Për disa njerëz, Shqipëria mund të përfytyrohet si një kuti bizhuterish e mbushur me thesare, shkruan Jeanine Barone për prestigjiozen ”Forbes”.
”Një kuti bizhuterish, megjithatë, që me kalimin e kohës ishte harruar. Por sapo zbulohet dhe hapet, ajo nxjerr në pah një mori gurësh të çmuar. Kjo analogji i përshtatet në mënyrë të përkryer Shqipërisë, një vend ballkanik që për dekada me radhë ishte i izoluar gjatë regjimit komunist.
Vizitorët që shkelin në brigjet e saj do të gjejnë një vend që u përgjigjet lehtësisht kaq shumë interesave. Në fund të fundit, historia, kultura dhe natyra ndërthuren me njëra-tjetrën.
Kuzhina, e rrënjosur në traditën autentike, do t’u pëlqejë adhuruesve të ushqimit. Ndërsa të apasionuarit pas historisë do të kënaqen me vendet e shumta të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, si edhe me fshatrat që ruajnë një trashëgimi shekullore.
Edhe pse shumë njerëz mund të tërhiqen nga peizazhet bregdetare të Shqipërisë, me pamje piktoreske, rërë të imët dhe ujëra kristal të pastër, ka shumë më tepër për të përjetuar; maja madhështore, pyje të pafundme, livadhe alpine mahnitëse dhe lumenj, përrenj e liqene të virgjëra.
Pavarësisht këtyre dhe shumë thesareve të tjera që gjenden në Shqipëri, rrjetet sociale të udhëtimeve po përballen me një fluks pyetjesh praktike; ku të shkosh, çfarë të shohësh, sa gjatë të qëndrosh, ku të flesh dhe çfarë të hash. Shumë vizitorë potencialë janë ende të pasigurt, pasi nuk njohin personalisht dikë që ka udhëtuar në këtë vend ballkanik.
“Exodus Adventure Travels” organizon katër ture të përqendruara te Shqipëria, të cilat u japin vizitorëve mundësinë të zbulojnë mikpritjen e shqiptarëve dhe pasurinë e trashëgimisë që përshkon të gjitha aspektet e vendit. Udhëtimet u përshtaten niveleve të ndryshme aktiviteti; nga ata që preferojnë të lëvizin kryesisht nga një fshat në tjetrin me një furgon të rehatshëm “Mercedes”, te ata që duan të çiklojnë pranë livadheve të mbushura me lule të egra ose të ecin në shtigje që të çojnë drejt ujëvarave.
Ja çfarë mund të presin vizitorët në secilin prej katër udhëtimeve të përqendruara te Shqipëria, sipas drejtuesve të tureve.
Pikat kryesore të Shqipërisë
Turi 10-ditor “Highlights of Albania” është i mbushur me zbulime të shumta, që përfshijnë jo vetëm monumente shekullore, por edhe thesare të shumta natyrore.
Vizitorët mund të eksplorojnë qytetin e rrethuar me mure të Elbasanit, i njohur për fortesën-kështjellë të shekullit XV; të njihen me artin bizantin dhe mesjetar në Muzeun Kombëtar të Artit Mesjetar në Korçë; të pushojnë në pishinat natyrore me ujëra të ngrohta sulfurike të Banjave të Bënjës, në luginën piktoreske të Vjosës; ose të shëtisin në Pazarin e Vjetër të Krujës, ku shiten gjithçka, nga veshjet tradicionale deri te bizhuteritë e filigranit.
Sipas Artur Lumanit, drejtuesit të turit “Highlights of Albania”, ata që regjistrohen në këtë udhëtim janë veçanërisht të interesuar për historinë e pasur dhe trashëgiminë kulturore të Shqipërisë, ndërsa shumë prej tyre janë gjithashtu të apasionuar pas zbulimit të kuzhinës tradicionale dhe trashëgimisë lokale.
