Pjesa e vetme që ka mbetur aktive nga hetimi i madh për mazutin në Prokurorinë për Ndjekjen e Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit është ajo për ndotjen dhe ndikimin ndaj mjedisit jetësor. Po hetohet nëse cilësia e mazutit që është djegur për prodhimin e energjisë elektrike në TEC Negotinë i ka përmbushur standardet e nevojshme që të mos ndikojë negativisht në shëndetin e njerëzve, shkruan KOD, transmeton PressOnline.al.
Prokuroria njoftoi në një brifing se analizat laboratorike kimike tashmë janë përfunduar dhe janë dorëzuar nga Serbia. Tani po kërkohen ekspertë që t’i interpretojnë rezultatet, njoftoi PTHKKOK.
“Pas pranimit të ekspertizës nga Republika e Serbisë, prokuroria kërkoi nominimin e ekspertëve nga fusha e mbrojtjes së mjedisit jetësor nga disa institucione të arsimit të lartë, me qëllim interpretimin e ekspertizës në drejtim të vlerësimit nëse përbërja e mazutit për të cilin janë kryer analizat ka ndikim mbi mjedisin jetësor. Disa institucione tashmë kanë njoftuar se nuk disponojnë kuadër profesional që mund të japë interpretim të gjetjeve të ekspertizës, ndërsa procedura për sigurimin e ekspertizës adekuate vazhdon. Nëse nuk gjendet ekspert në vend, do të kërkohet nga jashtë”, njoftoi PTHKKOK.
Mostrat e mazutit që janë analizuar janë gjetur në një hangar brenda kompleksit të TEC Negotinë. Ato ndodheshin në qindra kavanoza në një hapësirë jo të përshtatshme dhe ishin evidentuar vitin e kaluar kur u hap hetimi. Prokuroria kishte kërkuar asistencë nga MPB për t’i marrë dhe ruajtur të gjitha kavanozat, por MPB ishte përgjigjur se nuk kishte hapësirë të përshtatshme për ruajtje. Më pas është gjetur hapësirë për një pjesë të tyre dhe ato janë marrë, përcjell PressOnline.al.
Për analiza janë përzgjedhur 10 mostra. Çdo mostër mazuti është marrë në 4 kavanoza për nevoja të ndryshme. Gjithsej 40 kavanoza janë dërguar për analiza kimike në Serbi, ndërsa sipas rezultateve nuk është konstatuar tepricë e sulfurit mbi maksimumin e lejuar ligjor, deklaroi në brifing prokurorja Katerina Kollareviq.
KOD në hulumtimet e tij të mëparshme ka publikuar fotografi dhe informacione të shumta për ndotjen e mundshme nga mazuti.
Marrëveshjet ndërmjet EMV-së dhe RKM me parregullsi të evidentuara përmenden në dy raporte të Entit Shtetëror të Revizionit. Në raportin revizor “PËRGATITJA E SISTEMIT ENERGJETIK PËR T’U PËRBALLUR ME KRIZË ENERGJETIKE” janë theksuar lëshimet që paraqesin rrezik për mjedisin jetësor.
“Gjatë zbatimit të procedurave nuk kërkohet certifikatë për cilësinë e mazutit, për të konfirmuar karakteristikat cilësore, vetitë fizike dhe origjinën e tij, gjë që mund të ndikojë në cilësinë e mazutit të furnizuar dhe të ketë ndikim negativ mbi mjedisin gjatë djegies”, thuhet në raportin revizor “PËRGATITJA E SISTEMIT ENERGJETIK PËR T’U PËRBALLUR ME KRIZË ENERGJETIKE” (Qershor 2024).
“Te njëra nga ofertat e operatorit ekonomik është theksuar se origjina e mazutit do të jetë nga një prodhues konkret nga Greqia, ndërsa është konstatuar se mazuti i pranuar ka qenë me origjinë nga Bullgaria, gjë që mund të ndikojë në cilësinë e mazutit të furnizuar dhe rrjedhimisht edhe në ndotjen e ajrit. Për këtë E madheijim nuk është dorëzuar arsyetim me shkrim, siç parashihet në dispozitat e kontratës”, thuhet në raportin revizor.
Në raport thuhet se në këtë mënyrë nuk është siguruar që “mazuti i furnizuar të jetë me cilësi dhe origjinë të përshtatshme, gjë që mund të ndikojë në ndotjen e mjedisit dhe shëndetin e qytetarëve”.
Në përgjigjen ndaj revizorëve, EMV në maj të vitit 2023 kishte deklaruar se shitësi RKM nuk mund të dijë paraprakisht karakteristikat e mazutit që në momentin e ofertës. Për ESM, nuk ka qenë problem thelbësor as fakti që RKM si shitës kishte ofruar mazut nga Greqia, ndërsa më pas një pjesë e importit është bërë nga Bullgaria – pasi kjo ishte e lejuar, me kusht që mazuti të ishte në përputhje me rregulloren për cilësinë e karburanteve të lëngshme në shtet.
