Me ardhjen e vjeshtës dhe dimrit, ditët shkurtohen, ekspozimi ndaj dritës natyrale zvogëlohet dhe rutina e përditshme ndryshon. Për disa njerëz, kjo periudhë shoqërohet me lodhje, mungesë motivimi dhe rënie të humorit. Në disa raste, këto ndryshime mund të jenë shenja të depresionit sezonal, i njohur në mjekësi si çrregullimi afektiv sezonal (SAD).
Sipas Institutit Kombëtar të Shëndetit Mendor në SHBA (NIMH), kjo gjendje është një formë depresioni që shfaqet në mënyrë të përsëritur gjatë një periudhe të caktuar të vitit, më shpesh në vjeshtë dhe dimër. Simptomat mund të ndikojnë në gjumë, oreks, energji dhe aftësinë për t’u përqendruar.
Drita natyrale ndihmon në rregullimin e ritmit cirkadian, orës së brendshme të trupit që kontrollon ciklin gjumë-zgjim. Ndryshimet sezonale të ekspozimit ndaj dritës mund të ndikojnë në melatoninë, hormonin që lidhet me gjumin, si dhe në mekanizmat e trurit që marrin pjesë në rregullimin e humorit.
Megjithatë, shkaqet e sakta të depresionit sezonal nuk janë kuptuar plotësisht. Studiuesit mendojnë se ndërveprimi mes dritës, ritmit biologjik dhe faktorëve individualë luan një rol të rëndësishëm.
Si ta dalloni depresionin sezonal?
Jo çdo ditë e zymtë apo periudhë trishtimi është depresion. Megjithatë, disa simptoma meritojnë vëmendje, veçanërisht kur zgjasin dhe ndikojnë në jetën e përditshme.
Shenjat më të zakonshme përfshijnë:
-Humor të ulët të vazhdueshëm: trishtim, boshllëk emocional ose irritim.
-Humbje të interesit: aktivitetet që dikur sillnin kënaqësi nuk ju tërheqin më.
-Lodhje dhe mungesë energjie: edhe detyrat e zakonshme duken më të vështira.
–Ndryshime në gjumë: përgjumje e shtuar ose vështirësi për të fjetur.
-Ndryshime në oreks: dëshirë më e madhe për ushqime të pasura me karbohidrate ose ndryshime të tjera në mënyrën e të ushqyerit.
-Izolim social dhe vështirësi për t’u përqendruar.
Sipas NIMH, simptomat e depresionit zakonisht përfshijnë humor të ulët ose humbje interesi për pjesën më të madhe të ditës, pothuajse çdo ditë, për të paktën dy javë. Për diagnozën e depresionit sezonal vlerësohet edhe modeli i përsëritjes së simptomave gjatë stinëve.
Çfarë mund të ndihmojë?
1. Kaloni më shumë kohë në dritën natyrale. Përpiquni të dilni jashtë gjatë ditës, veçanërisht në orët e paradites. Edhe një shëtitje e shkurtër mund të ndihmojë në krijimin e një rutine më aktive.
2. Mbani një orar të rregullt gjumi. Përpiquni të flini dhe të zgjoheni në orare të ngjashme çdo ditë. Një rutinë e qëndrueshme mund të mbështesë ritmin biologjik.
3. Qëndroni fizikisht aktivë. Ecja, ushtrimet e lehta dhe aktivitetet në natyrë mund të ndihmojnë në përmirësimin e mirëqenies dhe të jenë pjesë e menaxhimit të simptomave.
4. Mos u izoloni. Mbani kontaktet me miqtë dhe familjen, edhe kur nuk keni shumë dëshirë të dilni. Aktivitetet e vogla dhe të planifikuara mund ta bëjnë ditën më të strukturuar.
5. Konsideroni ndihmën profesionale. Psikoterapia, përfshirë terapinë njohëse-sjellore, mund të ndihmojë në trajtimin e simptomave. Për disa persona rekomandohet edhe terapia me dritë, ndërsa në raste të caktuara mjeku mund të vlerësojë nevojën për medikamente.
A është terapia me dritë një zgjidhje?
Terapia me dritë përdor një pajisje të posaçme që imiton dritën e fortë të ditës. Pajisjet e përdorura zakonisht për këtë qëllim kanë intensitet prej 10 000 luks dhe përdoren sipas një protokolli të caktuar.
Megjithatë, ajo nuk është e përshtatshme për të gjithë. Personat me probleme të caktuara të syve ose që marrin medikamente që rrisin ndjeshmërinë ndaj dritës duhet të konsultohen me mjekun përpara përdorimit. Edhe suplementet e vitaminës D nuk duhen konsideruar si trajtim i sigurt për të gjithë, pasi provat mbi efektivitetin e tyre ndaj depresionit sezonal janë të përziera.
Kur duhet të kërkoni ndihmë?
Nëse humori i ulët zgjat, përsëritet çdo dimër ose ndikon në punë, marrëdhënie dhe aktivitetet e përditshme, këshillohet konsultimi me një profesionist të shëndetit mendor. Nuk është e nevojshme të prisni që simptomat të bëhen të rënda për të kërkuar mbështetje.
Nëse shfaqen mendime për vetëlëndim ose vetëvrasje, kërkoni menjëherë ndihmë profesionale ose drejtojuni shërbimit më të afërt të urgjencës.
Ditët e shkurtra mund të ndikojnë në energji dhe humor, por depresioni sezonal është më shumë sesa një mërzitje e zakonshme dimërore. Njohja e simptomave dhe ndërhyrja në kohë mund të ndihmojnë në përmirësimin e mirëqenies gjatë muajve me më pak dritë.
