Bashkimi Evropian po përballet me disa zgjedhje. Njëra çon drejt reformave dhe vendimmarrjes më efikase përmes heqjes ose rishikimit të së drejtës së vetos, gjë që do ta bënte Unionin më të vendosur dhe më të konsoliduar në sytë e botës. Nëse, nga ana tjetër, nacionalizmi e paralizon veprimin e përbashkët, Brukseli rrezikon të veprojë gjithnjë e më i fragmentuar ose, në një tjetër ekstrem, të arrijë njëzëri, por në një drejtim tjetër, shkruan PressOnline.al
Evropa ndodhet në kushte të reja globale, ndërsa lufton për hapësirë e shtrydhur mes tri fuqive të mëdha – Rusisë, Amerikës dhe Kinës, secila me interesat e veta. Këto fuqi kanë një marrëdhënie “toksike”, por të pandashme me Brukselin, i cili duhet të vendosë kufij dhe të qartësojë qëndrimet për të vendosur, pa hezitim, si do ta vazhdojë këtë marrëdhënie.
Amerika udhëheq në presionin ndaj Evropës
Pala amerikane ka kërkesat e saj ndaj BE-së. Presidenti Donald Trump kërkon që vendet evropiane të investojnë më shumë në NATO dhe në mbrojtjen e tyre.
Bashkimi Evropian është ndërtuar si një fuqi ekonomike, por pa autonomi të vërtetë ushtarake. Ai mbështetet te NATO, më saktësisht te SHBA-ja, si garant i sigurisë. Kjo sot përbën rrezik, sidomos me paparashikueshmërinë e politikës së Trumpit, i cili prej kohësh kërcënon me ndërprerjen e bashkëpunimit me vendet evropiane. Nga ana tjetër, ai kërkon ndihmë prej tyre për agresionin e tij ushtarak ndaj Iranit.
Në kontekstin e Ukrainës, Amerika ka ulur ndihmën për Kievin, ndërsa Evropa tani mban barrën kryesore ekonomike, pasi Hungaria hoqi bllokadën ndaj paketës prej 90 miliardë eurosh ndihmë.
Brukseli ende nuk tregon vendosmëri në raport me Amerikën, pjesërisht për shkak të ndasive të brendshme, por ndoshta edhe sepse pret me durim zgjedhjet e ndërmjetme në SHBA. Nëse këto zgjedhje ndryshojnë balancën e forcave në Kongres, Evropa mund të shpresojë për një ndryshim të butë të kursit amerikan dhe për këtë arsye përmbahet nga hapa më të vendosur.
Rusia e udhëheq Evropën në një valle të vështirë, por mbetet energjetike
Presioni i dytë vjen nga Rusia, e cila është një kërcënim ushtarak, por edhe burim energjie me çmime të favorshme.
Frika nga zgjerimi i mundshëm i luftës ruso-ukrainase në Evropë e mban BE-në në gatishmëri, pavarësisht sa real është ky skenar. Evropa ndjen presionin për të zhvilluar fuqinë e vet ushtarake dhe për të ulur varësinë nga SHBA-ja. Megjithatë, Rusia do ta perceptojë këtë forcim si kërcënim. Në të kundërt, BE-ja rrezikon të mbetet pasive në një kohë kur kërkohet veprim i shpejtë.
Për veprim më efikas në lidhje me Ukrainën, është e nevojshme reforma e rregullit të njëzëshmërisë në vendimmarrjen e Brukselit. Pa këtë ndryshim, politika e përbashkët e mbrojtjes do të mbetet e ngadaltë dhe joefikase, siç tregojnë presionet e fundit nga Sllovakia dhe Hungaria.
Nga ana tjetër, energjia ruse mbetet joshëse për Evropën për shkak të krizës energjetike të shkaktuar nga bllokada amerikane ndaj Iranit, ndaj BE-ja duhet të vendosë nëse do të vendosë pragmatizmin mbi parimet morale.
