Agjencia e Aviacionit Civil (AAC) ka përgatitur raportin paraprak të mbikëqyrjes emergjente pas incidentit në operatorin kombëtar të navigacionit ajror në sektorin e sigurisë. Është përgatitur procesverbali përfundimtar, në bazë të të cilit, nga 14 gjetjet e konstatuara, është marrë vendim me urdhër për ndërmarrjen e 11 masave dhe aktiviteteve të detyrueshme me afate të ndryshme për zbatim, të cilat do të përcaktohen në një plan korrigjues që do të përpilohen bashkërisht nga inspektorët e autorizuar në AAC dhe përgjegjësit në M-NAV, njofton për MIA, drejtori i AAC-së Tomislav Tuntev.
Ka edhe urdhërpagesa për kundërvajtje sepse, siç thotë ai, kanë vendosur sanksione ndaj kompanive dhe individëve në bazë të përgjegjësisë specifike. Pas miratimit të planit operativ, AAC do të fillojë me mbikëqyrjen e vazhdueshme të realizimit të aktiviteteve. Sa i përket pjesës së sigurisë, presin që M-NAV të dorëzojë një raport preliminar gjatë javës për të kompletuar raportin e AAC-së. Nëse ka bazë dhe nevojë, siç thotë Tuntev, në bazë të procesverbalit – do të merret vendim me urdhër për marrjen e masave të caktuara. Pas përfundimit të kësaj, do të hartohet një raport i veçantë dhe do t’i dorëzohet Qeverisë, e cila paraprakisht ka kërkuar të informohet nga AAC. Në sektorin e sigurisë janë konstatuar shkelje të rënda dhe mos respektim të dispozitave ligjore dhe akteve nënligjore. Në një bisedë për MIA, Tuntev thotë se konkretisht nuk janë respektuar procedurat e sigurisë në M-NAV, nuk është respektuar programi i tyre i sigurisë, nuk janë respektuar dispozitat e Programit Nacional për Siguri të Trafikut Ajror dhe disa dispozita të Ligjit për Aviacion.
“Nga inspektimi i jashtëzakonshëm, rezultoi gjithashtu se M-NAV ka përgatitur dhe ka në funksionim të gjitha dokumentet e nevojshme, por në këtë rast bëhet fjalë për shkelje të procedurave të përcaktuara. Dikush nuk i respektoi procedurat, por veproi sipas bindjes së tij. Kjo ka sjellë edhe hyrjen e paautorizuar ose të paligjshme të personave në ambientet zyrtare, por jo në sallën e operacionit ku bëhet komunikimi mes avionëve dhe kontrollorëve. Dhe për një sërë lëshimesh të tjera që ndoshta janë toleruar për një periudhë të gjatë kohore në vetë objektin, si për shembull mosmbajtja e mbyllur e një dere të caktuar që duhet të mbyllej për të qenë më komode. Janë një sërë rrethanash që kanë sjellë shkeljen e procedurave të sigurisë në aspektin e sigurisë fizike të objektit”, thekson Tuntev.
Mangësitë e konstatuara nga inspektorët e autorizuar në fushën e sigurisë, siç thotë ai, janë rezultat i mosrespektimit të vazhdueshëm të procedurave të përcaktuara të sigurisë.
Në bazë të procesverbalit, inspektori i autorizuar ka lëshuar vendim me urdhër, janë konstatuar 14 konstatime dhe prej tyre janë shqiptuar 11 masa mandatore, të cilat do të jenë objekt i planit të veprimit korrigjues. Plani i veprimit korrigjues është përgatitur në bashkëpunim me M-NAV, sepse duhet të deklarojnë lidhur me 11 masat e detyrueshme kur dhe në çfarë mënyre mund të zbatohen. Disa prej tyre janë me afat të menjëhershëm, disa me 15 ditë, disa me 90 ditë, disa sipas një afati që do të përcaktohet më tej në një komunikim të përbashkët. “Përveç 11 masave të detyrueshme, do të jenë tre rekomandime të cila ne insistojmë t’i përmbahemi, po ashtu do të ketë një direktivë operacionale për disa aktivitete që tani nuk janë as pjesë e Programit të Sigurisë Kombëtare dhe as e ligjit dhe mezi presim t’i ndryshojmë”, thotë Tuntev. Qëllimi i këtyre masave, thekson ai, është parandalimi, pra parandalimi i përsëritjes së një ngjarjeje të tillë. Një nga opsionet, siç thotë ai, është që të sigurohet në kohën e duhur dera e detektorit metalik dhe një aparat fotografik me rreze X për të kontrolluar të gjithë ata që hyjnë në objekt.
Synimi është që të ngrihet niveli i sigurisë për hyrjen në objektin M-NAV në përafërsisht nivelin e sigurisë që operatori i aeroportit ka për të gjithë ata që hyjnë në brendësi të aeroportit. AAC-ja gjithashtu propozoi masa për trajnime shtesë të stafit nga agjencia e jashtme që punon në sigurinë fizike.
