Fitorja e Peter Magyarit dhe partisë së tij Tisza në zgjedhjet parlamentare të 12 prillit 2026 në Hungari është parë në Varshavë si një kthesë e rëndësishme politike jo vetëm për Budapestin, por edhe për gjithë rajonin e Evropës Qendrore. Reagimi i kryeministrit polak Donald Tusk, i cili e përshëndeti Magyarin me mesazhin “Mirë se u ktheve në Evropë”, tregoi qartë pritjet e mëdha që ka Polonia nga qeveria e re hungareze, shkruan PressOnline.al.
Vizita e parë zyrtare e Magyarit si kryeministër, vetëm dhjetë ditë pas betimit, pikërisht në Poloni, ka një peshë të fortë simbolike. Ajo sinjalizon përpjekjen e Budapestit për t’u shkëputur nga politika e Viktor Orbanit dhe për të rikthyer Hungarinë në kursin proevropian.
Nga aleanca iliberale te përpjekja për besim të ri
Për vite me radhë, Polonia nën qeverisjen e partisë Ligj dhe Drejtësi dhe Hungaria nën udhëheqjen e Fidesz-it formuan një bllok kritik ndaj Bashkimit Evropian. Të dyja qeveritë shpesh kundërshtonin Brukselin për çështje që lidheshin me sundimin e ligjit, migracionin dhe reformat institucionale.
Megjithatë, marrëdhëniet mes Varshavës dhe Budapestit u ftohën ndjeshëm për shkak të qëndrimeve proruse të Orbanit, sidomos pas fillimit të luftës në Ukrainë. Polonia, edhe kur drejtohej nga e djathta konservatore, nuk e pranoi asnjëherë plotësisht afërsinë e Orbanit me Moskën.
Me ardhjen e Donald Tuskut në pushtet në fund të vitit 2023, raportet ranë në nivelin më të ulët. Tusk e akuzonte hapur Orbanin se nuk i përshtatej demokracia dhe një sistem transparent juridik. Tani, Magyar përpiqet të ndërtojë një faqe të re në marrëdhëniet hungaro-polake, shkruan PressOnline.al.
Mësimi i parë nga Tusk: kthimi në Evropë kërkon rezultate konkrete
Një nga sfidat kryesore të Magyarit është zhbllokimi i fonE madhee evropiane të ngrira për Hungarinë. Në këtë aspekt, përvoja e Donald Tuskut mund të jetë shumë e rëndësishme. Pas ardhjes në pushtet, Tusk arriti të siguronte “shkrirjen” e 137 miliardë eurove nga fondet evropiane për Poloninë, duke e bindur Brukselin se vendi po kthehej drejt standarE madhee demokratike dhe sundimit të ligjit.
Magyar ndodhet para një detyre të ngjashme. Pas 16 viteve të sundimit të Orbanit, ai duhet të bindë Bashkimin Evropian se Hungaria nuk është më peng i politikave iliberale, kontrollit mbi institucionet dhe konfliktit të përhershëm me Brukselin. Por për ta arritur këtë, nuk do të mjaftojnë vetëm deklaratat proevropiane. Do të kërkohen reforma reale, sidomos në drejtësi, media, institucione publike dhe luftën kundër korrupsionit.
Ukraina si test i madh politik
Një tjetër çështje ku pritet ndryshim është qëndrimi ndaj Ukrainës. Polonia ka qenë një nga mbështetëset më të fuqishme të Kievit, ndërsa qeveria e Orbanit shpesh është akuzuar se ka bllokuar vendime të rëndësishme të Bashkimit Evropian në favor të Ukrainës.
Për Varshavën, ndryshimi i kursit hungarez është me rëndësi strategjike. Qeveria e mëparshme e Orbanit kishte bllokuar edhe pagesën e rreth 470 milionë eurove nga fondet evropiane për pajisje ushtarake që Polonia i kishte dërguar Ukrainës në vitet 2022 dhe 2023. Për këtë arsye, afrimi mes Tuskut dhe Magyarit nuk është vetëm çështje simbolike, por edhe interes konkret politik dhe financiar.