Evropa nuk e ndërpret tangon me Kinën, por kujdeset për hapat
Kina, si fuqi ekonomike gjithnjë e më konkurruese, i ofron Evropës mundësi tërheqëse. Marrëdhëniet mes Brukselit dhe Pekinit janë komplekse, por ekonomikisht të rëndësishme. Kina është partneri i tretë më i madh tregtar i BE-së në total dhe i dyti për tregtinë e mallrave, me një shkëmbim prej rreth 732 miliardë euro në vitin 2024.
Megjithatë, marrëdhënia është e pabarabartë, pasi BE-ja ka një deficit të madh tregtar. Shkëmbimi përqendrohet kryesisht në produkte industriale, sidomos makina dhe automjete.
BE-ja e konsideron Kinën njëkohësisht partner, konkurrent dhe rival sistemik dhe përpiqet të ulë varësinë prej saj.
Këtu ndikon edhe presioni i Uashingtonit që BE-ja të mos tregtojë me Kinën, në një kohë kur vetë SHBA-ja negocion marrëveshje tregtare me Pekinin.
Shumëkush do të jetonte ende në Evropë
Pavarësisht sfidave serioze dhe perceptimit të krizës, Evropa mbetet një nga vendet më të dëshirueshme për të jetuar. Ka edhe zhvillime pozitive, si zgjedhjet në Hungari ku Viktor Orbán humbi pushtetin, ndërsa pritet që Péter Magyar të jetë më pro-evropian. Nga ana tjetër, në Bullgari fitoi Rumen Radev, i afërt me Kremlinin, duke krijuar një lloj balance.
Pozitive është që Evropa po fillon të adresojë dobësitë e saj. Presioni nga Rusia dhe proteksionizmi i Trumpit po i detyrojnë qeveritë evropiane të investojnë më shumë në vend. BE-ja synon të lidhë marrëveshje të reja tregtare dhe të heqë barrierat e brendshme për të çliruar potencialin ekonomik.
Ajo vazhdon të ketë avantazhe të mëdha – një treg të madh, studiues të nivelit të lartë dhe burime kapitale të konsiderueshme. Megjithatë, kërkohet vullnet politik për t’i orientuar ato siç duhet.
Optimizmi nuk hahet me bukë
Optimizmi nuk mjafton – ai duhet të shndërrohet në veprim konkret. Shenja të tilla tashmë ekzistojnë.
Të rinjtë dalin në rrugë për klimën, qytetarët votojnë kundër autoritarizmit dhe politikanë progresivë bashkohen për të forcuar demokracinë. Megjithatë, nacionalizmi po rritet, ndjenja e pasigurisë shtohet dhe besimi në institucione bie.
Evropa po përballet me një krizë identiteti. Ajo është ndërtuar mbi liberalizmin dhe fuqinë e butë, por kjo qasje sot mund të mos jetë e mjaftueshme. Shtrohet pyetja nëse BE-ja duhet të përqendrohet më shumë në forcimin ushtarak.
Nëse perceptohet si e dobët, do të veprojë si e tillë. Nëse e riformulon veten si një fuqi e rëndësishme, do të sillet ndryshe.
Në cilin drejtim po fryn era?
Brukseli ka disa opsione.
Njëra është drejt reformave dhe vendimmarrjes më efikase përmes ndryshimit të së drejtës së vetos.
Nëse nacionalizmi dominon, BE-ja rrezikon fragmentim ose njëzëri në një drejtim nacionalist.
Riformulimi i identitetit evropian kërkon që BE-ja të bëhet një aktor që kombinon fuqinë e fortë dhe të butë. Evropa nuk do të kolapsojë, por po kalon një transformim të thellë. E ardhmja e saj varet nga aftësia për të ndërtuar një narrativë të re, bindëse dhe të qëndrueshme, që do të zbatohet me vendosmëri.
