Ministri i Punëve të Jashtme dhe Tregtisë së Jashtme, Timço Mucunski, me ftesë të ministrit të Punëve të Jashtme dhe Evropiane të Republikës së Kroacisë, Gordan Grliq Radman, mori pjesë sot në panel-diskutimin “BE-ja dhe Ballkani Perëndimor: Zgjidhja së bashku e çështjeve të pambyllura”, në kuadër të Forumit të Dubrovnikut, kushtuar perspektivës evropiane të Ballkanit Perëndimor dhe të ardhmes së politikës së zgjerimit, përcjell PressOnline.al.
Në fjalimin e tij, ministri Mucunski u ndal te nismat aktuale për integrimin gradual të vendeve kandidate në Bashkimin Evropian, duke vlerësuar se ato mund të jenë një instrument i rëndësishëm nëse shërbejnë si urë drejt anëtarësimit të plotë.
“Nëse modeli i ri i integrimit gradual paraqet një urë drejt anëtarësimit të plotë, atëherë ai do të jetë jashtëzakonisht i dobishëm. Por duhet të kemi kujdes që të mos shndërrohet në një mekanizëm që krijon një sallë pritjeje të përhershme pa derë drejt anëtarësimit të plotë”, theksoi Mucunski.
Ai nënvizoi se iniciativa si SEPA dhe Plani i Rritjes tashmë po sjellin përfitime konkrete për rajonin përmes nxitjes së reformave dhe sigurimit të mbështetjes së drejtpërdrejtë financiare, duke vlerësuar se mekanizma të tillë mund të kontribuojnë ndjeshëm në përshpejtimin e integrimit evropian.
Duke folur për procesin e zgjerimit, Mucunski tha se nevojitet më shumë disiplinë, standarde më të qarta, afate dhe rezultate konkrete, si dhe një proces anëtarësimi më i besueshëm dhe më i parashikueshëm.
Sa i përket çështjeve që lidhen me identitetin maqedonas, ministri theksoi se nuk ekziston “popull maqedonas i veriut”, “gjuhë maqedonase e veriut” apo “identitet maqedonas i veriut”, por vetëm popull maqedonas, gjuhë maqedonase dhe identitet maqedonas, duke shtuar se çdo përpjekje për t’i mohuar ato do të marrë përgjigjen e duhur.
Duke folur për integrimin evropian, Mucunski theksoi se shteti vazhdon të japë rezultate në zbatimin e reformave dhe mbetet plotësisht i harmonizuar me Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë të Bashkimit Evropian, duke kontribuar, sipas tij, edhe përtej harmonizimit formal.
Sa i përket marrëdhënieve dypalëshe me Bullgarinë, ministri vlerësoi se me qeverinë e re legjitime në Sofje ekziston mundësia për të biseduar jo vetëm për çështjet e hapura, por edhe për të ardhmen e përbashkët evropiane.
“Qëllimi ynë nuk është vetëm t’i nisim negociatat e anëtarësimit dhe pas disa muajsh të gjendemi sërish në të njëjtën situatë. Synimi ynë është t’i fillojmë dhe t’i përfundojmë me sukses, mbi bazën e legjislacionit evropian, si dhe të kritereve të Kopenhagës dhe Madridit”, deklaroi Mucunski.
Në pjesën përmbyllëse të fjalimit të tij, ministri u bëri thirrje vendeve anëtare të Bashkimit Evropian nga Evropa Juglindore që të japin një mbështetje edhe më aktive për integrimin evropian të rajonit, duke vlerësuar se nevojitet një përpjekje e përbashkët për të shfrytëzuar mundësinë historike që ekziston aktualisht.
“Shansi historik ekziston. Ne duhet ta njohim dhe ta shfrytëzojmë për të ecur përpara”, përfundoi ministri Mucunski.
