Përdorimi i suplementeve ushqimore është bërë një pjesë e rëndësishme e kulturës së mirëqenies. Nga influencuesit që marrin shumë suplemente njëherësh, deri te personazhet e famshëm që tregojnë rutina me dhjetëra tableta në ditë, suplementet promovohen shpesh si një mënyrë e shpejtë për të përmirësuar shëndetin.
Por kjo prirje nuk kufizohet vetëm te të famshmit. Sipas të dhënave të publikuara së fundmi nga Qendrat Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), 60% e të rriturve në SHBA kanë përdorur një suplement ushqimor gjatë 30 ditëve të fundit, ndërsa 38% kanë përdorur dy ose më shumë suplemente. Suplementet mund të jenë të dobishme për disa njerëz, por ekspertët paralajmërojnë se përdorimi i shumë tabletave, kapsulave, tabletave përtypëse dhe pluhurave mund të sjellë edhe probleme.
Pse po rritet përdorimi i suplementeve?
Një nga arsyet kryesore është ndikimi i rrjeteve sociale dhe kulturës së personazheve të famshëm. Dietologia Christiane Matey shpjegon se platforma si Instagram, Facebook dhe TikTok mund ta kthejnë një rekomandim të vetëm në një fenomen viral. Njerëzit mund të joshen nga premtime për rezultate të jashtëzakonshme, si më shumë energji, lëkurë më të mirë, humbje peshe apo jetë më të gjatë. Shpesh, pamja ose shëndeti i personit që reklamon produktin lidhet gabimisht me efektin e suplementit.
Një tjetër faktor është interesi në rritje për një qasje më “natyrale” ndaj shëndetit. Shumë njerëz mendojnë se një produkt i etiketuar si natyral është automatikisht më i sigurt se ilaçet tradicionale. Por kjo nuk është gjithmonë e vërtetë. Edhe industria e mirëqenies është rritur jashtëzakonisht shumë dhe sot përbën një industri shumë të madhe globale. Ankthi për shëndetin që mbeti pas pandemisë, plakja e popullsisë dhe interesi në rritje për jetëgjatësinë dhe forcimin e imunitetit mund të kenë kontribuar gjithashtu në këtë prirje. Suplementet shpesh duken si një rrugë e shpejtë dhe e lehtë drejt një shëndeti më të mirë.
Sa suplemente janë “shumë”?
Nuk ekziston një numër i saktë që përcakton se kur përdorimi i suplementeve bëhet i tepërt. Por kjo nuk do të thotë se “sa më shumë, aq më mirë”. Suplementet përfshijnë vitamina, minerale, aminoacide dhe substanca bimore. Disa produkte përmbajnë vetëm një përbërës, ndërsa të tjerë kanë një kombinim të shumë substancave. Problemi mund të shfaqet kur përdorni disa produkte njëkohësisht. Për shembull, nëse merrni një multivitaminë, një produkt për flokët, lëkurën dhe thonjtë, një për forcimin e imunitetit dhe një pluhur proteinik, mund të merrni pa e kuptuar të njëjtat vitamina ose minerale nga disa produkte të ndryshme.
Në disa raste kjo mund të mos shkaktojë problem. Disa vitamina që treten në ujë largohen nga trupi përmes urinës. Por vitaminat që treten në yndyrë, si A, D, E dhe K, si dhe disa minerale, mund të grumbullohen në trup dhe të arrijnë nivele toksike. Nëse ushqeheni në mënyrë të ekuilibruar, mund të mos keni fare nevojë për suplemente. Shumë njerëz mund t’i marrin lëndët ushqyese që u nevojiten duke konsumuar një shumëllojshmëri ushqimesh. Studime të mëdha kanë treguar gjithashtu se multivitaminat nuk e ulin domosdoshmërisht rrezikun e sëmundjeve kronike ose të vdekjes. Pyetja më e rëndësishme nuk është thjesht “sa suplemente po marr?”, por a ka secili suplement një arsye të qartë për t’u përdorur, a po merret në dozën e duhur dhe a mund të ndërveprojë me barna ose suplemente të tjera?
