Rastet e dhunës në familje në përgjithësi dhe dhunës ndaj grave në veçanti, çdo vit e më shumë po rriten në Maqedoninë e Veriut. Për të parandaluar këtë dukuri institucionet shtetërore vazhdojnë të marrin hapa “breshke”. Vonesa e intervenimit të institucioneve shtetërore ka rezultuar që disa raste të përfundojnë me fatalitet, shkruan Portalb.
Ministri i Punëve të Brendshme, Pançe Toshkovski, deklaroi për Kolegium se dhuna në familje vite me radhë është trajtuar me reagimin e vonshëm të institucioneve, dhe pjesërisht pa bashkëpunim të konsiderueshëm institucional për të mbrojtur viktimën.
Statistikat e MPB-së, tregojnë se në periudhën nga viti 2018 deri në vitin 2025 janë kryer 42 vrasje, 24 tentativa vrasjeje dhe 192 lëndime të rënda trupore. Nga 44,700 raste me elementë të dhunës në damilje, zyrtarët policor regjistruan 33,000 si anlesa, pothuajse tre mijë si kundërvajtje dhe 8,500 si vepra penale.
“Ky nuk është një problem që u krijua dje, ky është një problem që është grumbulluar për vite me radhë në sistemin që reagoi shumë gjatë pasi dhuna u përshkallëzua, në vend që kur sinjalet e para treguan qartë një rrezik në rritje. Nëse këto dobësi do të ishin mbyllur më herët, sot do të kishte më pak hapësirë që viktima të humbiste në labirintet institucionale”, tha Toshkovski.
Sipas ministrit Toshkovski, Ministria e Punëve të Brendshme ka një rol të qartë dhe të drejtpërdrejtë në këtë fushë sepse policia është shpesh institucioni i parë që bie në kontakt me viktimën, kryen një vlerësim të rrezikut, vepron e para në vend dhe merr vendime që ndikojnë drejtpërdrejt në sigurinë e viktimës në momentin e parë.
“Nuk do të ishte e drejtë ose korrekte ta reduktonim këtë problem vetëm te policia, sepse ata nuk mund ta bëjnë vetë pa veprim në kohë nga Qendrat e Punëve Sociale, pa një reagim të shpejtë nga Prokuroria dhe pa një vendim efikas gjyqësor. Është realiste të thuhet se janë ndërmarrë hapa të caktuar, por ende ka dobësi që manifestohen në koordinimin midis institucioneve, në kompetenca të përcaktuara në mënyrë të paqartë dhe në situata ku reagimi është formalisht në kohë, por në thelb i pamjaftueshëm. Paralelisht me ndryshimet ligjore, po punojmë për të siguruar “kamera trupi” për oficerët e policisë sepse në procedura të tilla nuk mjafton të ndërhyhet në kohën e duhur, por është po aq e rëndësishme të dokumentohet me saktësi ajo që është gjetur në vendngjarje, si ka vepruar policia dhe cila ka qenë situata faktike gjatë ndërhyrjes, sepse në praktikë, këtu hapet më shpesh hapësira për interpretime të ndryshme ose relativizim të asaj që ka ndodhur”, tha Toshkovski.
Disa nga raportet përfundojnë si ankesa vetëm sepse viktimave u thuhet se kërkohet një certifikatë mjekësore për procedurat penale.
Stojne Miteva nga shoqata “Skaj Plus”, thotë se policia është e detyruar të bëjë një vlerësim të rrezikut, për të përcaktuar se sa është niveli i rrezikshmërisë për viktimën dhe nëse rreziku rritet ndërsa ajo kalon nga një institucion në tjetrin vetë.
“Kur çështja mbetet vetëm si ankesë, abuzuesi më së shpeshti vetëm do të paralajmërohet. Në praktikë, bashkëshortëve u sugjerohet të qetësojnë situatën, pa asnjë mbrojtje të vërtetë për viktimën”, tha ajo.
Megjithatë, në rastet kur viktima këmbëngul të vazhdojë, përfshihet policia, prokuroria dhe qendrat e punës sociale. Por këtu shpesh bëhen lëshime serioze, siç ka treguar përvoja e avokates Katerina Koteska Stisniovska.
“Konventa e Stambollit është e qartë, nuk duhet të ketë pajtim midis viktimës dhe abuzuesit. Por në praktikë, institucionet shpesh përpiqen të ruajnë familjen, në vend që të mbrojnë viktimën”, thotë Koteska Stisniovska.
Sipas saj, një qasje e tillë mund ta inkurajojë abuzuesin, duke lënë përshtypjen se do t’ia dalë pa u ndëshkuar dhe mund ta inkurajojë atë të kryejë përsëri dhunë, duke besuar se “ekziston një organ shtetëror që do ta falë”.
Ajo shpjegoi se parashikohet që kjo masë të mund të lëshohet menjëherë pa pasur nevojë për pëlqimin e viktimës dhe të zgjasë deri në 48 orë, me Gjykatën që më pas mund ta zgjasë atë deri në 30 ditë, ta konfirmojë ose ta revokojë atë.
Për të ndryshuar këto mangësi, MPB po përgatit ndryshime në ligjin për parandalimin dhe mbrojtjen nga dhuna ndaj grave dhe dhuna në familje, kryesisht në seksionin mbi masat urgjente dhe të përkohshme. Sipas njoftimit të Toshkovskit, kjo përfshin futjen e një autoriteti të ri policor me të cilin një zyrtar i policisë, bazuar në një vlerësim të rrezikut, do të jetë në gjendje të lëshojë menjëherë një masë urgjente për të mbrojtur viktimën, d.m.th. ta largojë abuzuesin nga shtëpia, ta ndalojë atë të afrohet dhe ta ndalojë atë të kontaktojë me viktimën.
Tragjedia e 2 marsit 2026, në të cilën një grua nga Shkupi dhe vajza e saj gjashtëvjeçare vdiqën pasi ranë nga një ballkon në Shkup pas shumë vitesh dhunë në familje, rihapën temën e përgjegjësisë së institucioneve që supozohet të mbrojnë viktimat. Ministria e Brendshme kishte regjistruar disa raportime për marrëdhënie të prishura ndërpersonale dhe sulme fizike mes bashkëshortëve.
