[
Një marrëveshje mes pronarëve aktualë të një pikture të famshme të Vincent van Gogh dhe trashëgimtarëve të një familjeje hebreje është arritur në momentet e fundit, vetëm një ditë para ankandit në Nju Jork, ku vepra pritet të shitet për rreth 180 milionë dollarë.
Bëhet fjalë për pikturën “Châtaigniers en fleurs” (Pemët e Gështenjave që Lulëzojnë), shitja e së cilës ishte vënë në pikëpyetje për shkak të pretendimeve se ajo ishte shitur nën presion gjatë periudhës së persekutimit nazist në vitet 1930.
Trashëgimtarët e Samuel Fischer, një botues hebre që jetonte në Berlin para Luftës së Dytë Botërore, kishin kundërshtuar shitjen, duke argumentuar se familja e tyre ishte detyruar të hiqte dorë nga piktura për shkak të vështirësive financiare të shkaktuara nga politikat e regjimit nazist.
Sipas tyre, persekutimi i autorëve dhe ndalimi i veprave të tyre kishte goditur rëndë aktivitetin e shtëpisë botuese të familjes. Mes shkrimtarëve të futur në listën e zezë nga nazistët ishin edhe Hermann Hesse dhe fituesi i Nobelit, Thomas Mann.
Pas negociatave, shtëpia e ankandeve Sotheby’s njoftoi se palët kishin arritur një “zgjidhje të kënaqshme reciprokisht”, pa bërë të ditur detajet financiare apo kushtet e marrëveshjes.
Trashëgimtarët e Fischer shprehën mirënjohjen për negociatat dhe bashkëpunimin me pronarët aktualë, duke theksuar se marrëveshja mundësoi njohjen e vuajtjeve të familjes së tyre gjatë periudhës naziste.
Nga ana tjetër, familja Blaquier-Arrieta, pronarja aktuale e veprës, e cilësoi zgjidhjen si miqësore dhe shprehu kënaqësinë që piktura mund të dalë në ankand pa pengesa të mëtejshme.
Sotheby’s kishte deklaruar më herët se hetimet e saj nuk kishin gjetur prova të mjaftueshme për të vërtetuar se shitja e pikturës ishte bërë nën presion. Megjithatë, shtëpia e ankandeve ishte angazhuar për të gjetur një zgjidhje me trashëgimtarët.
Historia e pikturës dhe dyshimet për shitjen nën presion
Van Gogh e realizoi këtë vepër në vitin 1890, në fshatin francez Auvers-sur-Oise, pak kohë pas daljes nga spitali psikiatrik. Piktura paraqet një peizazh me pemë gështenjash në lulëzim dhe vlerësohet për ngjyrat e gjalla dhe teknikën karakteristike të artistit.
Samuel Fischer e bleu veprën në Berlin në vitin 1909. Në vitet 1932-1933, ai e depozitoi atë pranë galerisë Paul Cassirer & Co. në Amsterdam.
Pas vdekjes së tij në vitin 1934, koleksioni i artit dhe shtëpia botuese kaluan nën kontrollin e vajzës dhe dhëndrit të tij, Brigitte dhe Gottfried Bermann-Fischer.
Në qershor të vitit 1936, piktura iu shit koleksionistëve francezë Marcel dhe Henriette Kapferer përmes galerisë në Amsterdam. Në atë periudhë, familja Fischer ishte larguar nga Berlini dhe përballej me vështirësi të mëdha për shkak të persekutimit nazist.
Avokati i trashëgimtarëve pretendon se shitja ishte bërë e domosdoshme për shkak të krizës financiare që kishte prekur biznesin familjar. Ai ka argumentuar gjithashtu se familja ishte detyruar të paguante edhe të ashtuquajturën “taksë të fluturimit të Rajhut”, një taksë e rëndë që zbatohej ndaj personave që largoheshin nga Gjermania naziste.
Megjithatë, Sotheby’s ka mbrojtur qëndrimin se nuk ka prova që transaksioni i vitit 1936 ishte kryer nën presion. Sipas të dhënave të publikuara, piktura u shit për 68 mijë franga zvicerane, një shumë që në atë kohë korrespondonte me rreth 22 mijë dollarë.
Vepra u ble nga familja argjentinase Blaquier-Arrieta në vitin 1975, pasi kishte kaluar në duart e disa pronarëve të tjerë pas Luftës së Dytë Botërore.
Mund të thyejë rekordin e Van Gogh-ut
Ankandi i kësaj pikture pritet të jetë një nga ngjarjet më të rëndësishme të tregut ndërkombëtar të artit. Nëse shitet për shumën e parashikuar prej 180 milionë dollarësh, ajo do të thyejë rekordin aktual të ankandit për një vepër të Van Gogh-ut.
Rekordi mbahet nga piktura “Verger avec cyprès”, e cila u shit për 117 milionë dollarë në vitin 2022.
“Châtaigniers en fleurs” është një nga 12 veprat e koleksionit Blaquier-Arrieta që Sotheby’s po nxjerr në ankand, së bashku me piktura të artistëve të njohur si Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir dhe Paul Cézanne. Në total, këto vepra pritet të arrijnë një vlerë mbi 450 milionë dollarë.
Marrëveshja mes dy familjeve shmang një tjetër përplasje ligjore dhe etike në tregun e artit, ku vitet e fundit janë shtuar pretendimet për vepra të shitura nën presion gjatë regjimit nazist.


