Maqedonia e Veriut duhej të përmbushte 16 hapa reformues deri në Qershor 2025. Prej tyre, deri tani janë përmbushur gjashtë, ndërsa afati për realizimin e 10 të tjerave skadon në Qershor të këtij viti. “Uji vjen nga të gjitha anët”, thotë shefi për bashkëpunim në Delegacionin e BE-së në vend, Stefan Hudolin, duke e përshkruar në mënyrë simbolike situatën në të cilën vendi po i ndjek afatet e fundit për detyrat e mbetura, ndërkohë që duhet të përmbushë edhe detyrimet e rregullta, përcjell PressOnline.al.
Qeveria, nga ana tjetër, është optimiste se do të përmbushë pjesën më të madhe të detyrave të mbetura dhe siguron se po punon edhe për ato të rejat. Argument për këtë është raporti i fundit i Komisionit Evropian, sipas të cilit Maqedonia ka bërë më shumë në planin e Agjendës Reformuese në gjysmën e dytë të vitit 2025, krahasuar me vendet fqinje. Nëse merret parasysh i gjithë procesi që nga fillimi, Maqedonia renditet e treta, me trend për të ngushtuar hendekun ndaj venE madhee udhëheqëse, Malit të Zi dhe Shqipërisë.
Komisioni Evropian ka publikuar raportin më të fundit për zbatimin e Agjendës Reformuese. Bilanci tregon se deri më 31 dhjetor 2025, Maqedonia ka arritur të përmbushë edhe 16 hapa reformues për të cilët ishte zotuar para Brukselit.
Shpërblimi evropian për punën e bërë është 30.6 milionë euro për buxhetin shtetëror dhe edhe 35.1 milionë euro të tjera në dispozicion për projekte investuese përmes Kornizës Investuese për Ballkanin Perëndimor, informon PressOnline.al.
“Këto reforma nuk janë vetëm pjesë e procesit evropian, por një investim i drejtpërdrejtë në funksionalitetin e shtetit dhe në cilësinë e jetës së qytetarëve tanë,” tha Sali.
Por, ndërsa vendi merr para nga BE-ja, ekziston rreziku edhe për humbje të shumave të konsiderueshme. Në fund të qershorit 2026 skadon afati i zgjatur për përmbushjen e 10 hapave reformues që duhej të ishin realizuar deri në qershor 2025.
“Presim që nga dhjetë pikat t’i përmbushim 9.5, teknikisht të jenë në rregull, me ç’rast nëse pyesni, kjo gjysmë mbetet një pikë që Komisioni Evropian ta trajtojë si pikë që ka nevojë për dinamikë më të gjatë, ta vlerësojnë angazhimin si drejt realizimit, si gjysmë pike ose të mos e marrin parasysh,” deklaroi ministri për çështje evropiane.
Paketa fillestare e detyrimeve që duhej të përmbyllej në qershorin e kaluar përfshinte gjithsej 16 hapa. Prej tyre, vendi ka përmbushur 6, ndërsa mbeten 10. Nëse nuk përmbushen deri në fund të qershorit 2026, pra brenda periudhës shtesë njëvjeçare, vendi do të humbasë përgjithmonë 49.2 milionë euro nga Plani i Rritjes.
Nga këto 10 detyrime të mbetura, për katër prej tyre Shkupi dhe Brukseli kanë të njëjtin qëndrim – se nuk janë përmbushur. Ato janë:
- Ulja e ndërhyrjes shtetërore në çmimin e energjisë elektrike – 8,563,247 €
- Optimizimi i 28 taksave parafiskale (Strategjia për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme) – 4,281,623 €
- Ligjet për pagat e gjyqtarëve, prokurorëve dhe administratës gjyqësore – 2,140,811 €
- Ndryshimet në Kodin Zgjedhor (rekomandimet e OSBE/ODIHR) – 4,281,623 €
Është e sigurt se detyrimi i parë nuk do të përmbushet dhe paratë do të humben. Kryeministri ka deklaruar publikisht se tërheqja e ndihmës shtetërore në faturat e energjisë do të shkaktonte një goditje serioze të çmimeve.
Ka pak gjasa që brenda një muaji të realizohet edhe një hap tjetër.
