Ankthi është një reagim normal i trupit ndaj stresit, rrezikut ose situatave të panjohura. Në sasi të vogla, ai mund të jetë i dobishëm sepse të mban të përqendruar dhe të kujdesshëm. Megjithatë, kur ankthi bëhet i vazhdueshëm, i tepruar dhe i vështirë për t’u kontrolluar, ai mund të shndërrohet në një çrregullim ankthi dhe të ndikojë negativisht në jetën e përditshme.
Si ta dallosh ankthin?
Simptomat emocionale dhe mendore
- Shqetësim i vazhdueshëm dhe i pakontrollueshëm
- Frikë e paqartë ose ndjenjë rreziku edhe pa arsye konkrete
- Nervozizëm, irritim dhe ndjesi tensioni
- Mendime negative, shpesh për skenarë të këqij
- Vështirësi për t’u përqendruar ose për të marrë vendime
- Ndjenjë sikur do të humbësh kontrollin ose “diçka e keqe do të ndodhë”
Simptomat fizike
Ankthi aktivizon reagimin “lufto ose ik” të trupit, duke shkaktuar:
- Rrahje të shpejta të zemrës
- Frymëmarrje të shpejtë ose ndjenjë mbytjeje
- Djersitje, dridhje ose të ftohta
- Marramendje ose ndjenjë dobësie
- Dhimbje koke dhe tension muskulor
- Probleme me stomakun (të përziera, dhimbje barku, diarre)
- Lodhje e vazhdueshme
- Probleme me gjumin (pagjumësi ose zgjim i shpeshtë)
Ndryshimet në sjellje
Llojet kryesore të çrregullimeve të ankthit
Ankthi i përgjithshëm (GAD): shqetësim i vazhdueshëm për gjëra të përditshme si puna, shëndeti ose familja
Sulmet e panikut: episode të papritura frike shumë të fortë, me simptoma fizike intensive
Fobitë: frikë e tepruar nga objekte ose situata specifike (p.sh. lartësitë, hapësirat e mbyllura)
Ankthi social: frikë nga gjykimi ose turpi në situata sociale
OCD: mendime të padëshiruara (obsesione) dhe sjellje të përsëritura (kompulsione)
PTSD: zhvillohet pas një përvoje traumatike dhe përfshin kujtime të dhimbshme, ankth dhe shmangie
Çfarë e shkakton ankthin?
Ankthi mund të vijë nga:
- Stresi i zgjatur (punë, shkollë, probleme personale)
- Përvoja traumatike
- Faktorë gjenetikë (trashëgimia familjare)
- Probleme shëndetësore (p.sh. çrregullime hormonale)
- Konsum i lartë i kafeinës, alkoolit ose substancave të tjera
Kur duhet të kërkosh ndihmë?
Duhet të flasësh me një profesionist nëse:
- Ankthi zgjat për muaj dhe nuk përmirësohet
- Ndikon në jetën tënde të përditshme (punë, shkollë, marrëdhënie)
- Të pengon të bësh gjëra normale
- Shoqërohet me depresion, lodhje të madhe ose probleme me gjumin
Si trajtohet ankthi?
- Terapi psikologjike (sidomos terapia kognitive-biheviorale)
- Medikamente (kur rekomandohen nga mjeku)
- Ndryshime në stilin e jetesës:Gjumë i rregullt
- Aktivitet fizik
- Ushqim i shëndetshëm
- Teknikat e relaksimit (frymëmarrje e thellë, meditimi)
- Reduktimi i kafeinës dhe stresit