Për shembull, në ditën e pestë, vizitorët shkojnë në shtëpinë historike Skenduli në Gjirokastër, qyteti malor që ndodhet rreth 300 metra mbi nivelin e detit.
Sipas Lumanit, shtëpia mbi 300-vjeçare është më e ruajtura në qytet. Shumë prej dhomave janë ruajtur në formën e tyre origjinale dhe, për të krijuar një ide mbi arkitekturën lokale të shekullit XIX, kjo shtëpi është një pikë që duhet parë patjetër.
Po atë ditë, vizitorët vizitojnë edhe Dhoksatin. Vetëm rreth 19 kilometra nga Gjirokastra, Dhoksati është një fshat i vogël tradicional ku jetojnë vetëm rreth 50 njerëz.
Sipas Lumanit, grupi shijon një drekë të gatuar në shtëpinë e një banori, ku gjithçka vjen nga toka e pronarit: përfshirë sallatën, qepët dhe djathin e qumështit të deles. Fasule lima me salcë domatesh, speca të mbushur, panxhar turshi, bukë të sapopjekur dhe byrekë me djathë e spinaq janë disa nga gatimet që mund të shijohen.
Butrinti
Një prej vendeve të shumta intriguese të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në këtë udhëtim është Parku Kombëtar Arkeologjik i Butrintit.
Sipas Lumanit, ai konsiderohet zbulimi arkeologjik më i rëndësishëm në Shqipëri, pasi ruan gjurmët e strukturave urbane që janë grumbulluar gjatë shekujve, që nga kolonia greke deri në Mesjetë.
Vizitorët eksplorojnë këtë hapësirë të gjerë me udhërrëfyesin e tyre dhe zbulojnë rrënoja pothuajse kudo, duke përfshirë banjat romake, një pjesë të skenës origjinale të periudhës helenistike dhe shumë elemente të tjera.
Berati
Dita e tetë i çon vizitorët në një prej thesareve të mëdha të Shqipërisë: qytetin e Beratit, i cili është gjithashtu pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.
I ndarë nga lumi Osum dhe me male të mbuluara me dëborë në sfond, ky qytet piktoresk quhet shpesh “qyteti i një mbi një dritareve”, për shkak të banesave të shumta të epokës osmane me dritare që mbulojnë shpatin e kodrës.
Sipas Lumanit, Kalaja e Beratit është veçanërisht interesante, pasi njerëzit ende jetojnë brenda mureve të saj, në shtëpitë tradicionale ku kanë jetuar paraardhësit e tyre prej shekujsh.
Kalaja arrihet me një udhëtim të shkurtër me makinë ose me rreth 20 minuta ecje përpjetë. Atje vizitorët gjejnë kisha, xhami dhe Muzeun e famshëm Onufri, i cili i kushtohet artit të shkëlqyer ikonografik.
Zbuloni Shqipërinë e Veriut dhe Kosovën
Sipas drejtorit menaxhues dhe drejtuesit të tureve, Dorien Malaj, “në turin Highlights përjeton fytyrën mesdhetare të Shqipërisë; në veri, në turin ‘Discover North Albania and Kosovo’, takon shpirtin malor të saj”.
Malaj shton se jugu për një kohë të gjatë ka qenë i orientuar nga Greqia dhe Kostandinopoja; ndikime greke, kisha bizantine dhe një mënyrë jetese mesdhetare.
Veriu, nga ana tjetër, ishte i orientuar drejt Romës dhe nga brenda, drejt maleve të tij.
Vizitorët përfshihen në shumë përvoja historike. Një prej tyre është ecja nga ura prej guri drejt fortesës së Prizrenit. Në vetëm një pasdite, thotë Malaj, vizitorët përshkojnë pesë shekuj histori osmane, ortodokse dhe shqiptare.
Më pas vjen vizita në fshatin Prekaz, në rajonin e Drenicës në Kosovë, e cila lë një përshtypje të fortë te vizitorët.