“Një ose dy hapa varen nga pjesëmarrja e opozitës në to, pra një në këtë periudhë shtesë dhe shpresoj që aty arsyeja të mbizotërojë, që të kthehen në grupin e punës dhe që ta miratojmë të gjithë së bashku këtë ligj reformues,” tha Mickoski.
Mickoski flet për një Kod të ri Zgjedhor. Është formuar një grup pune, por procesi mbetet i pasigurt pasi opozita LSDM është tërhequr. Arsyeja është se shumica qeverisëse, pa konsensus të ndërtuar, ka votuar heqjen e konceptit të Qeverisë teknike jo nga zgjedhjet e ardhshme, por nga ato pas tyre.
“Nuk ka dëgjim nga qeveria për të punuar së bashku për të mirën e qytetarëve. Ata e dëshmojnë këtë çdo ditë. Po e mbajnë vendin në izolim, po vazhdojnë propagandën e zezë, po i kryejnë procedurat e tyre tenderuese. Ky është fokusi i tyre. Nëse duan punë të përbashkët, çfarë kanë bërë dy vite? Dy vite janë humbur. Më tej, nëse duan bashkëpunim, pse me forcë u miratua ligji për qeverinë? Ai kurrë nuk është miratuar pa konsensus,” tha Filipçe.
10 detyrimet e mbetura në listë, të cilat qeveria maqedonase deri tani i konsideronte të përmbushura, por BE thotë JO, janë:
- Transpozimi i paketës për integrimin e tregut të energjisë elektrike – 6,422,435 €
- Ligj i ri për Këshillin Gjyqësor (sipas rekomandimeve të Komisionit të Venecias dhe Misionit të Vlerësimit) – 6,422,435 €
- Ligji për komunikimet elektronike (sipas standarE madhee të BE-së) – 4,281,623 €
- Përdorimi i aseteve jomateriale si garanci për kredi – 4,281,623 €
- Regjistër publik i ndërmarrjeve shtetërore dhe kompanive me pjesëmarrje shtetërore – 4,281,623 €
- Plotësimi i të gjitha venE madhee të punës në Agjencinë për pasuri të konfiskuar – 4,281,623 €
Si është e mundur që ka mospërputhje të qëndrimeve? Ja disa shembuj:
Qeveria e konsideron të përmbushur detyrimin për miratimin e Ligjit të ri për komunikimet elektronike, sipas acquis evropiane. Por nga Brukseli, ndër të tjera, vërehet se:
Ligji për komunikimet elektronike vazhdon të përfshijë dispozita për financimin e Agjencisë Operative-Teknike (OTA), edhe pse Komisioni Evropian ka shprehur shqetësime për këtë çështje.
Qeveria e konsideron të përmbushur edhe detyrimin për Ligjin e ri për Këshillin Gjyqësor, sipas rekomandimeve të Komisionit të Venecias dhe Misionit të Vlerësimit. Por nga Brukseli thuhet se:
Komisioni ka vërejtur se, megjithëse shumica e rekomandimeve janë marrë parasysh, nuk është arritur përputhje e plotë me rekomandimet e Komisionit të Venecias dhe Misionit të Vlerësimit.
E gjithë kjo do të thotë se, edhe pse qeveria shpreson të përmbushë 9.5 nga 10 detyrimet e mbetura, afati i zgjatur dhe i fundit skadon në qershor, kjo mbetet vetëm në nivel supozimi.
Për Delegacionin e Bashkimit Evropian në Shkup, ky optimizëm nuk është i pabazuar, por as pa pengesa.
“Teorikisht është e realizueshme, por ende nuk kemi arritur aty. Nevojitet më shumë përpjekje në javët në vijim, dhe më pas duhet vlerësuar cilësia. Nuk bëhet fjalë vetëm për miratimin e ligjeve, por nëse ato i përmbushin të gjitha kërkesat. Reformat ndërinstitucionale janë sfiduese, po ashtu reforma e administratës publike, ristrukturimi i ndërmarrjeve shtetërore dhe sundimi i ligjit. Aty shohim se mbetemi prapa krahasuar me digjitalizimin dhe sektorin privat,” tha shefi i sektorit të bashkëpunimit në Delegacionin e BE-së në Shkup, Stefan Hudolin.
