Në vendin që shtrihet në më shumë se 1,3 milionë metra katrorë, kompania “Zvërnec South Adriatic Development” planifikon të ndërtojë një kompleks luksoz turistik dhe për këtë ka leje nga qeveria shqiptare.
Minela Baliu nuk mund të besonte çfarë po shihte. Toka nuk është në shitje, thotë ai për BIRN, përcjell PressOnline.al
“Na dëbuan me forcë nga prona jonë.”
Rrethimi rreth plazhit Pishë Poro shënon fillimin e planit për zhvillimin e lagunës së Nartës, një nga pjesët e fundit të paprekura të bregdetit shqiptar.
Kompania investitore “Zvërnec South Adriatic Development” është e regjistruar në Holandë, si një trust offshore. Edhe pse nuk janë bërë publikë pronarët e vërtetë, mediat amerikane e lidhin projektin me dy vëllezër, miliarderë nga Katari, dhe me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump.
Por kjo nuk është e gjithë historia, zbulon BIRN.
Sipas dokumenteve që BIRN i siguroi përmes kërkesave për qasje në informacione me karakter publik, projekti përfshin një rrjet individësh dhe kompanish, mes të cilëve një biznesmen i akuzuar për lidhje me mafien italiane, një ish-gjyqtar që dha dorëheqjen në vend që të përballej me verifikimin e pasurisë, dhe persona të lidhur me një nga biznesmenët më të fuqishëm në vend, Shefqet Kastrati.
Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujërave i Shqipërisë (KKTU), i kryesuar nga kryeministri Edi Rama, lëshoi leje për zhvillimin e projektit, pavarësisht proceseve gjyqësore në vijim mbi atë se kush e zotëron në të vërtetë tokën ku do të ndërtohet.
“Ata nuk pyesin”, tha Baliu, një nga personat që pretendojnë të drejtën mbi tokën.
“Ata e kanë pushtetin.”
Në një përgjigje me shkrim për këtë histori, kabineti i Ramës njoftoi se KKTU nuk ka kompetencë të verifikojë pronësinë mbi tokën dhe se institucionet publike nuk mund të veprojnë “bazuar në pretendime, supozime apo paragjykime, por në bazë të dokumentacionit dhe mekanizmave ligjorë.”
“Fakti se mund të ekzistojnë ose jo persona që pretendojnë një pronë të caktuar dhe procedurat gjyqësore të lidhura me të nuk kanë asnjë lidhje me procedurën ligjore për shqyrtimin e kërkesave për leje ndërtimi”, thuhet në përgjigje.
“Ndërkohë, regjistrat e pronës nuk janë objekt hetimi apo vendimmarrjeje nga organet ekzekutive të shtetit.”
Brezi mbresëlënës i plazheve me rërë dhe shkëmbinjve të thepisur rreth Zvërnecit dhe Pishë Poros prej kohësh është shënjestër e investitorëve.
Megjithatë, zona ka statusin e peizazhit të mbrojtur për shkak të rëndësisë për shpendët shtegtarë, përfshirë edhe flamingot. Ajo është shtëpi edhe për tri monumente natyrore: lagunën Limopuo, ishullin e Manastirit dhe dunat e rralla me rërë, ku breshkat e detit vendosin vezët e tyre.
Statusi i mbrojtur nuk i ndali qeveritë e njëpasnjëshme shqiptare të miratonin plane zhvillimi në zonë, ndërsa biznesmenë blinin sipërfaqe të mëdha toke nga persona, të drejtat pronësore të të cilëve shpesh janë objekt kontestesh ligjore.
Në vitin 2021, qeveria e Ramës e zvogëloi zonën e mbrojtur me 5.000 hektarë, i zbuti masat e mbrojtjes dhe i dha dritën jeshile një aeroporti të ri në fshatin bregdetar pranë, Akërni.
Në mars 2024, Kushner foli për planet për të investuar në Zvërnec dhe në Sazan, një ishull i pabanuar pranë bregdetit, dhe pesë muaj më vonë u themelua “Zvërnec South Adriatic Development”.
Një nga kompanitë në strukturën pronësore, “Blue Industries Investment Holding B.V”, është në pronësi të pesë shtetasve shqiptarë. Identiteti i tyre nuk dihet sepse asnjëri prej tyre nuk zotëron më shumë se 25 për qind të aksioneve.
Më pak se tetë muaj pas themelimit, kompania “Zvërnec South Adriatic Development” mori dy leje zhvillimi nga KKTU pikërisht për vendndodhjet që përmendi Kushner.
Dokumentet tregojnë se firma kërkoi leje për ndërtimin e 47.000 metrave katrorë objekte në një parcelë prej 2,5 hektarësh në Pishë Poro, me një investim fillestar prej 2,6 miliardë lekësh, përkatësisht rreth 27,2 milionë euro.
Ajo gjithashtu lidhi kontrata zhvillimi me individë dhe me kompani të regjistruara si pronarë të më shumë se 2,5 milionë metra katrorë tokë, ose 251 hektarë, në zonat e Zvërnecit dhe Nartës.