Sipas Malajt, Memoriali i Familjes Jashari tregon historinë e Luftës së Kosovës në mënyrën më personale të mundshme. Pasojat e luftës bëhen të prekshme përmes mbetjeve të shtëpive të goditura nga plumbat dhe predhat.
Kuzhina e veriut
Nëse vizitorët kanë marrë më parë pjesë në turin “Highlights”, ata do të vënë re edhe ndryshimet kulinare në këtë udhëtim.
Ndërsa në jug kuzhina përqendrohet te vaji i ullirit, perimet dhe prodhimet e detit, në veri shërbehet ushqim malor; bulmet, bukë misri, turshi dhe gatime të gatuara ngadalë, shpjegon Malaj.
Një prej tyre është flija, një lloj petulle me rreth 40 shtresa, e cila gatuhet për tre deri në katër orë nën një saç metalik me prush sipër dhe shërbehet me turshi e kos.
Një tjetër ushqim që duhet provuar është qebapi në Prizren, i cili hahet sipas mënyrës lokale, me bukë dhe qepë të gjalla.
“Vizitorët mbeten veçanërisht të impresionuar nga Prizreni”, thotë Malaj.
“Është thjesht një prej qyteteve të vjetra më atmosferike në Ballkan; vizitorët pyesin rregullisht pse nuk qëndrojmë një natë të dytë”, shton ai.
Ecje në Shqipëri
Turi “Walking in Albania” (Ecje në Shqipëri) u jep vizitorëve mundësinë të përjetojnë transhumancën, ku familjet ende zhvendosen me kafshët e tyre drejt kullotave verore, ashtu siç kanë bërë për shekuj.
Udhëtarët kanë gjithashtu mundësinë të kalojnë një natë në një kasolle barinjsh.
Sipas Malajt, gjatë ecjes nëpër Shqipëri, “vëren gjëra që një automjet nuk të lejon t’i vëresh kurrë: lulet endemike përgjatë shtegut, këngët e zogjve të ndryshëm, mënyrën se si ndryshon drita mbi Alpe dhe tokat baritore poshtë”.
Distanca mesatare ditore është pothuajse 11 kilometra, ndërsa dita më e gjatë është dita e katërt, kur ecja arrin pak më shumë se 14 kilometra.
Vizitorët e këtij turi janë shumë të kënaqur edhe me ushqimet. Për shembull, thotë Malaj, “darka është çfarëdo që ka rritur familja”.
Gjithçka sigurohet lokalisht, madje edhe qumështi vjen nga kafshët e tyre. Mikpritësit ulen bashkë me vizitorët në tryezë.
Nga Çeremi në Dobërdol
Sipas Malajt, një nga ditët më të paharrueshme të udhëtimit është ecja nga Çeremi drejt Dobërdolit.
Dobërdoli është një vendbanim veror barinjsh, në një lartësi prej gati 1 800 metrash, me disa kasolle të shpërndara në një hapësirë të gjelbër të rrethuar nga kullotat.
Nuk ka dyqane. Mbërrin i lodhur dhe dikush të ofron çaj mali ose një birrë, ndërsa darka gatuhet mbi një sobë me dru.
Përvoja, sipas Malajt, nuk mund të ishte më autentike.
Interesant është fakti se ky destinacion ndodhet në distancë ecjeje nga tre kufij Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi.
Valbona dhe Liqeni i Komanit
Ky udhëtim është i mbushur me bukuri natyrore, përfshirë luginën e Valbonës, e cila, sipas Malajt, “është kartolina e Alpeve shqiptare”.
Pastaj është Liqeni i Komanit.
Në fund të fundit, “askush nuk pret të gjejë një fjord në Ballkan”, thotë Malaj, ndërsa e vetmja mënyrë për të hyrë në këtë zonë është me varkë.
Në aspektin kulinar, vizitorët shpesh mbeten të mahnitur nga përvoja në Shtëpinë Dollani, thotë Malaj, ku Gladiola e pret grupin në mënyrën e vjetër shqiptare; me një gotë raki të bërë në shtëpi dhe një copë llokum.