Hudolin kujton se ka edhe afate të tjera. Pra, ndërkohë që fokusi tani është te kapja e “trenit të fundit” për reformat që duhej të përfundonin një vit më parë, po afrohen edhe afatet e rregullta dhe të jashtëzakonshme për detyrime të tjera.
“Sot kemi mbivendosje afatesh. Për detyrimet e papërmbushura ekziston edhe një periudhë shtesë njëvjeçare. Kjo do të thotë se ende nuk kemi arritur në një ritëm të pastër zbatimi. Ende po i arrijmë hapat e vjetër, ndërsa me çdo afat të ri përballemi me hapa të rinj. Ky është një sfidë e madhe – uji vjen nga shumë anë dhe menaxhimi i kësaj do të jetë shumë i vështirë në të ardhmen,” tha Hudolin.
Instituti për Politika Evropiane (EPI) është një organizatë joqeveritare që monitoron zbatimin e hapave reformues.
Drejtoresha Simona Kacarska, e cila është drejtpërdrejt e përfshirë në monitorim, thotë se instrumenti krijon presion kohor dhe se, pavarësisht qëllimit për të theksuar elementin pozitiv, ekziston rreziku sepse afatet e ardhshme janë kyçe për përshpejtimin e ritmit.
“Afati po afrohet seriozisht. Në atë paketë ka reforma shumë serioze, si Kodi Zgjedhor, për të cilin dihet se nuk ka konsensus politik dhe prej kohësh mbetet pezull. Është edhe çështja e çmimit të energjisë elektrike, për të cilën shteti… me gjasë është ajo gjysma që mund të përmbushet. Shteti duhet të mbajë notë optimiste, por nëse shohim prapa, nuk kemi performancë që justifikon pritshmëri 9.5 nga 10. Të shpresojmë që do të na befasojnë,” tha Kacarska.
Në fund, ajo shton se reformat nuk duhet të reduktohen vetëm në “tikëzime”.
“Para së gjithash, kapaciteti për të zbatuar agjendën reformuese do të ndikojë në atë nëse dhe si do të mund të përdorim fondet e BE-së në afatgjatë. Sepse në diskutimet e BE-së për kornizën e re financiare, drejtimi është që ky model i nxitjes së reformave të bëhet rregull, jo përjashtim. Kjo do të thotë se në të ardhmen, pavarësisht nëse bëhemi anëtar apo jo, do t’i përdorim shumë më tepër fondet e BE-së në këtë mënyrë,” tha Kacarska.
Përgjigjet për këto pyetje, sipas mënyrës si është hartuar Agjenda Reformuese, janë ekskluzivisht përgjegjësi e Qeverisë.
Në fund, nëse janë të sakta apo jo, e vlerëson një “gjyqtar”.
“Sistemi i transparencës në Planin e Rritjes lejon që progresi i venE madhee të shihet publikisht përmes një scoreboard-i. Aty shihet se tre vende performojnë relativisht mirë dhe tre mbeten prapa. Vendet më të suksesshme janë Mali i Zi, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut. Sipas renditjes, Maqedonia është e treta. Por me këtë ritëm, diferenca po ngushtohet. Nëse Maqedonia vazhdon kështu, do të përparojë dhe do ta përmirësojë pozitën e saj,” tha Hudolin.
Renditja në numra është si vijon:
Mali i Zi ka përmbushur pothuajse një të katërtën e 130 detyrimeve të tij. Pas tij vjen Shqipëria me 23.1% të 143 detyrimeve të përmbushura, ndërsa Maqedonia renditet e treta me 16.2% të 136 hapave reformues.
Diferenca është më e vogël kur merren parasysh fondet e tërhequra nga BE, pasi për detyrat më të vështira jepen më shumë para.
Kështu, Mali i Zi ka tërhequr 89.3 milionë euro (23.3% e 383.5 milionë eurove të planifikuara), Shqipëria 212.8 milionë euro (23.1% e 922.1 milionëve), ndërsa Maqedonia ka tërhequr 142.1 milionë euro (18.9% e 750.4 milionëve të parashikuara). (PressOnline.al)