Përvoja e Austrisë është integrimi gradual – media gjermane: “Serbia është shumë më tepër se një vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian”
Në fund të muajit shkurt të këtij viti, presidenti serb Aleksandar Vuçiq dhe kryeministri shqiptar Edi Rama prezantuan propozimin e tyre si një përgjigje realiste ndaj pyetjes me të cilën Bashkimi Evropian po përballet prej dy vitesh pa gjetur zgjidhje: Si mund të realizohet zgjerimi pa shkaktuar pasoja negative?
Përgjigjja e tyre ishte: anëtarësimi me faza. Ky nuk është as një koncept i ri dhe as një ide radikale. Në thelb, ai bazohet në modelin austriak të periudhës 1972–1995, të përshtatur me realitetin gjeopolitik të Ballkanit Perëndimor të sotëm.
Në vitin 1958, Austria u gjend në një situatë të vështirë, të ngjashme me atë të Ballkanit të sotëm. Gjermania Perëndimore ishte tashmë partneri i saj më i madh tregtar, duke përbërë 30 deri në 40 për qind të importeve të vendit. Megjithatë, Vjena nuk mund t’i bashkohej Komunitetit Ekonomik Evropian (KEE). Traktati Shtetëror i vitit 1955 e detyronte Austrinë të ruante neutralitet të përhershëm, ndërsa Moska e konsideronte çdo afrim të rëndësishëm ekonomik me bllokun perëndimor si shkelje të këtij detyrimi.
Për këtë arsye, Vjena nuk hoqi dorë nga neutraliteti. Ajo gjeti një rrugë alternative. Në vitin 1972, kancelari Bruno Kreisky nënshkroi një marrëveshje për tregti të lirë, e cila përmbante një “klauzolë neutraliteti”, që garantonte të drejtën e tërheqjes në çdo kohë dhe liri të pakufizuar për zhvillimin e marrëdhënieve ekonomike me Lindjen.
Vetëm dy dekada më vonë pasoi anëtarësimi në Zonën Ekonomike Evropiane: katër liritë e tregut të përbashkët, zbatimi i pjesës më të madhe të acquis-së së BE-së dhe kontributi financiar për kohezionin, por pa të drejtë vote, pa komisionerë dhe pa përfaqësues në Parlamentin Evropian.
Anëtarësimi i plotë erdhi vetëm më 1 janar 1995, pas një referendumi në të cilin 66.6 për qind e qytetarëve austriakë votuan “pro”.
I gjithë procesi zgjati rreth 23 vjet. Kur Austria u anëtarësua më në fund në Bashkimin Evropian, kjo vetëm sa konfirmoi realitetin ekonomik që tashmë ekzistonte. Integrimi nuk u arrit përmes fjalimeve pompoze apo ceremonive të nënshkrimit, por përmes rezultateve konkrete në praktikë.
Kjo çon në tre përfundime, të cilat Brukseli nuk dëshiron t’i thotë publikisht. Asimetria është e pranueshme për sa kohë që është transparente. Integrimi ekonomik, në praktikë, është i pakthyeshëm. Ndërsa një arkitekturë me disa nivele e zbut më mirë ndikimin e tronditjeve gjeopolitike sesa logjika binare “brenda ose jashtë”.
Aleksandar Vuçiq dhe Edi Rama e refuzojnë në mënyrë eksplicite çdo të drejtë vetoje në Këshillin e BE-së, emërimin e komisionerëve shtesë, shtimin e numrit të deputetëve në Parlamentin Evropian, ndryshimet në rregullat e votimit dhe qasjen automatike në fondet strukturore.
Për Brukselin, kjo është një ofertë jashtëzakonisht e favorshme: ankorim gjeopolitik pa kostot nga të cilat 27 vendet anëtare kanë më shumë frikë.
Vuçiq duhet të zbatojë reforma
Megjithatë, e gjithë e vërteta përfshin edhe faktin se në Samitin BE–Ballkani Perëndimor, të mbajtur në Mal të Zi në fillim të qershorit, Serbia ishte i vetmi vend i Ballkanit Perëndimor që u ftua të zbatojë reforma konkrete, për shembull në fushën e legjislacionit zgjedhor. Prandaj, presidenti Vuçiq do të duhet të përmbushë premtimet e tij nëse është vërtet serioz për anëtarësimin në BE.