Malaj shpjegon me sinqeritet se ditët e ecjes janë të gjata, me ngjitje të vërteta, ndërsa nxehtësia e verës në lartësitë më të ulëta mund t’i bëjë orët e para të vështira.
Sfida të tjera të këtij turi janë kushtet bazike të akomodimit në strehimin më të lartë, me dhoma të përbashkëta dhe ambiente të thjeshta larjeje. Në Dobërdol, energjia elektrike varet nga një gjenerator dhe panelet diellore.
Por vizitorët e zgjedhin këtë tur sepse duan të zhyten plotësisht në gjithçka që Shqipëria ka për të ofruar, edhe kur, siç thotë Malaj, “një mëngjes i kthjellët mund të shndërrohet në shi dhe re pasdite”.
Të ecësh nëpër livadhe, pyje dhe madje edhe borë në muajin korrik është një surprizë e mrekullueshme.
Çiklizëm në Shqipëri
Vizitorët që zgjedhin turin “Cycling in Albania” (Çiklizëm në Shqipëri) do të zbulojnë diçka të veçantë pothuajse në çdo kthesë të rrugës.
Sipas drejtuesit të turit, Junid Jegeni, Shqipëria është një prej destinacioneve të fundit të pazbuluara të Evropës për çiklizëm.
Çiklistët nuk përshkojnë vetëm një larmi të jashtëzakonshme peizazhesh, nga rrugët malore dramatike dhe luginat pjellore deri te brigjet e Adriatikut dhe Jonit, por vërejnë edhe jetën autentike të fshatrave, e cila për shumë njerëz duket freskuese dhe ende e paprekur nga turizmi masiv.
Në këtë tur, çiklistët mund të presin të përshkojnë mesatarisht rreth 61 kilometra në ditë, ndërsa distanca më e madhe është në ditën e dytë, kur arrin në afërsisht 72 kilometra.
Qafa e Llogarasë dhe Riviera
Jegeni veçon kalimin me biçikletë përmes Qafës së Llogarasë drejt Rivierës Shqiptare si një nga përvojat më shpërblyese.
Ngjitja e vazhdueshme është sfiduese, por e përballueshme, ndërsa shpërblimi janë pamjet panoramike spektakolare ku malet takohen me detin Jon.
Vizitorët mahniten veçanërisht nga kontrasti mes pyjeve të dendura me pisha, peizazheve të ashpra malore dhe pamjeve mahnitëse mbi bregdetin e Jonit në Parkun Kombëtar të Llogarasë.
I gjithë ky çiklizëm sigurisht që hap oreksin dhe kuzhina nuk zhgënjen.
“Vizitorët shijojnë gatime rajonale, si byreku dhe tava e kosit”, thotë Jegeni.
Byreku është një gatim tradicional me petë të holla, i mbushur me mish, djathë ose perime, ndërsa tava e kosit është mish qengji i pjekur me kos.
Pastaj janë edhe prodhimet e freskëta të detit që shërbehen në restorantet përgjatë bregdetit të Jonit.
Çiklistët do të përjetojnë ditë të paharrueshme, gjatë të cilave peizazhi ndryshon vazhdimisht.
Sigurisht, veçanërisht në rrugët rurale më të qeta, gjendja e ndryshueshme e rrugëve i shton aventurës edhe një element tjetër.
Ujërat bruz të kristaltë, plazhet e izoluara dhe shkëmbinjtë spektakolarë bregdetarë “rivalizojnë me destinacionet më të famshme mesdhetare, ndërsa mbeten relativisht të pa mbushura me turistë”, shton Jegeni.
Pedalimi në rrugë të qeta, përmes fshatrave prej guri dhe pranë tokave bujqësore që shtrihen butësisht, ofron një vështrim të qetë mbi jetën rurale shqiptare. një përvojë që, sipas tij, po bëhet gjithnjë e më e rrallë në Evropë.