“Certifikata e cilësisë, nga e cila mund të përcaktohen karakteristikat teknike/cilësore të mazutit dhe vetitë e tij fizike, mund të dorëzohet vetëm gjatë realizimit të kontratës – gjatë furnizimeve, e jo gjatë procedurës së tenderimit, sepse një dokument i tillë përgatitet vetëm pasi të jetë prodhuar mazuti (si mostër nga një seri e caktuar) dhe pasi të merret nga operatori ekonomik për furnizim te blerësi. Kështu që kërkesa që certifikata e cilësisë të dorëzohet bashkë me ofertën nuk do të kishte arsyetim logjik dhe praktik”, ishte përgjigjur EMV më 09.05.2023 pas raportit të revizionit.
Hetimi në PTHKKOK ende vazhdon për ndotjen nga mazuti, por është ndalur për mënyrën e furnizimeve me mazut – nëse ato janë bërë në kohë dhe sipas kontratës. Prokuroria pretendonte se nuk janë gjetur prova për vonesa në furnizime dhe për mosrespektim të kontratës mes EMV dhe RKM. Megjithatë, në të njëjtin raport revizor, vetë EMV pranon se ka pasur vonesa në furnizimet me mazut për TEC Negotinë.
“Vonesat në furnizime nuk janë situatë e dëshirueshme në asnjë kontratë, përfshirë edhe kontratat për furnizim me mazut. Fatkeqësisht, situata të tilla ka pasur, ka dhe me gjasë do të ketë. Sa herë që ka vonesa, ne reagojmë në mënyrë adekuate, siç kemi vepruar edhe në këtë kontratë. Por jo çdo vonesë duhet të rezultojë me prishje të kontratës, aktivizim të garancisë apo vendosje në ‘listë të zezë’, veçanërisht në këto procedura”, thuhet në përgjigjen e EMV të datës 09.05.2023.
Kështu, EMV i kishte hedhur poshtë të gjitha vërejtjet e revizorëve lidhur me krizën energjetike, por deklaratat dhe përgjigjet e tyre vetëm janë evidentuar, ndërsa Enti Shtetëror i Revizionit përsëri i ka konsideruar si lëshime që duhet të korrigjohen. Prokuroria, nga ana tjetër, gjatë mbylljes së pjesës së hetimit kishte theksuar se hetimi është ndalur edhe për shkak të deklaratave kyçe të dëshmitarëve nga EMV – se nuk ka pasur dëm.
Prokuroria e ndaloi hetimin edhe sepse nuk mori përgjigje nga Greqia lidhur me pyetjet nëse RKM kishte marrëveshje bashkëpunimi me një kompani të madhe greke të naftës dhe me kompaninë në Maqedoni të lidhur me të njëjtën kompani greke. Kapushevski në tenderin e parë që fitoi në fund të vitit 2021 kishte deklaruar se kishte marrëveshje bashkëpunimi dhe mund të siguronte një mijë ton mazut në ditë. MPB kishte konsideruar se këto ishin të dhëna të rreme, por prokuroria, gjatë mbylljes së hetimit për mazutin, pretendoi se nuk kishte marrë përgjigje nga Greqia, prandaj kishin mbetur vetëm dokumentet për këto pretendime. Dokumente të ngjashme, që konfirmonin se RKM kishte deklaruar bashkëpunim, ndërsa kompania greke e kishte mohuar atë, ishin siguruar shumë më herët edhe nga revizorët.
“Theksojmë se në fazën e hapjes së ofertave ishte i pranishëm edhe ofertuesi i përmendur si prodhues i mazutit… Ai dorëzoi njoftim te blerësi (EMV), ku pretendon se nuk ka asnjë bashkëpunim komercial me ofertuesin (RKM) që kishte dorëzuar ofertë dhe, sipas njohurive të tij, ai nuk ka bashkëpunim komercial as me prodhuesin tjetër të përmendur. Në nenin 1 të kontratës dhe në ofertën përfundimtare të shitësit është përmendur prodhuesi i mazutit, për të cilin blerësi më parë ishte informuar se nuk ka bashkëpunim komercial me ofertuesin/shitësin”, thuhet në raportin revizor për “PROCESIN E DHËNIES SË KONTRATAVE PËR FURNIZIME PUBLIKE”.
Për shkak se përgjigjja nga Greqia nuk arriti, Prokuroria e mbylli rastin dhe i hodhi poshtë dyshimet për dhënie të të dhënave të rreme gjatë tenderit publik, në të cilin si ofertues i vetëm fitoi RKM. (PressOnline.al)
