Propozim-buxheti për vitin 2026, të cilin qeveria e prezantoi si “zhvillimor dhe stabilizues”, në thelb i ngjan më shumë një dokumenti që zbulon kufizimet sesa një vizioni të qartë të politikës ekonomike. Në vend që të jetë sinjal për konsolidim fiskal dhe përparim strukturor, shifrat tregojnë vazhdimësi të modelit të konsumit, rritje të borxhit dhe ulje të investimeve kapitale — një recetë që vështirë se mund të sjellë rritje të qëndrueshme.
Disiplinë fiskale vetëm në letër
Edhe pse qeveria paralajmëron “disiplinë të rreptë fiskale”, deficiti i propozuar prej 3,5% të BPV-së e tejkalon drejtpërdrejt kufirin e përcaktuar me Ligjin për Buxhetet, i cili lejon maksimum 3%. Ky devijim nuk është vetëm çështje teknike — ai dërgon sinjal se financat publike do të vazhdojnë të lëvizin në pragun ligjor, duke u mbështetur në huamarrje shtesë dhe të ardhura afatshkurtra, në vend të rritjes reale dhe produktivitetit.
Në kontekstin e pasigurisë globale ekonomike dhe normave të larta të interesit në tregjet ndërkombëtare, një politikë e tillë mund t’i kushtojë shtetit më shumë se sa pritet. Çdo euroobligacion i ri do të rrisë presionin mbi borxhin publik, i cili tashmë e kalon nivelin prej rreth 60% të BPV-së — prag që institucionet financiare ndërkombëtare e konsiderojnë të rrezikshëm për vendet me produktivitet të ulët dhe kapacitete të kufizuara eksporti.
Investimet kapitale – viktimë e populizmit afatshkurtër
Më shqetësues është trendi i uljes sistematike të shpenzimeve kapitale. Në Propozim-buxhetin për 2026, ato janë planifikuar në 40,5 miliardë denarë — pothuajse 7 miliardë më pak se në ribalancin e buxhetit për vitin 2025. Në praktikë, kjo do të thotë se shteti do të shpenzojë më pak për infrastrukturë, zhvillim teknologjik, rrugë, shëndetësi dhe arsim, dhe më shumë për shpenzime rrjedhëse, paga dhe pensione.
Paradoksalisht, pikërisht këtë buxhet qeveria e quan “zhvillimor”. Por në kushte kur realizimi i investimeve kapitale në vitin 2025 është vetëm 45%, çdo parashikim për “bum investimesh” duket më shumë si deklaratë politike sesa si drejtim real ekonomik.
Rritje e bazuar në konsum!
Projekcioni për rritjen e BPV-së prej 3,8% tingëllon optimist, por jo bindës. Ai mbështetet kryesisht në rritjen e konsumit personal — përmes rritjes së paralajmëruar të pagave dhe pensioneve. Kjo mund të përmirësojë përkohësisht statistikat, por nuk krijon rritje të qëndrueshme. Në mungesë të investimeve në kapacitete industriale, inovacion dhe prodhim vendas, ekonomia mbetet e varur nga importi dhe transferet buxhetore.
Një qasje e tillë rrit konsumin e brendshëm, por dobëson konkurrueshmërinë. Në vend që të jetë motor i zhvillimit, shpenzimi publik po shndërrohet në barrë ekonomike. Rritja e pagave dhe pensioneve — pa rritje reale të produktivitetit — do të shtojë presionin inflacionist, duke bërë që standardi real i jetesës të ngecë ose të bjerë.
Huamarrje pa përmbajtje reformuese
Propozim-buxheti ruan varësinë nga huamarrja si mjet kryesor për ekuilibrin buxhetor. Vitet e fundit, Maqedonia gjithnjë e më shpesh i është drejtuar kredive vendore dhe ndërkombëtare për të mbuluar shpenzimet rrjedhëse. Kjo e kufizon mundësinë për politika zhvillimore në të ardhmen, pasi një pjesë gjithnjë e më e madhe e të ardhurave shkon për shlyerjen e borxheve dhe kamatave — që tashmë përbëjnë mbi 12% të shpenzimeve totale buxhetore.
Në kushte të tilla, është vështirë të flitet për strategji ekonomike, sepse hapësira fiskale për politika zhvillimore pothuajse nuk ekziston. Qeveria, në vend që të krijojë mundësi për reforma strukturore, në fakt i shtyn ato, duke e fshehur inercinë ekonomike pas masave afatshkurtra për ruajtjen e stabilitetit social.
Maskë zhvillimi – thelb i ngecjes
Kur buxheti shtetëror shndërrohet më shumë në instrument mbijetese politike sesa në mjet zhvillimi ekonomik, rezultatet janë të pritshme: stagnim i produktivitetit, rritje e borxhit publik dhe rënie e besimit të investitorëve. Në këtë kontekst, fjalët “zhvillim” dhe “rritje” tingëllojnë më shumë si slogane politike sesa si kategori ekonomike.
Në thelb, buxheti për vitin 2026 nuk ofron drejtim të ri, por vazhdim të së njëjtës rrugë të papërgjegjshmërisë fiskale, lëvizjeve minimale strukturore dhe ruajtjes së ekonomisë në status quo.
Propozim-buxheti për 2026 është pasqyrë e kufizimeve të politikës ekonomike — një dokument që mbështetet më shumë në optimizëm politik sesa në logjikë ekonomike reale. Pa reforma thelbësore në produktivitet, investime dhe disiplinë fiskale, shteti rrezikon edhe një vit tjetër të humbur mes premtimeve për “zhvillim” dhe realitetit të borxhit në rritje.(Destan Jonuzi/PressOnline.al)