Cilat janë rreziqet e përdorimit të tepërt?
Marrja e sasive të mëdha të vitaminave të tretshme në yndyrë, si A, D, E dhe K, ose e mineraleve si zinku dhe hekuri, mund të shkaktojë nivele toksike në organizëm. Pasojat e mundshme mund të përfshijnë gurë në veshka, dëmtime të nervave dhe çrregullime të ritmit të zemrës. Suplementet mund të ndërveprojnë gjithashtu me njëri-tjetrin dhe me barnat që ju janë përshkruar nga mjeku. Në disa raste, ato mund të ulin edhe efektivitetin e një ilaçi.
Suplementet mund të dëmtojnë edhe mëlçinë
Një tjetër rrezik është dëmtimi i mëlçisë. Disa suplemente, veçanërisht produkte bimore si ekstrakti i çajit jeshil dhe shafrani i Indisë (turmeric), mund të përmbajnë përbërës që dëmtojnë mëlçinë. Për më tepër, suplementet në SHBA nuk kontrollohen në të njëjtën mënyrë si barnat. Për këtë arsye, disa produkte mund të jenë të kontaminuara me metale të rënda ose substanca të tjera që mund të dëmtojnë organizmin. Mjekja Nneoma Oparaji thotë se pacientët shpesh habiten kur mësojnë se suplementet janë një shkak në rritje i dëmtimeve të mëlçisë. Fakti që një produkt është “natyral” nuk do të thotë automatikisht se është i sigurt për mëlçinë.
Suplementet nuk mund të zëvendësojnë një mënyrë jetese të shëndetshme
Një tjetër problem është se njerëzit mund të fillojnë të mbështeten te suplementet në vend që të përmirësojnë zakonet e tyre të përditshme. Ekspertët theksojnë se nuk mund të kompensoni me suplemente mungesën e gjumit, stresin kronik, mungesën e aktivitetit fizik ose një dietë të pasur me ushqime ultra të përpunuara. Një multivitaminë ose suplement tjetër nuk mund të zëvendësojë ushqyerjen e mirë, aktivitetin fizik, gjumin cilësor dhe kujdesin mjekësor.
Kur suplementet mund të jenë vërtet të nevojshme?
Ka situata të caktuara kur suplementet rekomandohen ose mund të jenë shumë të dobishme.Për shembull, gjatë shtatzënisë mjekët zakonisht rekomandojnë vitamina prenatale për të ndihmuar në parandalimin e defekteve të tubit nervor te fetusi. Edhe personat që ndjekin një dietë vegane ose vegjetariane shumë të rreptë mund të kenë nevojë për vitaminën B12, pasi ajo gjendet kryesisht në ushqimet me origjinë shtazore ose në produkte të pasuruara. Nevoja për një suplement mund të ekzistojë gjithashtu kur analizat tregojnë mungesë të një vitamine ose minerali të caktuar, por kjo duhet të vlerësohet individualisht.
Si ta vlerësoni rutinën tuaj të suplementeve?
Nëse përdorni disa suplemente, ekspertët rekomandojnë të flisni me mjekun ose një dietolog. Ata mund të përcaktojnë se cilat lëndë ushqyese ju nevojiten realisht, të sugjerojnë dozën e përshtatshme dhe të kontrollojnë nëse disa produkte po ju japin të njëjtët përbërës. Gjithashtu, duhet të jeni të kujdesshëm me informacionet që merrni nga rrjetet sociale. Një video në TikTok ose Instagram mund të jetë bindëse, por nuk mund të zëvendësojë këshillën e personalizuar mjekësore. Kur blini një suplement, kërkoni produkte që janë testuar nga organizata të pavarura. Vula e organizatave si NSF, USP ose ConsumerLab mund të tregojë se produkti është kontrolluar për pastërti dhe cilësi.
