Deklarata e Aleancës së Lirë Evropiane (EFA) e riktheu sërish në qendër të vëmendjes një çështje që Sofja zakonisht përpiqet ta anashkalojë: pozitën e maqedonasve në Bullgari dhe moszbatimin e vendimeve të Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në Strasburg, përcjell PressOnline.al.
Në dokument kërkohet që Bullgaria të kërkojë falje për krimet ndaj maqedonasve dhe t’i njohë të drejtat e tyre si pakicë, ndërsa për Maqedoninë e Veriut kjo përbën një argument të fuqishëm në kontestin ku nga Shkupi kërkohen ndryshime kushtetuese, ndërsa nga Sofja prej vitesh tolerohet shtyrja e përmbushjes së detyrimeve ndaj institucioneve evropiane.
Mohim dhe diskriminim
Në kuvendin vjetor të Aleancës së Lirë Evropiane u miratua unanimisht një Deklaratë me të cilën kërkohet që Bullgaria të kërkojë falje zyrtare për krimet ndaj pakicës maqedonase gjatë periudhës komuniste.
Në dokument thuhet se maqedonasit në Bullgari kanë qenë të ekspozuar ndaj rrahjeve, shpërnguljeve të detyruara, poshtërimeve, ndëshkimeve, burgosjeve dhe vrasjeve për shkak të shprehjes së identitetit të tyre etnik dhe kundërshtimit të politikave të denacionalizimit.
EFA vlerëson se pakica maqedonase në Bullgari edhe sot përballet me një krizë serioze të të drejtave të njeriut brenda Bashkimit Evropian.
Sipas Deklaratës, represioni sistematik dhe mohimi etnik janë vazhdimësi e politikave të periudhës së regjimit komunist të Todor Zhivkovit.
Veçanërisht përmendet viti 1963, kur politika e mohimit të pakicës maqedonase ishte pjesë e proceseve të asimilimit të detyruar në kuadër të konceptit të “kombit të vetëm socialist bullgar”.
Megjithatë, deklarata nuk ndalet vetëm te e kaluara. EFA kërkon që Bullgaria të zbatojë vendimet e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, të cilat kanë të bëjnë me të drejtën e regjistrimit të organizatave maqedonase në vend.
Sipas dokumentit, pikërisht moszbatimi i këtyre vendimeve ua pamundëson maqedonasve në Bullgari që në mënyrë institucionale t’i përfaqësojnë të drejtat, interesat dhe nevojat e tyre.
Rregullat janë të qarta
Ish-diplomati Marjan Gjorçev vlerëson se Maqedonia e Veriut duhet ta shtrojë çështjen e reciprocitetit në marrëdhëniet me Bullgarinë dhe të insistojë në respektimin konsekuent të rregullave evropiane.
Sipas tij, nuk mund të kërkohet nga Maqedonia përmbushja e kushteve në emër të standardeve evropiane, ndërsa Bullgaria prej vitesh nuk i zbaton vendimet e Strasburgut.
“Maqedonia kërkon reciprocitet nga Bullgaria. Kjo duhet të jetë temë në diskutimet mes dy vendeve. Pse Bullgaria, e cila shkel të drejtën evropiane, prej 20 vitesh nuk u lejon qytetarëve bullgarë me vetëdije maqedonase të regjistrojnë një lëvizje qytetare?” – pyet Gjorçevi, përcjell PressOnline.al.
Ai thekson se Maqedonia nuk kërkon asgjë jashtë standardeve evropiane, por vetëm zbatimin e vendimeve tashmë të miratuara.
“Çfarë kërkon Maqedonia? Nuk kërkon asgjë tjetër përveç zbatimit të 14 vendimeve gjyqësore. Kjo është e drejtë evropiane” – thekson Gjorçevi.
Ish-diplomati konsideron se Bashkimi Evropian dhe Këshilli i Evropës kanë mekanizma për t’i kërkuar Bullgarisë përmbushjen e detyrimeve që rrjedhin nga vendimet e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
“Bashkimi Evropian mundet, përmes institucioneve të tij, ministrave dhe Këshillit të Evropës, të nxjerrë një përfundim se Bullgaria duhet t’i zbatojë vendimet. Nëse nuk i zbaton, duhet të ketë sanksione. Nuk është e rëndësishme çfarë lloj sanksionesh do të jenë, por problemi nuk mund të reduktohet vetëm në një kërkimfalje” – thotë Gjorçevi.
Sipas tij, problemi qëndron te trajtimi i pabarabartë. Nga Maqedonia kërkohet të ndryshojë Kushtetutën dhe t’i përfshijë bullgarët në Preambulë, ndërsa pakica maqedonase në Bullgari nuk njihet.
“Na jepni një shpjegim interpretues. Na tregoni sipas cilit nen ne jemi të detyruar ta ndryshojmë Kushtetutën dhe t’i përfshijmë çështjet e pakicave. Pakica maqedonase në Bullgari nuk njihet. Atje gjithçka reduktohet në të drejta individuale të njeriut. Atëherë çfarë saktësisht kërkojnë nga ne?” – pyet Gjorçevi.
Standardet evropiane nuk mund të vlejnë në mënyrë selektive
Deklarata e EFA-së vjen në një moment të ndjeshëm për marrëdhëniet maqedono-bullgare. Maqedonia e Veriut vazhdon të mbetet e bllokuar në rrugën evropiane për shkak të kushtit për ndryshimet kushtetuese, ndërsa çështja e maqedonasve në Bullgari mbetet pothuajse e padukshme në politikën zyrtare evropiane.
Pikërisht për këtë arsye, sipas Gjorçevit, Maqedonia duhet të insistojë në parim dhe jo në inat politik.
Nëse e drejta evropiane është baza e procesit, atëherë ajo duhet të vlejë si për vendet anëtare, ashtu edhe për vendet kandidate.
“Bëhet fjalë për parim dhe standard. Nëse thirremi në standardet evropiane, atëherë ato duhet të vlejnë për të gjithë. Ne nuk kemi ndërmend të hyjmë në Bashkimin Evropian në një mënyrë që bie ndesh me standardet dhe rregullat evropiane” – porosit Gjorçevi.
Çështja e maqedonasve në Bullgari, me këtë deklaratë, nuk mbetet më vetëm një temë bilaterale mes Shkupit dhe Sofjes. Ajo bëhet një test për institucionet evropiane: nëse do të insistojnë në zbatimin e rregullave të tyre edhe kur ato kanë të bëjnë me një shtet anëtar të Bashkimit Evropian.
EFA kërkon falje, njohje të të drejtave dhe zbatim të vendimeve gjyqësore. Gjorçevi, nga ana tjetër, vlerëson se Maqedonia duhet ta përdorë pikërisht këtë kornizë si argument në bisedimet me Bullgarinë dhe Brukselin.
“Në të kundërtën, kontesti do të mbetet i bllokuar në të njëjtin paradoks: nga Maqedonia do të kërkohen lëshime në emër të vlerave evropiane, ndërsa po ato vlera do të anashkalohen kur bëhet fjalë për të drejtat e maqedonasve në Bullgari” – përfundon Gjorçevi. (PressOnline.al)