Sipas vendimeve gjyqësore dhe dokumenteve të Agjencisë së Zhvillimit të Territorit (AZHT), një pjesë e madhe e kësaj toke lidhet me biznesmenin Artur Shehu, i cili jeton në SHBA dhe vjen nga Vlora, si dhe me avokatin e tij të dikurshëm familjar Pëllumb Petritaj.
Petritaj aktualisht po apelon një vendim me të cilin është dënuar për falsifikim dokumentesh të lidhura me kërkesat e Shehut për pronësi mbi pjesë të mëdha të tokës bregdetare, përfshirë edhe pjesë ku duhet të ndërtohet kompleksi i planifikuar. Ai i mohon të gjitha akuzat.
Shehu dhe persona të lidhur me të, mes tyre edhe Ferdinand Sulaj, kanë lidhur një kontratë zhvillimi me “Zvërnec South Adriatic Development”, si pronarë të një parcele prej rreth 108 hektarësh.
Shehu dhe disa të afërm të tij aktualisht janë palë në disa procedura gjyqësore të lidhura me prona të përfshira në projekt. Ai është identifikuar si pjesë e disa skemave që kanë qenë objekt hetimesh për shkak të dyshimeve për transferim të paligjshëm të pronësisë mbi tokë në Vlorë.
Disa nga ato hetime, të lidhura me tokë në gadishullin e Karaburunit, rezultuan me konfiskim pasurie. Raste të tjera ende janë para gjykatave.
Vetë Shehu nuk është akuzuar për vepër penale, por së fundi u përmend në një dokumentar të televizionit italian RAI, si person që dyshohet se ka qenë objekt hetimi në kuadër të një hetimi për organizatën mafioze Sacra Corona Unita nga rajoni i Pulias në jug të Italisë.
As Shehu dhe as Sulaj nuk ishin të disponueshëm për koment.
Një tjetër parcelë prej rreth 78.000 metrash katrorë është në pronësi të Feriere Ndreut, vajzës së Pëllumb Petritajt. Ajo nuk iu përgjigj kërkesës sonë për koment.
Palë tjetër në kontratë është kompania “AM-Invest”, e cila zotëron 25.000 metra katrorë tokë. Ajo firmë është në pronësi të familjes së Alaudin Malajt, ish-kryetar i Gjykatës së Apelit në Tiranë.
Në vitin 2013, Malaj, në një çështje civile, vendosi në favor të familjes Shehu, duke i dhënë 156 hektarë tokë. Në vitin 2019, ai ishte pjesë e një trupi gjykues që rrëzoi akuzat për falsifikim kundër Petritajt. Të dy vendimet më vonë u anuluan nga Gjykata e Lartë dhe u kthyen për rigjykim.
Malaj u tërhoq nga sistemi gjyqësor shqiptar në vitin 2020, para se t’i nënshtrohej procesit të vettingut të vendosur në Shqipëri për largimin e gjyqtarëve dhe prokurorëve të korruptuar. Sipas pasurisë së deklaruar, ai ishte një nga gjyqtarët më të pasur në vend.
Malajn nuk mundëm ta kontaktonim për koment, por vëllai i tij, Agron Malaj, mohoi kategorikisht çfarëdo lidhjeje mes vendimeve që ka marrë Malaj dhe pronave tokësore të familjes së tij.
“Ato vendime nuk kanë asnjë lidhje me pronën”, tha ai, duke shtuar se toka ishte blerë në vitin 2021 nga një biznesmen që nuk ka asnjë lidhje me familjen Shehu.
“Toka u ble përmes kompanisë dhe u pagua përmes sistemit bankar.”
Parcela më e madhe e përfshirë në projekt, rreth 1,2 milionë metra katrorë, është në pronësi të “South Adriatic Development”, kompani që kontrollohet tërësisht nga inxhinieri shqiptar Redi Struga përmes “Smart Construction Invest”.
Struga është edhe administrator i kompanisë projektuese dhe inxhinierike “InfraKonsult” sh.p.k.
“South Adriatic Development” e fitoi tokën nga disa pronarë të mëparshëm, mes tyre edhe SERE, kompani në pronësi të “Balfin Group”, një nga grupet më të mëdha private investuese në Shqipëri.
Përmes një kompanie tjetër, “Albanian Land Development”, Struga ka një rol kyç ndërmjetësues për miliarderët nga Katari dhe vëllezërit Ramez dhe Mohamad Al-Khayat, të cilët bashkë me Kushner investojnë në projekt. Struga nuk iu përgjigj kërkesave për koment.
Mes bashkëinvestitorëve në projekt është edhe “Ferdinand”, kompani për prodhim mobiliesh në pronësi të biznesmenit Bujar Nasufi, i cili u vra në fillim të vitit 2025 në rrethana ende të pasqaruara, por sipas informacioneve, rasti ishte i lidhur me një mosmarrëveshje pronësie në kryeqytetin shqiptar Tiranë.
