Kontrata mes RTVM-së dhe IRL-së, me vlerë prej 180 mijë eurosh, ka shumë mangësi, por histori më vete është lidhja e aneksit, i cili ende fshihet nga sytë e publikut. Për më tepër, publiku po harron se ky është tentimi i dytë i IRL-së për të marrë para shtetërore – në janar të vitit 2024, AVMU, pa thirrje publike dhe në mënyrë jotransparente, i ndau një donacion prej 80 mijë eurosh. Shpërtheu skandali dhe granti dështoi. Ndërkohë, po atë vit 2024, organizata “jofitimprurëse” IRL, me të ardhura totale fantastike prej 1.25 milionë eurosh në periudhën 2023–2025, themeloi edhe kompani private, shoqëri me përgjegjësi të kufizuar. Në SHPK-në janë të punësuar vetëm tre persona nga ekipi i Sashka Cvetkovskës, me paga mesatare bruto prej vetëm 500 eurosh. Me çfarë jetojnë dhjetë gazetarët e tjerë hulumtues?
Pasi Laboratori Hulumtues Reporterik (IRL), në përgjigje të pyetjeve të Plusinfo-s, konfirmoi se nuk i kishte përmbushur obligimet nga kontrata me servisin publik RTVM, me vlerë 180 mijë euro për një sezon, heshtja e institucioneve për këtë skandal vazhdon edhe sot. Heshtin RTVM-ja dhe Shoqata e Gazetarëve të Maqedonisë, ndërsa Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele (AVMU) u shpall jokompetente për kontrollin e kontratave të tilla.
Siç kemi shkruar më herët, IRL për Plusinfo konfirmoi se nuk e ka realizuar plotësisht kontratën për prodhimin e 38 përmbajtjeve, për të cilat kishte nënshkruar marrëveshje me RTVM-në në vlerë prej 150 mijë euro plus 18% TVSH. Deri në afatin përfundimtar të vlefshmërisë së kontratës, më 31 nëntor 2025, duhej të transmetoheshin 4 filma hulumtues, por janë transmetuar vetëm 2. Duhej të transmetoheshin 11 podkaste, ndërsa janë transmetuar vetëm 19. IRL shton se është duke punuar në përmbajtje të tjera, për çka është lidhur aneks-kontratë, me të cilën vlefshmëria është zgjatur deri më 30 shtator të këtij viti.
Pas këtij sqarimi, Plusinfo i drejtoi IRL-së pyetje të reja, duke kërkuar që të bëhet publike përmbajtja e aneksit të kontratës. Duke pasur parasysh se IRL pretendon se RTVM nuk i ka paguar të gjitha mjetet nga kontrata e lidhur, Plusinfo kërkoi përgjigje edhe për shumën që servisi publik i detyrohet për kontratën e parë, vlefshmëria e së cilës tashmë ka kaluar.
Nga IRL morëm këtë përgjigje:
“Morëm pyetjet tuaja shtesë. Do t’ju përgjigjemi në mënyrë përkatëse pasi të gjejmë detajet që ju interesojnë. Duke pasur parasysh se disa nga të punësuarit tanë që janë të njohur me administrimin e redaksisë aktualisht ndodhen në detyra pune, përgjigjen do t’jua dërgojmë më vonë.”
Ekspert juridik për Plusinfo: Më së mençuri do të ishte që drejtoria e re e RTVM-së ta shkëpusë aneksin me IRL-në
Redaksia e Plusinfo-s konsultoi një ekspert të njohur juridik, të cilit i kërkuam të analizojë kontratën mes IRL-së dhe RTVM-së. Komentin e tij e morëm off record, ndërsa ai kërkoi anonimitet nga frika se mund të ekspozohet ndaj linçimit mediatik, diskreditimeve, shpifjeve dhe fyerjeve – praktikë që, sipas tij, është karakteristike për IRL-në.