Nëse Magyar dëshiron të ndërtojë besim me Poloninë dhe BE-në, qëndrimi ndaj Ukrainës do të jetë një nga provat e para serioze për qeverinë e tij.
V4 mund të ringjallet, por jo si më parë
Magyar ka folur disa herë për ringjalljen e Grupit të Vishegradit, ku bëjnë pjesë Polonia, Hungaria, Çekia dhe Sllovakia. Ky format bashkëpunimi rajonal u dobësua shumë gjatë viteve të fundit për shkak të përplasjeve politike mes Orbanit dhe Tuskut.
Megjithatë, analistët paralajmërojnë se kthimi i V4 nuk mund të ndodhë vetëm përmes gjesteve simbolike dhe fotografive politike. Më shumë gjasa ka që bashkëpunimi të bëhet në mënyrë pragmatike, çështje pas çështjeje, sidomos për temat ku vendet kanë interesa të përbashkëta. Në të njëjtën kohë, Polonia pritet të vazhdojë afrimin me Gjermaninë dhe Francën, duke mos e kufizuar politikën e saj të jashtme vetëm në kuadër të Evropës Qendrore.
Lufta kundër korrupsionit: paralajmërimi polak për Magyarin
Një nga premtimet kryesore të Peter Magyarit ka qenë përballja me korrupsionin dhe me elitën e vjetër të lidhur me Orbanin dhe Fidesz-in. Në këtë pikë, ai mund të mësojë shumë nga përvoja e Donald Tuskut.
Edhe Tusk premtoi pastrimin e institucioneve dhe ndëshkimin e abuzimeve të qeverisë së mëparshme, por në Poloni procesi ka ecur më ngadalë nga sa prisnin votuesit. Mediat polake kanë paralajmëruar se lufta e ngadaltë kundër korrupsionit mund të sjellë zhgënjim publik.
Ky është një mësim i rëndësishëm për Magyarin: pritjet e qytetarëve pas një ndryshimi të madh politik janë shumë të larta. Nëse qeveria e re nuk jep rezultate të shpejta dhe të dukshme, entuziazmi mund të kthehet shpejt në pakënaqësi.
Çështja e ekstradimeve dhe hijet e regjimit të vjetër
Një nga temat më të ndjeshme në marrëdhëniet e reja hungaro-polake është azili politik që qeveria e Orbanit u kishte dhënë ish-zyrtarëve polakë Zbigniew Ziobro dhe Marcin Romanowski, të kërkuar në Poloni për dyshime korrupsioni. Varshava do ta shihte ekstradimin e tyre si një gjest të fuqishëm besimi.
Por Magyar nuk mund t’ia ofrojë këtë menjëherë Tuskut. Sipas raportimeve, të dy politikanët janë larguar nga Hungaria para inaugurimit të tij, me gjasë me ndihmën e strukturave të regjimit të vjetër. Kjo tregon se edhe pas humbjes së Orbanit, rrjetet e vjetra të pushtetit nuk janë zhdukur plotësisht.
Përfundim: Magyar ka shumicën, por Tusk ka përvojën
Peter Magyar hyn në skenën evropiane me një avantazh të rëndësishëm: ai ka një shumicë të qëndrueshme parlamentare, ndryshe nga Tusk, i cili drejton një koalicion kompleks. Kjo mund t’i japë Magyarit hapësirë më të madhe për reforma.
Megjithatë, Tusk ka përvojën e rikthimit të një vendi në kurs proevropian pas viteve të përplasjes me Brukselin. Pikërisht kjo përvojë mund të jetë udhërrëfyese për Magyarin.
Vizita në Poloni është më shumë se një udhëtim diplomatik. Ajo është sinjali i parë se Hungaria e re dëshiron të largohet nga trashëgimia politike e Orbanit dhe të ndërtojë aleanca të reja në Evropë. Por suksesi i Magyarit nuk do të matet me deklarata miqësie, por me reforma, qëndrime të qarta ndaj Ukrainës, luftë reale kundër korrupsionit dhe aftësi për të rindërtuar besimin e humbur me partnerët evropianë.