Sipas të dhënave të Qendrës Kombëtare të Biznesit në Shqipëri, “Ferdinand” është në procedurë likuidimi që nga viti 2009, por megjithatë kontrollon 94.500 metra katrorë tokë brenda zonës së propozuar për zhvillim.
Mangu i shqiptar
Ivanka Trump, bashkëshortja e Kushner dhe vajza e presidentit amerikan, vizitoi lagunën e Nartës në janar, dhe në fotografi u pa edhe Musa Kastrati.
Ai është djali i Shefqet Kastratit, pronar i “Kastrati Group”, një nga konglomeratët më të mëdhenj shqiptarë me interesa në shpërndarjen e karburantit, sigurime, turizëm, pasuri të paluajtshme dhe menaxhimin e Aeroportit Ndërkombëtar të Tiranës.
Në mars 2024, “New York Times” e citoi Musa Kastratin si person që deklaroi se kompania e tij do të ketë rol në planet e Kushnerit në Shqipëri.
Pronarët e tokës në zonë thanë për BIRN se ishin kontaktuar nga Musa Kastrati dhe nga përfaqësues të tjerë të “Kastrati Group”, ndërsa banorë të Zvërnecit raportuan se kanë parë makineri ndërtimi me shenjat e Kastratit në vendin ku duhet të ndërtohet.
“Një miku im më ftoi për kafe dhe më tha se nipi i Shefqet Kastratit do të takohej me mua”, deklaroi Baliu për BIRN. Ai tha se më pas u takua me një njeri që u prezantua si “Dervish Dina”.
Plaku i fshatit Zvërnec, Kostak Konomi, gjithashtu deklaroi për BIRN se kur banorët lokalë kërkuan takim me drejtuesit e projektit, në takim u paraqit Dina.
Sipas të dy bashkëbiseduesve, Dina u prezantua si menaxher teknik dhe ofroi të organizonte takime me përfaqësues të investitorit, nëse vërejtjet e tyre nuk do të dilnin në media.
Dina lidhet me Musa Kastratin përmes kompanisë “KST Advertising”, pronësia e së cilës kaloi nga Dina te Kastrati, më pas te një kompani tjetër brenda Grupit Kastrati dhe, në fund, përsëri te Dina.
I kontaktuar nga BIRN, një zëdhënës i Grupit Kastrati deklaroi:
“Siç është bërë tashmë publikisht e ditur në media dhe konfirmuar përmes informacioneve zyrtare, kompania që kryen punimet dhe planifikon projektin e ndërtimit në zonën e Zvërnecit është ‘Zvërnec South Adriatic Development’. Mendoj se pyetjet tuaja duhet t’ia drejtoni asaj kompanie.”
Nga “Zvërnec South Adriatic Development” nuk mundëm të merrnim koment.
Në katin e 12-të të Qendrës Tregtare Evropiane në Tiranë, ku është regjistruar kompania, nuk kishte asnjë shenjë me emrin e saj, dhe punonjësit në ndërtesë thanë se nuk dinë për ekzistencën e një kompanie me atë emër.
As Musa Kastrati nuk mund të kontaktohej për koment. Dervish Dina u përgjigj në telefon, por e ndërpreu lidhjen duke u ankuar për sinjal të dobët, pas së cilës nuk ishte më i disponueshëm.
Personat që pretendojnë tokën
Komunitetet rreth lagunës së Nartës prej dy dekadash po luftojnë për pronësi mbi tokë për të cilën pretendojnë se me breza u ka takuar familjeve të tyre.
“Tani na duhet vizë për të hyrë në tokën tonë”, tha Kostak Konomi, plaku i fshatit Zvërnec.
Dy nga zonat kadastrale të kontestuara, 3951 dhe 1007, kanë qenë objekt i vendimeve administrative të marra mes viteve 2006 dhe 2009, me të cilat u njohën të drejtat pronësore të familjes Shehu.
Në vitin 2013, Gjykata Themelore e Vlorës, duke vepruar sipas padisë së ngritur nga banorët e fshatit, vendosi në favor të tyre dhe i anuloi vendimet me të cilat toka i ishte dhënë familjes Shehu.
Vendimi u apelua dhe vitin e kaluar, çështja u kthye në Gjykatën Themelore të Vlorës, ku procedura ende nuk ka vazhduar, edhe pse projekti tashmë po fillon.
“Kalova 30 vjet nëpër gjykata”, deklaroi Baliu për BIRN, përcjell PressOnline.al
“Askush nuk ka dosje më të plotë se unë.”
Dënimi i Petritajt për falsifikim buron nga mosmarrëveshja për zonën 1007, ku ai dhe një punonjës i Arkivit Shtetëror u shpallën fajtorë për falsifikim të përkthimit të një dokumenti nga koha kur Shqipëria ishte pjesë e Perandorisë Osmane.
Ndërkohë, qeveria e Ramës i dha dritën jeshile projektit të propozuar.
“Po tallen me ne”, tha Konomi.
“Kadastra, gjykatat, të gjithë po tallen me ne.”
