Lufta kundër korrupsionit si problemi kryesor që pengon përparimin e përgjithshëm në Maqedoni mbulon një pjesë të konsiderueshme të programeve parazgjedhore partiake për zgjedhjet parlamentare të 8 majit, në të cilat premtohen hapa seriozë drejt parandalimit të kësaj dukurie të dëmshme. Instituti për Demokraci “Societas Civilis” bëri një analizë të shkurtër të masave kundër korrupsionit të partive LSDM, VMRO-DPMNE, BDI, Levica, Vlen dhe ZNAM, shkruan PRESSonline.al
“Korrupsioni është një kërcënim i pranishëm për integritetin dhe punën e institucioneve dhe të sistemit politik në tërësi. Si vepër penale, ajo kërcënon drejtpërdrejt mirëqenien e qytetarëve dhe aksesin e tyre në shërbimet publike, minon funksionimin e shtetit ligjor dhe krijon një kulturë mosndëshkimi. Për këtë arsye për qytetarët është e rëndësishme se çfarë premtojnë partitë politike dhe si do ta trajtojnë këtë problem në programet e tyre zgjedhore” – thuhet në analizën e “Societas Civilis”.
Vettingu për gjyqtarë, prokurorë dhe politikanë
Sipas analizës, në rubrikën se sa duhet të mbështeten organet në luftën kundër korrupsionit, partitë dhe koalicionet janë përgjithësisht në të njëjtën linjë dhe nuk kanë qëndrime të kundërta. Në programet zgjedhore të LSDM-së, VMRO-DPMNE-së dhe Koalicionit Vlen janë propozuar masa për sigurimin e burimeve të duhura materiale dhe njerëzore, të cilat janë të nevojshme për funksionimin normal të institucioneve dhe për kryerjen e përgjegjësive siç është inspektimi i gjendjes pasurore të zyrtarëve, revizion të brendshëm, vëzhgim të konfliktit të interesave dhe zbatimit të Strategjisë Kombëtare për luftën kundër korrupsionit. Masat u drejtohen të gjitha institucioneve me rol parandalues kundër korrupsionit, por në program përmenden shprehimisht Komisioni Shtetëror për Parandalimin e Korrupsionit, Enti Shtetëror i Revizionit dhe Policia Financiare, përcjell PRESSonline.al
Masat më të mëdha në programet parazgjedhore propozohen për gjykatat dhe prokuroritë – të gjitha palët janë unanime se gjyqësori ka nevojë për më shumë para se sa merr dhe pavarësi buxhetore, por gjithashtu bien dakord që vettingu duhet të bëhet për të gjithë gjyqtarët! Vetting për politikanët propozojnë partitë përveç gjyqtarëve dhe prokurorëve, ndërsa në programin e BDI-së propozohet edhe një ligj i veçantë për vettingun.
“Lidhur me kriteret për vlerësimin e performancës dhe avancimit në gjykata dhe prokurori, VMRO-DPMNE propozon ndryshime ligjore për të përcaktuar kriteret për avancimin e gjyqtarëve dhe vlerësimin e detyrueshëm të punës së tyre, ndërsa BDI propozon përmirësimin e kornizës ligjore për vlerësimin, avancimin, transferimin dhe shkarkimin dhe ngritjen në detyrë të gjyqtarëve dhe prokurorëve. Levica propozon prezantimin e një vlerësimi vjetor të punës së gjyqtarëve, si dhe specifikimin ligjor të kritereve për avancimin e prokurorëve publikë, ndërsa LSDM-ja propozon rivlerësimin e punës së gjyqtarëve dhe prokurorëve aktivë dhe integritetit të tyre – thuhet në analizën e Institutit për Demokraci, informon PRESSonline.al
Palët, shtohet, kanë qëndrime të ndryshme për procedurat e përzgjedhjes së gjyqtarëve dhe prokurorëve. VMRO-DPMNE propozon që ata të përzgjidhen nga lista e kandidatëve më të mirë që kanë përfunduar trajnimin e Akademisë për gjyqtarë dhe prokurorë publik, si dhe vendosjen e kritereve ligjore për rangimin e kandidatëve për gjyqtarë dhe kryetarë të gjykatave. VMRO-DPMNE propozon gjithashtu një rishikim të plotë të pranimit të kandidatëve në Akademi dhe ndarjen e AGJPP-së në akademi për gjyqtarë dhe akademi për prokurorë. Në lidhje me AGJPP-në, Levica propozon shtrëngimin e kritereve të regjistrimit dhe anulimin e provimit të jurisprudencës për të gjithë kandidatët që e kanë dhënë para kohe dhe kanë dorëzuar diploma false. Levica propozon gjithashtu vendosjen e kritereve më strikte për përzgjedhjen e gjyqtarëve dhe përvojë më të madhe të punës për avancimin gradual të tyre në karrierë.