– Kontrata ka shumë mangësi, nga disa aspekte. Për shembull, nuk është specifikuar qartë vlera e shërbimeve individuale të palëve kontraktuese në bashkëprodhim, prandaj nuk është e qartë si është arritur shuma prej 150 mijë eurosh. Nuk janë precizuar kushtet për tolerimin e mosrealizimit të obligimeve. Për shembull, askund nuk përmenden zgjedhjet si arsye për mosrealizimin e obligimeve nga ana e IRL-së, siç pretendon IRL në letrën drejtuar Plusinfo-s. Një ngjarje që mund të parashikohej në asnjë rast nuk mund të trajtohet si “forcë madhore”. Por më problematike se gjithçka tjetër është diçka tjetër. Është jashtëzakonisht e pazakontë dhe në kundërshtim me ligjin që problemi i mosrealizimit të një kontrate – në këtë rast kontratë me para publike – të “zgjidhet” thjesht me aneks. Mendimi im është se kjo procedurë është e paligjshme dhe sjell përgjegjësi ligjore për të dyja palët – thotë eksperti juridik për Plusinfo.
Në pyetjen tonë se cila do të ishte zgjidhja ligjore e problemit, eksperti u përgjigj:
– Nuk do të doja të shpjegoja çfarë bëhet në raste të veprimeve të paligjshme. Këtë e di çdo student i juridikut. Unë do të theksoja një rrethanë të re dhe, nëse mund të them kështu, “fatlume” në RTVM – ndryshimin e udhëheqësisë. Po të isha unë në vendin e drejtorit të ri, menjëherë do ta shkëpusja aneksin e kontratës mes RTVM-së dhe IRL-së, për të zvogëluar dëmet dhe për të mos marrë mbi vete përgjegjësi për diçka që nesër mund të konfirmohet si e paligjshme. Dhe sigurisht, në të ardhmen nuk do të lidhnim kontratë me palë që tashmë kanë histori të mosrealizimit të obligimeve kontraktuese.
A u harrua si AVMU tentoi “nën tavolinë” ta nderojë IRL-në me 80 mijë euro?
Një aspekt tjetër i këtij skandali është dilema etike – pse RTVM lidhi një kontratë të tillë dhe e shpërbleu organizatën joqeveritare IRL, të udhëhequr nga Sashka Cvetkovska, me 180 mijë euro para shtetërore, për një projekt ku, ndër të tjera, për xhirimet në studio janë përdorur falas kapacitetet e kësaj shtëpie?
Pyetja bëhet edhe më e rëndë për faktin se IRL dhe disa organizata të tjera joqeveritare, përfshirë edhe SHGM-në, kundërshtojnë ashpër financimin shtetëror të mediave. RTVM financohet nga buxheti shtetëror. Paratë që RTVM i transferon IRL-së janë para të taksapaguesve. Si është e mundur që qëndrimi i shoqatave të gazetarëve kundër financimit shtetëror të mediave të vlejë për të gjithë, përveç për IRL-në dhe disa projekte të tjera mediatike që financohen bujarisht nga shteti përmes të njëjtit kanal?
Dhe të rikujtojmë – kjo nuk është hera e parë që IRL merr para shtetërore. Në vitin 2024, kur IRL kishte kontratë aktive me RTVM-në, asaj iu nda donacion në vlerë prej 5 milionë denarësh, ose mbi 80 mijë euro, nga AVMU, “për verifikimin e fakteve në periudhën parazgjedhore”.
Donacioni iu dha IRL-së pa thirrje publike dhe në procedurë plotësisht jotransparente. Më 15 janar 2024 u mbajt seanca e Këshillit të AVMU-së, ku si pikë e katërt e rendit të ditës u paraqit propozimi për ndarjen e ndihmës financiare – donacion për IRL-në dhe propozim-kontrata për donacion.
Kjo ndihmë më vonë dështoi (të paktën kështu u tha), por mbeti e hapur çështja e përgjegjësisë për tentimin e AVMU-së shtetërore që në mënyrë jotransparente, pothuajse “nën tavolinë”, ta “nderonte” IRL-në me 80 mijë euro.
“Gazetarët jofitimprurës” të IRL-së realizuan 1.25 milionë euro të ardhura për tre vjet
Ka lexues dhe ndjekës të storjeve hulumtuese të IRL-së që jetojnë me bindjen se kjo organizatë joqeveritare është vërtet jofitimprurëse, e pavarur dhe se nuk ka asgjë të keqe që shteti t’i ndihmojë “mediat e varfra” që luftojnë kundër korrupsionit dhe kriminalitetit.
Por a është vërtet kështu?