Megjithatë, e ardhmja e Ballkanit Perëndimor nuk do të përcaktohet nga fakti nëse rajoni do të integrohet, por nga shpejtësia dhe forma në të cilën do të ndodhë ky integrim. Ndërsa Brukseli vazhdon të hezitojë, investimet direkte kineze në Serbi arritën në 1.4 miliardë euro gjatë vitit 2022, pothuajse sa investimet e përbashkëta të të gjitha 27 vendeve anëtare të BE-së, të cilat ishin 1.46 miliardë euro. Që nga viti 2021, Kina është investitori më i madh individual në Serbi.
Ndërsa shumë investitorë ende presin anëtarësimin formal të Serbisë në Bashkimin Evropian, realiteti ekonomik prej kohësh e ka tejkaluar debatin politik. Serbia është thellësisht e integruar në zinxhirët evropianë të furnizimit, po zhvillohet si qendër prodhimi, teknologjie dhe logjistike në Evropën Juglindore dhe gjithnjë e më shumë po shndërrohet në një nyje gjeopolitike ndërmjet Bashkimit Evropian, Lindjes së Mesme dhe Azisë.
Le ta themi troç: çdo vit që Bashkimi Evropian heziton të ofrojë qasje konkrete në tregun unik, këtë boshllëk e mbushin gjithnjë e më shumë financimet infrastrukturore nga Pekini dhe diplomacia tregtare e Ankarasë.
Prandaj, anëtarësimi me faza nuk do të ishte një lëshim për Beogradin. Përkundrazi, ai do të përfaqësonte një situatë të favorshme për të dyja palët: Ballkani do të përfitonte nga përfitimet konkrete ekonomike të integrimit në BE, ndërsa Brukseli do të siguronte ndikim gjeopolitik në zemër të Evropës Jugore.
Ekziston edhe një fakt tjetër që askush në Bruksel nuk guxon ta thotë me zë të lartë. Anëtarësimi i plotë i një vendi me rreth 40 milionë banorë do ta zhvendoste qendrën politike të gravitetit të Bashkimit Evropian drejt lindjes, sa i përket fuqisë së votës në Këshill, përbërjes së Parlamentit Evropian, shpërndarjes së fondeve dhe politikës bujqësore. Pak kryeqytete të Evropës Perëndimore do ta pranonin lehtë një ndryshim të tillë.
Vjena mori vendimin e duhur në vitin 1972
Pesë vendet anëtare të Bashkimit Evropian – Austria, Italia, Çekia, Sllovakia dhe Sllovenia – duhet të ndërmarrin dy hapa: t’i bëjnë thirrje Komisionit Evropian që propozimin e komisioneres Marta Kos për integrimin sektorial ta shndërrojë në një deklaratë zyrtare deri në vjeshtë dhe ta zgjerojnë këtë grup duke përfshirë edhe Berlinin, i cili tashmë ka sinjalizuar mbështetjen e tij përmes një letre të kancelarit Friedrich Merz.
Vjena mori vendimin e duhur në vitin 1972, edhe pse në atë kohë askush nuk e quante atë “strategji”. Brukseli ka mundësinë të marrë të njëjtin vendim në vitin 2026 – këtë herë me vetëdije. Sepse zgjedhja nuk është më mes anëtarësimit të plotë dhe status quo-së.
Zgjedhja është mes një arkitekture me faza, të projektuar nga vetë Bashkimi Evropian, dhe një zone gri, ku integrimi i Ballkanit vazhdon të zhytet në pasigurinë e pakëndshme të premtimeve të pambajtura dhe pritshmërive të papërmbushura.
Evropa ndodhet përballë një vendimi strategjik. Me shumë gjasa, ky është rrëfimi i fundit i madh i rritjes së saj evropiane. (PressOnline.al)
