Të zgjohesh dhe të jesh plotësisht i vetëdijshëm për atë që po ndodh, por të mos jesh në gjendje të lëvizësh apo të flasësh, mund të jetë një përvojë veçanërisht shqetësuese. Ky fenomen njihet si paraliza e gjumit dhe lidhet me mënyrën se si truri kalon nga gjumi në zgjim.
Paraliza e gjumit ndodh zakonisht kur vetëdija rikthehet ndërsa trupi është ende në fazën REM të gjumit. Gjatë kësaj faze, truri redukton përkohësisht aktivitetin e muskujve të gjymtyrëve, një mekanizëm që ndihmon që njeriu të mos i shndërrojë fizikisht ëndrrat në lëvizje.
Kur ky kalim nuk ndodh në të njëjtën kohë, personi mund të jetë i vetëdijshëm për ambientin, por për disa sekonda ose minuta të mos jetë në gjendje të lëvizë apo të flasë.
Përvoja mund të shoqërohet edhe me ndjesinë e presionit në gjoks, vështirësi të perceptuara në frymëmarrje ose një ndjesi të pazakontë pranie në dhomë. Disa njerëz përjetojnë gjithashtu halucinacione të gjalla, të cilat mund të jenë pamore, dëgjimore apo prekëse.
Kjo shpjegon edhe një prej elementeve më misterioze të paralizës së gjumit: ndjesinë se dikush tjetër ndodhet pranë personit. Këto përvoja nuk konsiderohen si shenja të pranisë së një entiteti të jashtëm, por lidhen me mbivendosjen e elementeve të ëndrrës me vetëdijen gjatë zgjimit.
Paraliza e gjumit mund të shfaqet te persona të shëndetshëm dhe një episod i vetëm nuk do të thotë domosdoshmërisht se ekziston një problem tjetër shëndetësor. Megjithatë, mungesa e gjumit, oraret e çrregullta të fjetjes, stresi dhe disa çrregullime të gjumit mund të lidhen me shfaqjen e episodeve. Në disa raste, ajo mund të shoqërohet edhe me narkolepsinë.
Zakonisht episodet zgjasin vetëm pak sekonda deri në disa minuta dhe përfundojnë vetë, kur trupi rikthen plotësisht kontrollin e muskujve. Përmirësimi i cilësisë së gjumit dhe mbajtja e një orari të rregullt të fjetjes mund të ndihmojnë në uljen e mundësisë së përsëritjes.
Nëse paraliza e gjumit përsëritet shpesh, shoqërohet me përgjumje të theksuar gjatë ditës ose ndikon në cilësinë e jetës, këshillohet konsultimi me një mjek ose specialist të gjumit për të vlerësuar nëse ekziston një çrregullim themelor.
