Plani i Qeverisë për të shpenzuar më shumë se kurrë më parë me synimin për të përshpejtuar ekonominë ka ndezur alarmin. Sa do të jetë i justifikuar ky rrezik? Reagimet janë të ndara, shkruan DW, përcjell PressOnline.al.
Të zhytemi edhe më shumë në borxhe, për t’u nxjerrë më lehtë prej tyre. Në kushtet e krizës globale dhe ngadalësimit të aktivitetit ekonomik, kështu mund të përshkruhet, shkurtimisht, skenari i Qeverisë që synon t’i hapë rrugë përshpejtimit të ekonomisë vendase. Shpenzimet nuk do të ulen, por do të rriten, megjithatë vetëm për projekte që pritet të krijojnë vlerë të shtuar për ekonominë. Si do të duket kjo dhe sa do të kushtojë, pasqyrohet në propozim-ribalancin e buxhetit, i cili tashmë ka hyrë në procedurë parlamentare.
Qeveria propozon që arka shtetërore të zmadhohet me 189 milionë euro, duke arritur në 6,91 miliardë euro. Shuma për investimet kapitale rritet nga 650 milionë euro të planifikuara fillimisht në 748 milionë euro, kryesisht për projekte në infrastrukturën rrugore dhe hekurudhore, por edhe në shëndetësi, arsim dhe energjetikë. Ky skenar promovohet në një periudhë pasigurie globale dhe aktivitetesh ekonomike të ngadalësuara, të cilat tashmë kanë ndikuar edhe në uljen e parashikimit të rritjes ekonomike, nga 3,8 në 3,5 për qind të BPV-së. Deficiti buxhetor do të rritet në 4,1 për qind, por sipas Qeverisë kjo bëhet me vetëdije për të përshpejtuar zhvillimin ekonomik. Ministrja e Financave thekson se strategjia dhe projekcionet e ribalancit janë vendosur në mënyrë të duhur dhe siguron se nuk do të ketë huamarrje të reja për mbulimin e deficitit.
“Borxhi publik në tremujorin e parë të vitit 2026 arrin në 58,9 për qind të BPV-së, që është nën nivelin e projeksioneve të qeverisë së kaluar. Ky është dallimi thelbësor në mënyrën se si i menaxhojmë financat publike. Ne nuk krijojmë deficit për shpenzime rrjedhëse, por për investime që do të gjenerojnë rritje ekonomike”, deklaroi ministrja e Financave, Gordana Dimitrieska-Koçoska.
LSDM: Buxheti bazohet në pritje tepër optimiste
Opozita kritikon se plani i Qeverisë është joserioz dhe vështirë i realizueshëm. Me mbi 200 amendamente do të kërkojë korrigjime të zërave buxhetorë dhe ridestinim të mjeteve drejt nevojave reale të qytetarëve dhe ekonomisë.
“Në vend që ribalanci të paraqesë një korrigjim drejt projeksioneve më reale dhe më të qëndrueshme, ai krijon përshtypjen se, edhe pse pranohet dobësimi i perspektivave makroekonomike, ndërtohet mbi pritje optimiste për të hyrat, të cilat në kushte të rritjes më të ulët ekonomike, inflacionit mbi 4,5 për qind, deficitit më të madh tregtar dhe pasigurisë së theksuar globale, do të jenë jashtëzakonisht të vështira për t’u realizuar. Rritja paraprake e BPV-së prej 3,1 për qind në tremujorin e parë mbetet nën pritjet fillestare buxhetore prej 3,8 për qind dhe është më afër projeksioneve të Bankës Botërore dhe FMN-së sesa atyre të Ministrisë së Financave. Kjo e konfirmon edhe një herë vlerësimin se supozimet fillestare buxhetore kanë qenë tepër optimiste dhe joreale”, deklaroi për DW-në Sanja Llukarevska, kryetare e Komisionit për Financim dhe Buxhet nga radhët e LSDM-së.
Sipas Llukarevskës, shpenzimet kapitale janë rritur me rreth 5,8 miliardë denarë. Por, njëkohësisht, subvencionet dhe transfertat janë rritur me mbi 3 miliardë denarë, transfertat sociale me mbi 2 miliardë denarë, ndërsa pagat dhe kompensimet me rreth 1,1 miliard denarë.
