Qëndrimet politike që përfaqësojnë dhe vendimet që marrin prej kohësh nuk janë më baza e vetme mbi të cilën mbështeten kritikat ndaj grave në botën politike vendore. Të sulmuara për pamjen e tyre, të përballura me fyerje ndaj familjes së tyre, politikanet në Maqedoni ndodhen në një kufi të mjegullt mes kritikës së argumentuar dhe gjuhës së urrejtjes, e cila hedh hije mbi demokracinë. Edhe pse shpesh të ndara në politika dhe ideologji, gratë në politikë që ndanë përvojën e tyre për Kolegium kanë një përvojë të ngjashme: sa më e madhe të jetë përgjegjësia politike, aq më të mëdha janë fyerjet ndaj tyre, shkruan Kolegium.mk, përcjell PressOnline.al.
Gjinia është baza e tretë më e shpeshtë për gjuhë të urrejtjes në Maqedoninë e Veriut, tregon Raporti i Fondacionit Metamorfozis për vitin 2025. Nga gjithsej 138 incidente të evidentuara të gjuhës së urrejtjes në mediat tradicionale dhe në rrjetet sociale, pothuajse 20 për qind kanë qenë të drejtuara mbi bazë gjinore.
Edhe pse Komisioni për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi nuk mban evidencë nëse parashtruesit e ankesave merren me politikë apo jo, ai konfirmon se pranon denoncime nga gra për diskriminim dhe shqetësim në hapësirën publike dhe në media. Sipas Komisionit, gratë, veçanërisht ato më aktive në politikë, media dhe jetën publike, janë të ekspozuara ndaj rrezikut më të madh nga gjuha e urrejtjes me bazë gjinore, e cila shpesh përfshin stereotipe seksiste, fyerje për pamjen fizike dhe kërcënime, me qëllim heshtjen dhe dekurajimin e tyre nga veprimi publik.
Me çfarë sulmesh përballen gratë në politikë?
Gjuha e urrejtjes është “shoqëruese e përhershme e funksionit publik, veçanërisht kur bëhet fjalë për gra”, thotë zëdhënësja e Qeverisë, Marija Miteva. Funksioni i zëdhënëses së Qeverisë vetëm ua ka dhënë më shumë dukshmëri sulmeve dhe diskreditimit. Por, siç thotë ajo për Kolegium.mk, ato nuk kanë nisur me emërimin në funksion, por shumë më herët.
“Që në periudhën kur isha aktive në parti, kur punoja në komunikimin politik si zëdhënëse e partisë, madje edhe në periudhën e shkurtër si deputete në Kuvendin e Maqedonisë, praktikisht që nga momenti i parë kur fillova të paraqitesha më intensivisht në publik, u përballa me të njëjtën qasje. Ajo që ndryshon është vetëm intensiteti”, shpjegon Miteva.
Gjuha e urrejtjes më së shumti haset në hapësirën online, ku, siç thotë ajo, sjellja e njerëzve është krejtësisht ndryshe nga ajo në jetën reale. Anonimiteti i mbrojtur nga tastiera e bën të pamundur të zbulohet se kush qëndron pas sulmeve: “individ, aktivist politik, grup i organizuar apo dikush që thjesht ka vendosur ta keqpërdorë anonimitetin”.
Ndonjëherë, mes atyre që nuk janë anonimë dhe që shpesh fyejnë, siç thekson Miteva, janë njerëz me fotografi të familjes, fëmijëve dhe nipërve e mbesave. Por për të, zhgënjimi më i madh janë komentet negative që vijnë nga gratë.
“Ajo që mua personalisht më zhgënjen më së shumti nuk janë sulmet nga kundërshtarët politikë. Kjo është pjesë legjitime e jetës publike. Më së vështiri e kam kur shoh gra që përdorin fyerje ndaj grave të tjera. Sidomos kur bëhet fjalë për zonja më të moshuara, persona që me përvojën e tyre jetësore do të duhej të ishin shembull i dinjitetit, urtësisë dhe mbështetjes së ndërsjellë”, shpjegon Miteva.