Përveç kësaj, VMRO-DPMNE planifikon të prezantojë procedura të detyrueshme për llogaridhënien e atyre gjyqtarëve, rastet e të cilëve do të bien në Strasburg, BDI premton se do të prezantojë “Certifikatat për kryerjen e funksionit shtetëror”, të cilat do t’u jepen atyre që nuk kanë qenë të përfshirë në korrupsion apo veprime kundër interesave shtetërore, të cilat do të zbatohen në bashkëpunim me NATO-n, BE-në dhe SHBA-në. Levica, nga ana tjetër, parashikon heqjen e mandatit të përhershëm të gjyqtarëve që do të kenë një mandat të kufizuar nëntëvjeçar, pa të drejtë rizgjedhjeje, me përjashtim të një gjykate më të lartë, si dhe shkarkimin e një gjyqtari për të cilit tre çështje në karrierën e tij i kanë skaduar dhe për shkak të një mosmarrëveshjeje të humbur para GJEDNJ-së në Strasburg.
Kthimi i pasurisë së fituar në mënyrë të paligjshme
Në analizë thuhet se e përbashkëta mes partive politike është përkushtimi i tyre për kontroll dhe verifikim më të lartë të origjinës së pasurisë së zyrtarëve.
“VMRO-DPMNE propozon rritjen e procedurave për shqyrtimin e prejardhjes së pasurisë së zyrtarëve politikë dhe menaxherëve të lartë në sektorin publik, duke përfshirë edhe inspektimin e pasurisë së gjyqtarëve dhe prokurorëve publikë. LSDM propozon kontroll sistematik të prejardhjes së pasurisë së gjyqtarëve dhe prokurorëve publik, së bashku me rivlerësimin e punës së tyre dhe kontroll për konflikte të mundshme të interesit. Koalicioni Vlen dhe Levica po fokusohen në futjen e ligjeve të reja, përfshirë ligjin për drejtorinë për pagesën e mjeteve, si dhe miratimin e menjëhershëm të një ligji për origjinën e pasurisë së të gjithë titullarëve të funksioneve publike nga pavarësia e deri më sot (1991-2024) – thuhet në analizë, informon PRESSonline.al
LSDM, BDI, Levica dhe Vlen, në programet e tyre theksojnë nevojën për rritjen e efikasitetit të masave për konfiskimin e pasurisë së fituar në mënyrë kriminale. LSDM-ja propozon që një përqindje e caktuar e shitjes së pasurisë së konfiskuar dhe objekteve të konfiskuara të përfundojnë tek institucionet përgjegjëse për suksesin e hetimit financiar dhe nëse nuk mund të shiten, mjetet apo pronat të kalojnë te organizatat joqeveritare për projekte për qëllime sociale. Levica propozon konfiskimin e zgjeruar të pasurive të fituara në mënyrë të paligjshme të strukturave dhe oligarkëve të mëparshëm në pushtet, përfshirë të afërmit dhe miqtë e tyre, ndërsa Vlen-i fokusohet në forcimin e kompetencave të Agjencisë për Menaxhimin e Pasurive të Konfiskuara, për të mundësuar sekuestrimin dhe konfiskimin e pasurive të fituara në mënyrë kriminale.
Të gjitha partitë politike kanë një konsensus për rëndësinë e dixhitalizimit të gjyqësorit dhe modernizimit të sistemeve të drejtësisë dhe në programet e tyre shprehin propozimet e tyre se si të arrihet deri te një gjyqësor i dixhitalizuar dhe procedura gjyqësore të modernizuara përmes përdorimit të teknologjive elektronike.(PRESSonline.al)