“Prandaj, e gjithë rritja e deficitit nuk mund të justifikohet si investim zhvillimor. Ky ribalanc është kryesisht për shpenzime rrjedhëse dhe transferta, njësoj si buxheti fillestar, pa komponent zhvillimor, pa respektim të rregullave fiskale dhe pa strategji. Qeveria flet për stabilitet dhe konsolidim fiskal, ndërsa propozon deficit më të lartë. Deficiti buxhetor rritet nga 39,2 në 46,3 miliardë denarë. Si pjesëmarrje në BPV, ai kalon nga 3,5 në 4,1 për qind. Kjo nuk është lëvizje drejt rregullit fiskal prej 3 për qind, por shkelje e qartë e tij”, theksoi Llukarevska.
VMRO-DPMNE: Ribalanci është bazë e mirë për rritjen ekonomike
Shumica parlamentare pret debat konstruktiv. Deputeti Bojan Stojanoski nga VMRO-DPMNE vlerëson se propozimi paraqet bazë të mirë për zhvillimin e ekonomisë vendase.
“Shuma për investimet kapitale rritet me mbi 14 për qind dhe kjo është pozitive, pasi të gjitha këto mjete janë të destinuara për projekte konkrete. Gjithashtu rriten ndjeshëm fondet për sektorin e shëndetësisë, ndërsa edhe arsimi përfiton më shumë mjete për ndërtimin e projekteve të reja infrastrukturore. Mendoj se ky duhet të jetë shembull se si duhet të duket një ribalanc i buxhetit. Deficiti zgjerohet dhe kjo është e vërtetë, por të gjitha këto mjete do të shkojnë për realizimin e projekteve kapitale. Deri në fund të vitit presim realizimin më të madh të investimeve kapitale në historinë e 35 viteve të pavarësisë, si në shumë ashtu edhe në përqindje. Pikërisht aty mbështetet pritja jonë që BPV-ja të rritet mbi 3 për qind në nivel vjetor. Prandaj e vlerësoj pozitivisht ribalancin dhe pres që në debat këto argumente të bëhen të qarta. Do të debatojmë dhe do të krahasojmë cilësinë e amendamenteve me atë që ne ofrojmë”, deklaroi për DW-në Bojan Stojanoski.
Disiplinë e dobët financiare
Ekspertët ekonomikë nuk kanë dilema se investimet që krijojnë vlerë të shtuar janë receta e duhur për zhvillim të qëndrueshëm. Megjithatë, një pjesë e tyre nuk janë të bindur se skenari i Qeverisë është i përshtatshëm për kushtet aktuale.
“Ky ribalanc nuk është asgjë tjetër veçse vazhdim i një disipline të dobët financiare që ekziston vazhdimisht që nga viti 2009, me përjashtim të një periudhe të shkurtër gjatë gjysmës së dytë të vitit 2017 dhe vitit 2018, kur pati përpjekje për stabilizim fiskal. Gjatë gjithë kësaj periudhe kemi pasur rritje të vazhdueshme të deficitit dhe spiralë të borxhit publik, si rezultat i rritjes së shpenzimeve përtej të hyrave reale. Ky ribalanc karakterizohet edhe nga fakti se ka deficitin nominal më të lartë që nga pavarësia e shtetit dhe për herë të parë deficiti i planifikuar është shpenzuar që në pesë muajt e parë të vitit, gjë që është alarmante”, deklaroi për DW analisti ekonomik Sllobodan Najdovski.
Kritika për papërgjegjësi
Sipas Najdovskit, është e pakuptueshme që në një kohë kur projeksionet kryesore ekonomike po ulen, shpenzimet të rriten.
“Kemi ulje të projeksionit për rritjen ekonomike, për eksportin dhe për investimet bruto. Në një situatë të tillë është jashtëzakonisht e papërgjegjshme të mendohet për rritje të shpenzimeve. Qeveria thekson se po rriten shpenzimet kapitale, por nëse shihet struktura e tyre, sidomos në infrastrukturë, nuk ka projekte të reja që po nisin. Përkundrazi, vetëm po rritet kostoja e projekteve ekzistuese që ishin planifikuar në buxhetin fillestar. Për më tepër, duket se projektet infrastrukturore në komuna, të cilat duhej të financoheshin nga kredia hungareze, do të mbulohen me huamarrje të reja, sepse mjetet janë shpenzuar, deficiti është realizuar, ndërsa projektet nuk kanë përfunduar. Kjo nënkupton huamarrje të reja për të njëjtat projekte”, paralajmëroi Najdovski.
