Vaji i ullirit me hudhër është një kombinim i përdorur prej vitesh në kuzhinën mesdhetare, ndërsa së fundmi është kthyer edhe në një prej “kurave natyrale” më të përfolura për tensionin e lartë, kolesterolin dhe shëndetin e enëve të gjakut.
Por, pavarësisht përfitimeve që mund të kenë si vaji ekstra i virgjër i ullirit ashtu edhe hudhra, ekspertët vendosin disa kufij të rëndësishëm: ky kombinim nuk është ilaç dhe nuk ka prova se “pastron” arteriet apo zëvendëson trajtimin mjekësor.
Çfarë përfitimesh ka vaji ekstra i virgjër i ullirit?
Vaji ekstra i virgjër i ullirit është i pasur me acid oleik, një yndyrë e pangopur, si dhe me polifenole dhe përbërës të tjerë biologjikisht aktivë.
Përfitimi i tij lidhet veçanërisht me mënyrën se si përdoret në dietë. Kur vaji i ullirit zëvendëson yndyrat e ngopura, ai mund të jetë pjesë e një ushqyerjeje më të favorshme për shëndetin e zemrës dhe enëve të gjakut.
Studimi i madh PREDIMED ka treguar se një dietë mesdhetare e pasuruar me vaj ekstra të virgjër ulliri lidhej me më pak ngjarje të mëdha kardiovaskulare te personat me rrezik të shtuar.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se një lugë vaj ulliri vetë parandalon infarktin. Përfitimi vjen nga modeli i përgjithshëm ushqimor.
Po hudhra, a ul tensionin dhe kolesterolin?
Kur hudhra pritet ose shtypet, krijohen përbërës bioaktivë, ndër të cilët më i njohuri është alicina.
Këta përbërës janë studiuar për ndikimin e tyre të mundshëm në tensionin e gjakut, yndyrat në gjak, stresin oksidativ dhe inflamacionin.
Disa analiza të studimeve klinike sugjerojnë se hudhra mund të ketë efekte modeste në faktorë të caktuar të rrezikut kardiovaskular.
Te disa persona, veçanërisht ata që kanë tension të lartë, është vërejtur një ulje e lehtë e tensionit sistolik dhe diastolik.
Edhe në rastin e kolesterolit, disa studime kanë raportuar ulje të moderuar të kolesterolit total, LDL-së dhe triglicerideve.
Por kjo nuk do të thotë se hudhra “pastron arteriet”.
A i “shkrin” hudhra pllakat në arterie?
Jo. Ky është një prej pretendimeve më të ekzagjeruara që qarkullon në internet.
Ateroskleroza është një proces kompleks dhe afatgjatë, në të cilin krijohen pllaka brenda arterieve. Një ushqim i vetëm nuk mund t’i “shkrijë” këto pllaka.
Hudhra dhe vaji i ullirit mund të jenë pjesë e një ushqyerjeje që ndihmon në uljen e disa faktorëve të rrezikut, por nuk duhet të konsiderohen trajtim për aterosklerozën.
Nuk ka prova të mjaftueshme shkencore që tregojnë se përzierja e hudhrës me vaj ulliri krijon një efekt mjekues dukshëm më të fuqishëm sesa përfitimet e tyre individuale.
Më e arsyeshme është që ky kombinim të shihet si pjesë e dietës mesdhetare: vaji i ullirit siguron yndyra të pangopura dhe polifenole, ndërsa hudhra përmban përbërës bioaktivë dhe i jep shije ushqimit.
Po sheqeri në gjak?
Disa studime kanë sugjeruar se hudhra dhe një dietë e pasur me vaj ulliri mund të ndikojnë pozitivisht në disa parametra metabolikë, përfshirë glukozën dhe ndjeshmërinë ndaj insulinës.
Por nuk është e saktë të thuhet se “vaji i ullirit me hudhër ul sheqerin”.
Kontrolli i glukozës varet nga ushqyerja në tërësi, aktiviteti fizik, pesha trupore dhe, kur është e nevojshme, trajtimi i përshkruar nga mjeku.
Hudhra e gjallë nuk tolerohet njësoj nga të gjithë. Te disa persona mund të shkaktojë urth, fryrje, dhimbje barku, të përziera ose shqetësime të tjera gastrointestinale.
Edhe vaji i ullirit duhet konsumuar me masë, pasi është ushqim me përmbajtje të lartë kalorike. Fakti që është një yndyrë e shëndetshme nuk do të thotë se duhet pirë në sasi të mëdha apo domosdoshmërisht me stomakun bosh.
Ka edhe një çështje sigurie që shpesh neglizhohet.
Hudhra e freskët e futur në vaj dhe e lënë në kushte të papërshtatshme mund të krijojë rrezik për botulizëm. Hudhra ka aciditet të ulët dhe vaji krijon një mjedis me pak oksigjen, kushte në të cilat mund të zhvillohet Clostridium botulinum dhe të prodhojë toksinën botulinike.
Prandaj, vaji i bërë në shtëpi me hudhër të freskët nuk duhet lënë për javë të tëra në temperaturë ambienti. Përgatitja dhe ruajtja duhet të bëhen sipas udhëzimeve të sigurta, ose mund të përdoret vaj i aromatizuar me hudhër i prodhuar në mënyrë industriale.
Vaji ekstra i virgjër i ullirit dhe hudhra mund të jenë pjesë shumë e mirë e një ushqyerjeje të shëndetshme, veçanërisht në kuadër të dietës mesdhetare.
Por nuk ka prova që kombinimi i tyre “pastron enët e gjakut”, shëron hipertensionin, eliminon pllakat aterosklerotike apo zëvendëson ilaçet.
Nëse keni tension të lartë, kolesterol të lartë, diabet ose sëmundje kardiovaskulare, ushqimet mund të jenë pjesë e trajtimit, por nuk duhet të zëvendësojnë terapinë e rekomanduar nga mjeku.