Nëse hyni në faqen companywall.com.mk dhe kërkoni “IRL”, do të shihni jo një, por dy subjekte juridike: “Laboratori Hulumtues IRL Shkup” dhe “IRL Story Lab SHPKNJ Shkup”. Të dyja në të njëjtën adresë: rruga “Albert Shvajcer” nr. 6, Shkup.
Subjekti i parë është “Shoqata e qytetarëve LABORATORI REPORTERIK HULUMTUES – IRL Shkup”, e themeluar më 03.01.2018. Numri i të punësuarve: 0. Paga: 0.
Megjithatë, kjo shoqatë me zero të punësuar ka realizuar të ardhura prej:
- 19.913.000 denarë në vitin 2023,
- 27.504.000 denarë në vitin 2024,
- 29.530.000 denarë në vitin 2025.
Pra, në periudhën 2023–2025, IRL ka realizuar të ardhura totale prej 76.947.000 denarësh, ose rreth 1.25 milionë euro.
Sipas letrës së IRL-së drejtuar Plusinfo-s, besohet se pjesa më e madhe e këtyre mjeteve vijnë nga donacione të huaja. Nëse është kështu, atëherë pse një organizatë e pasur joqeveritare, me donacione të mëdha ndërkombëtare, ka nevojë të financohet edhe me para shtetërore përmes kontratës me RTVM-në?
Shoqatë, kompani, shumë para – por vetëm tre të punësuar me paga të ulëta
Subjekti i dytë është “IRL Story Lab SHPKNJ Shkup”, i regjistruar më 25.04.2024 në të njëjtën adresë si shoqata. Drejtorë të kompanisë janë Sashka Cvetkovska, Elena Mitrevska Cuckovska dhe Trifun Sitnikovski. Themelues është vetë shoqata IRL.
Kompania ka vetëm tre të punësuar, ndërsa paga mesatare bruto për punonjës është 35.912,72 denarë në muaj. Të ardhurat janë më modeste:
- 667.000 denarë në vitin 2024,
- 4.074.000 denarë në vitin 2025.
Këto të dhëna hapin shumë pyetje për mënyrën si funksionon IRL-ja.
Në faqen e tyre zyrtare, te rubrika “Ekipi ynë”, janë të listuar 13 persona. Kush nga këta 13 persona janë tre të punësuarit në SHPK? Si është e mundur që ata të marrin paga bruto prej vetëm rreth 500 eurosh, dukshëm nën nivelin e industrisë mediatike dhe madje nën pagat në marketet e Shkupit?
Ku përfunduan 1.25 milionë eurot? Si paguhen 10 anëtarët e tjerë të ekipit? A është e mundur që Sashka Cvetkovska të punojë për pagë bruto prej 500 eurosh?
Burim i njohur me sektorin joqeveritar dhe fondacionet ndërkombëtare, që gjithashtu kërkoi anonimitet, thotë:
– Rreth 80% e të ardhurave të organizatës joqeveritare IRL sigurisht sigurohen nga donacione të huaja. Donatorët, përfshirë Bashkimin Evropian, zbatojnë rregulla jashtëzakonisht të rrepta për përdorimin e mjeteve, disiplinën financiare dhe parandalimin e konfliktit të interesit. Çdo E madheijim nga kushtet e dakorduara, përfshirë shpenzimet e pajustifikuara ose pagesat e pabazuara, paraqet shkelje serioze që mund të rezultojë me korrigjime financiare, kthim të mjeteve, ndërprerje kontratash dhe sanksione shtesë.
Ai shton se themelimi i shoqërive tregtare nga organizata joqeveritare shpesh përdoret për manipulime me para donacionesh, megjithëse nuk pretendon se ky është domosdoshmërisht rasti konkret.
Shënim: Përveç përgjigjes shtesë nga IRL lidhur me aneksin e kontratës dhe borxhin e RTVM-së, redaksia e Plusinfo-s pret reagime edhe nga RTVM, shoqatat e gazetarëve dhe institucionet e tjera kompetente për të gjitha dilemat e ngritura. Nga IRL ka mbërritur demant ndaj publikimit fillestar të Plusinfo-s, i cili do të publikohet në kohë, së bashku me kundërpërgjigjen ndaj demantit.