Ai shtoi se në buxhet kishte hapësirë për ulje të disa shpenzimeve pa cenuar funksionimin e shtetit, por sipas tij mungoi vullneti politik dhe, si shumë herë më parë, interesat partiake u vendosën mbi interesin shtetëror.
“Si mund të kuptohet ndryshe rritja e deficitit në mbi 4,1 për qind të BPV-së, kur vetëm para pak muajsh u miratua strategjia fiskale ku e njëjta shumicë parlamentare përcaktoi se deficiti nuk do të kalonte 3,5 për qind? Nuk u bë një analizë serioze e shpenzimeve për të parë se ku mund të kursehej, në mënyrë që të shmangeshin huamarrjet e reja dhe rritja e borxhit publik”, tha Najdovski.
Biznesi kërkon efikasitet
Edhe komuniteti i biznesit po e analizon me kujdes planin e Qeverisë. Në shikim të parë, ai sjell optimizëm, por edhe dilema nëse projektet e planifikuara do të realizohen plotësisht.
“Në pamje të parë duket optimist, megjithëse ne gjithmonë kemi rezerva, sidomos për kapacitetin real të realizimit të projekteve. Vazhdimisht përballemi me pengesa administrative, leje, procedura dhe rregullore që vonojnë investimet. Nëse këtë herë realizimi do të përshpejtohet, kjo do të jetë pozitive. Çdo investim që nxit aktivitet ekonomik dhe shërbime është i mirë për ekonominë vendase. Sa më shumë që Qeveria dhe komunat të investojnë në projekte kapitale, aq më mirë do të jetë për ekonominë”, deklaroi për DW Mile Boshkov, kryetar i Konfederatës së Biznesit.
Ndihmë nga inteligjenca artificiale
Sipas Boshkovit, administrata duhet të jetë më e shpejtë dhe më efikase, ndërsa për këtë qëllim duhet të shfrytëzohen më shumë edhe zgjidhjet që ofron inteligjenca artificiale.
“Mendoj se është e domosdoshme të gjenden mënyrat më të thjeshta për realizimin e planeve dhe procedurave. Madje, edhe inteligjenca artificiale duhet të përdoret për hartimin e planeve operative të projekteve, sepse ajo mund të analizojë dhe optimizojë më mirë proceset. Kjo duhet të bëhet pjesë e menaxhimit dhe zbatimit të projekteve në të gjitha institucionet”, tha ai.
Mbulimi i borxhit
Deficiti buxhetor dhe detyrimet për shlyerjen e borxhit, në vlerë të përgjithshme prej 76,4 miliardë denarësh, do të mbulohen përmes një kombinimi të huamarrjes së brendshme dhe të jashtme, emetimit të letrave shtetërore me vlerë, kredive nga institucionet financiare ndërkombëtare dhe huamarrjes në tregjet ndërkombëtare të kapitalit. Mbi 54 miliardë denarë janë planifikuar për shlyerjen e detyrimeve ndaj kreditorëve të huaj, ndërsa rreth 20 miliardë denarë për pagesën e borxhit të brendshëm.
Afatet procedurale
Debati në Komisionin për Financim dhe Buxhet për ribalancin e propozuar pritet të zgjasë dhjetë ditë pune. Ky afat është përcaktuar me Rregulloren e Kuvendit dhe ndahet në dy faza. Shqyrtimi i përgjithshëm do të zgjasë tre ditë, ndërsa pjesa tjetër i kushtohet debatit për amendamentet, në varësi të numrit të tyre. Para fillimit të shqyrtimit në komision ishin dorëzuar gjithsej 224 amendamente, prej të cilave 78 nga LSDM-ja, 90 nga BDI-ja, 51 nga Levica dhe 5 nga VLEN-i. Pas përfundimit të debatit për amendamentet në Komisionin për Financim dhe Buxhet, propozim-ribalanci do të kalojë për miratim në seancë plenare të Kuvendit. (PressOnline.al)
