është i sigurt.
Cilat ushqime kanë rrezik më të lartë kontaminimi?
Disa ushqime janë më të ekspozuara ndaj kontaminimit. Në këtë grup përfshihen frutat dhe perimet e palara, pjepri i prerë, lëngjet dhe qumështi i papasterizuar, disa djathra të butë, si dhe mishi, vezët, filizat dhe frutat e detit të pagatuara ose të papjekura mirë.
Çfarë rrezikojmë nga konsumimi i ushqimit të prishur?
Konsumimi i ushqimeve të kontaminuara mund të shkaktojë sëmundje të shkaktuara nga ushqimi. Ndër mikroorganizmat që mund të jenë përgjegjës janë Salmonella, norovirusi dhe Campylobacter. Simptomat mund të shfaqen brenda disa orësh ose edhe disa javësh pas konsumimit të ushqimit të kontaminuar. Ato mund të përfshijnë diarre, të vjella, të përziera, dhimbje barku dhe temperaturë. Në disa raste, infeksionet ushqimore mund të shkaktojnë komplikacione më serioze, përfshirë dëmtim të veshkave, meningjit, artrit apo dëmtime të sistemit nervor. Rreziku është më i madh për gratë shtatzëna, personat mbi 65 vjeç, fëmijët nën 5 vjeç dhe njerëzit me sistem imunitar të dobësuar. Nëse keni dyshime për sigurinë e një ushqimi që prishet shpejt, është më e sigurt të mos rrezikoni konsumimin e tij. Ruajtja në temperaturën e duhur, respektimi i afateve të rekomanduara dhe kontrolli i shenjave të prishjes janë hapa të rëndësishëm për të ulur rrezikun e sëmundjeve të shkaktuara nga ushqimi.
