Nga Destan Jonuzi
Bashkimi Evropian po hyn në një fazë të re të raportit të tij me Ballkanin Perëndimor. Jo me zgjerim klasik, por integrim selektiv, gradual dhe i kushtëzuar. Në pamje të parë, kjo paraqitet si zgjidhje pragmatike për një Evropë të lodhur nga krizat dhe hezitimet e brendshme. Në realitet, mund të jetë edhe një formulë e re për të menaxhuar pritjen e gjatë të rajonit pa e zgjidhur atë.
Nisma e pesë shteteve anëtare, Austrisë, Italisë, Çekisë, Sllovakisë dhe Sllovenisë, synon ta afrojë Ballkanin me tregun dhe politikat e BE-së përmes një modeli “hap pas hapi”. Por pyetja thelbësore nuk është nëse ky model sjell afrim, por nëse ai e zëvendëson vetë anëtarësimin e plotë si objektiv final.
Integrim pa anëtarësim, paradoksi i ri evropian
Në letër, modeli i ri duket racional, vendet kandidate përfshihen gradualisht në sektorë kyç si energjia, transporti, digjitalizimi dhe tregu i përbashkët, në varësi të reformave të brendshme. Por në praktikë, kjo krijon një realitet të ri politik! Një Evropë me shkallë të ndryshme anëtarësimi, ku të drejtat nuk ecin paralelisht me detyrimet.
Kjo qasje rrezikon të krijojë një zonë hibride mes “jashtë” dhe “brenda”, ku vendet e Ballkanit përfitojnë rregulla, por jo vendimmarrje. Në këtë skemë, integrimi nuk është më një proces për të arritur barazi, por një mekanizëm për të menaxhuar diferencën.
BE-ja mes zgjerimit të bllokuar dhe frikës strategjike
Në sfondin e kësaj politike qëndron një realitet i qartë. Bashkimi Evropian nuk është i gatshëm për zgjerim të ri të plotë. Krizat e brendshme, polarizimi politik mes shteteve anëtare dhe frika nga destabilizimi institucional e kanë kthyer zgjerimin në një temë të ndjeshme.
Në të njëjtën kohë, gjeopolitika nuk e lejon Brukselin të largohet nga Ballkani. Lufta në Ukrainë, ndikimi rus dhe depërtimi ekonomik kinez e kanë rikthyer rajonin si hapësirë strategjike. Pikërisht këtu lind kontradikta! BE-ja e dëshiron Ballkanin afër, por jo brenda.
Maqedonia, mes reformave të bllokuara dhe premtimeve të ripaketuara
Për Maqedoninë, kjo situatë nuk është e re. Për më shumë se dy dekada, vendi lëviz mes hapave teknikë dhe bllokadave politike, ku çdo avancim shoqërohet me një kusht të ri.
Edhe sot, procesi i integrimit mbetet i varur nga konteste bilaterale dhe vendime politike të jashtme, ndërsa brenda vendit vazhdojnë problemet strukturore. Institucione të dobëta, korrupsion i perceptuar i lartë dhe mungesë e besimit publik në drejtësi.
Në këtë kontekst, integrimi gradual mund të duket si shpëtim i përkohshëm ekonomik, por rrezikon të shndërrohet në justifikim për mungesën e progresit politik.
Normalizimi i pritjes
Problemi më i madh i këtij modeli nuk është ajo që ofron, por ajo që mund të normalizojë idenë se pritja është zgjidhje. Nëse vendet e rajonit fillojnë të marrin përfitime sektoriale pa afat të qartë anëtarësimi, atëherë presioni për reforma të thella politike mund të zbehet. Në vend të një rruge drejt BE-së, krijohet një status i ri “gjithmonë në proces”.
Kjo do ta kthente integrimin evropian nga projekt transformues në mekanizëm administrimi të status quo-së.
Evropa si hapësirë e afërt, por jo e arritshme
Modeli i ri evropian për Ballkanin Perëndimor është një sinjal i qartë i kohës. BE nuk po e mbyll derën, por po e kontrollon me kujdes sa hapet ajo. Për Maqedoninë dhe rajonin, sfida nuk është vetëm të përfitojnë nga ky model, por të mos mbeten të bllokuar brenda tij.
Sepse integrimi që nuk ka fund të qartë, rrezikon të mos jetë integrim fare. Por një formë e re pritjeje më e sofistikuar, më teknike dhe me emër evropian.(PressOnline.al)