Denoncime për kërcënime, por pa epilog
Fotografi të ndërtesës ku jeton, të bëra pas ndjekjes fizike, u shfaqën në rrjetin social X, thotë ish-ministrja e Mbrojtjes dhe deputetja e opozitës nga LSDM, Slavjanka Petrovska. Ky është sulmi i parë më serioz me të cilin është përballur para dy vitesh dhe të cilin, siç thotë, e ka denoncuar menjëherë në polici.
“Denoncimi u pranua në mënyrë të rregullt, por nuk ka asnjë rezultat. Pas një viti dorëzova kërkesë me shkrim që të më informojnë deri ku ka arritur hetimi eventual dhe deri më sot nuk kam marrë asnjë përgjigje”, shton Petrovska.
Por sulmet ndaj saj nuk kanë përfunduar me kaq.
“Në korrik të vitit 2025, para shtëpisë sime personalisht më është drejtuar kërcënim për jetë, edhe këtë e kam denoncuar në MPB, por as për këtë rast nuk kam marrë asnjë njoftim”, shtoi ajo.
Gjuha e urrejtjes ndaj saj ka qenë më e dukshme në periudhën kur drejtonte resorin e Mbrojtjes, por edhe gjatë funksionit si zëvendësministre plotësuese e Punëve të Brendshme.
“Ato ishin veçanërisht të dukshme dhe shumë të shpeshta kur publikisht qëndrova në mbrojtje të Ukrainës dhe kur si ministre propozoja vendime dhe qëndroja pas tyre, e që kishin të bënin me donacion të ndihmës ushtarake dhe pajisjeve për Ukrainën. Botë të organizuar, që lidheshin me qendra ruse, por edhe me partitë e atëhershme opozitare, çdo ditë më sulmonin në rrjetet sociale”, theksoi deputetja, pamja fizike e së cilës shpesh është “bazë” për komentet fyese, të cilat, siç thotë ajo, përgjithësisht janë seksiste dhe mizogjene.
Gjuha e urrejtjes me bazë gjinore merr edhe bazë etnike, por zëvendësministrja e Transportit dhe Lidhjeve, Kaltrina Zekoli Shaqiri, deri më tani nuk ka dorëzuar asnjë denoncim.
“Fokusi im është i drejtuar nga puna, edhe pse konsideroj se ky fenomen meriton vëmendje më të madhe dhe trajtim më serioz nga të gjithë aktorët shoqërorë”, thotë Zekoli Shaqiri për Kolegium.mk.
Kufijtë e debatit normal politik më së shumti zhvendosen në periudhën parazgjedhore. Atëherë, siç shpjegon ajo, askush nuk kursehet, e sidomos jo gratë në politikë.
Por roli funksionar i Zekoli Shaqirit nuk është i vetmi. Si nënë dhe bashkëshorte, ajo shpjegon se fyerjet sjellin një barrë shtesë, e cila ndonjëherë është e vështirë të fshihet.
“Megjithatë, përpiqem të mbetem e fortë dhe të mos lejoj që këto komente të ndikojnë në punën time. Natyrisht, kjo shkakton shqetësim edhe te familja ime dhe më të afërmit, veçanërisht kur bëhet fjalë për akuza dhe komente të pabaza”, shton zëvendësministrja.
Deputetja e VLEN-it, Saranda Imeri-Stafai, veten e sheh si një nga shënjestrat më të shpeshta në rrjetet sociale, jo vetëm nga profile të rreme, por edhe nga kolegë deputetë, kryetarë degësh dhe funksionarë të tjerë që kanë përdorur gjuhë urrejtjeje ndaj saj.
Imeri-Stafai ka kërkuar edhe mbrojtje juridike, duke dorëzuar padi kundër një deputeti për fyerje. Por rasti i saj, me gjasë, ka ngecur në labirintet burokratike.
“Pothuajse të gjitha gratë tërhiqen, veçanërisht nga paraqitjet publike, për shkak të fyerjeve të tilla. Por te unë kjo nuk kalon. Nëse hesht, askush nuk do të reagojë. Është njësoj sikur të mos bësh asgjë, ndërsa grave u nevojiten guxim dhe vendosmëri”, përfundon deputetja.
Dashuria për muzikën, si profesion i dytë, e bën atë më të cenueshme ndaj sulmeve verbale, fyerjeve dhe etiketimit.