“Edhe nëse rifitojnë shërbimin e tyre, punësojnë njerëz të rinj, i trajnojnë, ne do t’i certifikojmë sepse parashikimi i akteve të veprimeve të kundërligjshme në M-NAV është pjesë e procesit të certifikimit që ne kryejmë me ta. Nëse M-NAV tregon vullnetin dhe aftësinë për t’i realizuar ato aktivitete dhe në një periudhë të caktuar nga një plan korrigjues aktivitetesh i ndërmerr dhe na dëshmon se ato janë zbatuar, atëherë ne ia kemi arritur qëllimit. Nëse vërtetojmë se nuk është kështu, mund t’i merret certifikata që i referohet veprimtarisë së sigurisë, për të siguruar se kushdo që dëshiron të hyjë në ato objekte, do të duhet të kalojë pastaj nëpërmes një hyrje zyrtare dhe t’i nënshtrohet sigurisë së operatorit të aeroportit. Megjithatë, nuk besoj se do të ndodhë kjo, që t’i merret certifikata e sigurisë ndonjërit”, thotë drejtori i AAC-së.
Ai thekson se deri më tani, M-NAV ka pranuar gjithmonë sugjerimet e tyre, dhe masat që janë të karakterit të detyrueshëm duhet të zbatohen sepse, siç thekson ai, ka edhe urdhërpagesa për kundërvajtje sepse kanë vendosur edhe sanksione ndaj kompanive dhe individëve për përgjegjësi konkrete. Drejtori i AAC-së thekson se është për të ardhur keq që shërbimi i sigurisë në M-NAV ka pësuar një transformim. “Kompania e sigurimeve ka dorëzuar të gjitha dokumentet e nevojshme që kanë trajnimin e nevojshëm, një marrëveshje të vlefshme, se do të bëjnë siguri fizike në traun e parë ku hyjnë mjetet dhe se trau i dytë është tashmë i siguruar nga vetë kompania. Por nga 15-16 veta sa ishin në fillim, shërbimi i sigurisë u reduktua në dy-tre. Por ne nuk mund të zgjidhim marrëdhëniet ndërpersonale dhe interesat në M-NAV, por vetëm të mbikëqyrim brenda kompetencave tona”, thotë drejtori i AAC-së. Tuntev ka ripërsëritur qëndrimin se nuk ka pasoja sigurie në këtë rast, por se vetëm janë shkelur procedurat në fushën e sigurisë fizike që mund të kenë shkaktuar pasoja të rënda dhe prandaj duhet të punohet që ato të mos ndodhin në të ardhmen.
Tuntev informoi gjithashtu se 16 minuta sa ka zgjatur ngjarja e incidentit në M-NAV (nga ora 14.53 deri në 16).
Ai thotë se në ora 09:00, nuk është regjistruar asnjë raport për një ngjarje nga një pilot, kontrollor, personel aeroporti apo personel i aviacionit. Nuk ka patur raport as për avionët, pavarësisht se ku ndodhen, as gjatë ndodhjes së incidentit dhe as pasi kishte mbetur pa shërbimin standard navigimi i ofruar nga M-NAV për avionët në fluturim. Ka pasur, siç shton ai, rrezik që diçka të ndodhë, sepse çdo shkelje e procedurave të sigurisë sigurisht që rrit rrezikun e pasojave të padëshiruara të sigurisë, por fatmirësisht, shton Tuntev, faktet thonë se në këtë rast nuk ka pasur pasoja të tilla. “E dënoj këtë ngjarje dhe nuk është dashur të ndodhë”, tha Tuntev. Ai i vlerëson si shumë të papërgjegjshme deklaratat në periudhën e kaluar se është kërcënuar siguria dhe ia atribuon periudhës parazgjedhore dhe pohon se “nuk kemi qëllim dhe detyrë të fshehim dikë apo ta shpallim fajtor apo jo, ka autoritete të tjera”.
“Ne konstatojmë situatën, shohim se çfarë ka ndodhur në aspektin e legjislacionit ndërkombëtar dhe të brendshëm, cilat janë shkaqet dhe pasojat dhe në bazë të kësaj nxjerrim zgjidhjet, rekomandimet, sanksionet tona”, tregon drejtori i AAC-së. Incidenti në M-NAV ndodhi më 4 janar, ndërsa kjo çoi në shkarkimin e dy drejtorëve. Këshilli Mbikëqyrës i M-NAV-së e ka pranuar propozimin e Qeverisë që në vend të drejtorëve të mëparshëm Fahrudin Hamidi dhe Ljube Stamenkovski të emërohen Hekuran Asani dhe Milan Korac. Pas vendimit të Qeverisë për ndryshime në menaxhimin e M-NAV, Sindikata e Kontrollorëve të Trafikut Ajror (SSKL), e cila në periudhën e kaluar ka reaguar për punën e menaxhmentit të M-NAV, e kishte ndërprerë grevën. Për incidentin në M-NAV, Prokuroria Themelore Publike Shkup ka hapur procedurë hetuese kundër tetë personave, për të cilët ekziston dyshimi se kanë kryer vepër penale “Rrezikimi i sigurisë së komunikacionit ajror” sipas Neni 303 paragrafi 2 në lidhje me nenin 22 të Kodit Penal.