“Komentet kryesisht përbëhen nga etiketime të ndryshme, fyerje dhe sulme të lidhura me profesionin tim si këngëtare. Shpesh përballem me fyerje të tipit: ‘Merre mikrofonin, nuk je për politikë.’ Po ashtu, këto komente nuk kanë të bëjnë me punën dhe qëndrimet e mia, por janë të drejtuara drejt diskreditimit mbi bazën e profesionit tim”, thekson Imeri-Stafai.
Komisioni për Mbrojtje nga Diskriminimi mund të veprojë edhe me iniciativë personale
Nga Komisioni për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Diskriminimi thonë se, pavarësisht profesionit, gratë janë gjithmonë më të ekspozuara se burrat ndaj fyerjeve, kërcënimeve dhe gjuhës degraduese, ndërsa kjo ka efekt të dyfishtë. Një gjuhë e tillë e lëndon gruan konkrete, por njëkohësisht u dërgon mesazh të gjitha grave se pjesëmarrja e tyre në jetën publike, politike apo profesionale nuk është e mirëseardhur, theksojnë nga Komisioni në përgjigjen me shkrim për Kolegium.mk.
Ky organ mund të veprojë edhe me iniciativë personale, përkatësisht edhe kur personi i prekur nuk ka dorëzuar ankesë, por, siç theksojnë, kjo varet nga serioziteti i deklaratave.
Kur ndaj një gruaje bëhen deklarata fyese, seksiste ose nënçmuese në publik, Komisioni vlerëson nëse objektiv i sulmit është ideologjia e saj politike apo nëse deklaratat kanë të bëjnë me karakteristikat e saj personale, seksin, gjininë, përkatësinë etnike, moshën apo ndonjë bazë tjetër të mbrojtur me ligj. Nga atje thonë se është veçanërisht e rëndësishme nëse përmes gjuhës së urrejtjes promovohen paragjykime, stereotipe apo urrejtje ndaj një grupi më të gjerë personash.
“Për shembull, nëse një grua në politikë sulmohet me mesazhe që e nënçmojnë për shkak se është grua dhe që njëkohësisht dërgojnë mesazh se gratë nuk duhet të marrin pjesë në politikë apo në jetën publike, atëherë dëmi nuk kufizohet vetëm te individja, por reflektohet mbi të gjitha gratë si grup shoqëror. Në raste të tilla ekziston interes më i madh publik që Komisioni të reagojë edhe pa ankesë formale”, thuhet në përgjigje.
Nga perspektiva e barazisë dhe mosdiskriminimit, Komisioni sqaron se këto dukuri nuk janë problem vetëm i viktimave individuale.
“Ato kanë pasoja më të gjera shoqërore, sepse kontribuojnë në ruajtjen e pabarazive gjinore dhe krijimin e një ambienti armiqësor për gratë në tërësi.”
Stevkovska: Gjithnjë e më shumë dhunë, ndërsa përgjegjësia pothuajse nuk ekziston
Këto fyerje krijojnë një mjedis me barriera dhe presione shtesë që ndikojnë drejtpërdrejt në pjesëmarrjen e grave në jetën publike, konsideron aktivistja për barazi gjinore, Marta Stevkovska, e cila punon si hulumtuese në Rrjetin Stella.
“Kjo është rezultat edhe i narrativave të përgjithshme për gratë në shoqërinë tonë. Jemi dëshmitarë të gjithnjë e më shumë dhune online, por edhe dhune fizike dhe femicideve, ndërsa përgjegjësia pothuajse nuk ekziston. Lejohet normalizimi dhe relativizimi i dhunës, ndërsa pikërisht dhuna nuk fillon gjithmonë me sulm fizik, por me koment mizogjen, ‘shaka’ seksiste ose gjuhë urrejtjeje me bazë gjinore”, shton ajo.
Duke theksuar pjesëmarrjen e vogël të grave në pozita kyçe, ajo tregon “sa pak punohet për barazinë gjinore”. Këtë qëndrim e mbështet me raportin e fundit të Parlamentit Evropian për progresin e shtetit, në të cilin kërkohet miratimi i Ligjit për Barazi Gjinore, Ligjit për Marrëdhënie Pune dhe Ligjit për Parandalim dhe Mbrojtje nga Shqetësimi në Vendin e Punës, në përputhje me standardet evropiane.
“Me këtë do të përmirësohej cilësia e jetës së grave dhe do të arrihej përparim në aspektin e barazisë gjinore, veçanërisht në lidhje me përfshirjen e tyre ekonomike, politike dhe shoqërore”, shton Stevkovska për Kolegium.
Përjashtim nga prania e vogël e grave në pozita të larta funksionare në shtet është pozita presidenciale, të cilën para dy vitesh e fitoi Gordana Siljanovska-Davkova. Por aktivistja Stevkovska thekson se në eshalonin më të ulët funksionar numri i grave është dukshëm më i vogël.
Edhe pse legjislacioni maqedonas parasheh të paktën 40 për qind përfaqësim të gjinisë më pak të përfaqësuar në listat e kandidatëve, organizatat ndërkombëtare, mes tyre Kombet e Bashkuara dhe Këshilli i Evropës, si qëllim përfundimtar e vendosin përfaqësimin e barabartë, përkatësisht 50 për qind të grave dhe burrave në vendimmarrjen politike.
“Kjo, së bashku me pikëpamjet tradicionale mizogjene dhe stereotipe ndaj grave se ‘vendi i tyre nuk është në politikë’, kontribuon që fatkeqësisht ato shpesh të sulmohen me komente negative, gjuhë urrejtjeje, por edhe dhunë fizike, siç ishte rasti me ish-kryetaren e Qytetit të Shkupit, Danela Arsovska”, përfundoi bashkëbiseduesja jonë.
Studim rasti: Gjuha e urrejtjes me bazë gjinore gjatë zgjedhjeve presidenciale të vitit 2024
Presidentja aktuale, Gordana Siljanovska-Davkova, u përball me gjuhë toksike që gjatë zgjedhjeve të vitit 2024, të cilat e sollën në këtë funksion. Për këtë flet edhe Studimi i Rastit i Institutit për Studime të Komunikimit (ISK), i cili vuri në dukje se zgjedhjet e fundit presidenciale u karakterizuan nga një diskurs i ashpër në rrjetet sociale, shpesh i drejtuar kundër kandidateve gra.
Një nga fyerjet më të përdorura ndaj Gordana Siljanovska-Davkovës ishte cilësimi “Baba Goga”, i cili u paraqit në një numër të madh komentesh. Ky term nuk ishte vetëm fyerje në lidhje me moshën e saj, por përdorej edhe si mjet për talljen e përfshirjes së saj politike, shpesh duke e krahasuar në mënyrë përçmuese me politikanë burra, siç është presidenti amerikan Joe Biden, theksohet në studimin e ISK-së.
Analiza konstatoi se mesazhet toksike ishin më të pranishme në platformën sociale Facebook, ku janë konstatuar 55 për qind e mesazheve, siç i përshkruajnë, ekstremisht toksike.
Instituti konstatoi se kandidatja e atëhershme e partisë politike Levica, Biljana Vankovska, nuk ishte objekt i të njëjtës shkallë sulmesh si kolegia e saj Siljanovska-Davkova. Kjo dallim mund t’i atribuohet faktit se Vankovska nuk kaloi në rrethin e dytë të zgjedhjeve dhe faktit se ajo nuk ishte e lidhur me asnjërën nga dy partitë kryesore politike, VMRO-DPMNE ose LSDM, thuhet në raport.
Megjithatë, edhe numri i vogël i mesazheve, sipas ISK-së, është shqetësues, sepse, siç thonë, ato kanë potencial të ndikojnë në perceptimin publik përmes plasimit të gënjeshtrave ose përmes frikësimit.
Sipas Institutit, kombinimi i dëmshëm i seksizmit, diskriminimit mbi bazë moshe dhe fyerjeve politike e thekson nevojën për ekzistimin e praktikave më të mira të moderimit në rrjetet sociale, si dhe për përpjekje më të mëdha për promovimin e një diskursi politik që nënkupton respekt dhe vlerësim.
Për qëllimet e analizës janë analizuar mbi 1.600 komente në rrjetet sociale, mesazhe nga hapësirat për komente, jo nga publikimet zyrtare të bëra nga partitë politike apo nga vetë kandidatët. (PressOnline.al)
