Midis mohimit dhe reformës

2025 mbyllet si vit demaskimi, ndërsa 2026 hapet si test pjekurie institucionale – mes politikës pa vizion, drejtësisë së relativizuar dhe ekonomisë që refuzon të maskohet.

Nga Destan Jonuzi

Viti 2025 nuk ishte një vit i zakonshëm politik. Ishte një moment demaskimi institucional. Politika humbi funksionin e saj themelor – prodhimin e vizionit – dhe u shndërrua në menaxhim frike, kalkulimesh dhe shtyrjesh të pafundme. Integrimi evropian u përdor si dekor retorik, jo si projekt reformues me kosto reale dhe përgjegjësi konkrete.

Politika si menaxhim i frikës, jo si prodhim i vizionit

Në teorinë klasike të demokracisë liberale, politika ekziston për të artikuluar interesa kolektive dhe për t’i shndërruar ato në politika publike të matshme. Në praktikën e vitit 2025, politika në Maqedoninë e Veriut funksionoi kryesisht si menaxhim i frikës: frikë nga humbja e pushtetit, frikë nga vendimet e vështira, frikë nga përgjegjësia historike.

Diskursi politik u reduktua në retorikë taktike, ku zgjedhjet shihen jo si mekanizëm legjitimimi demokratik, por si rrezik që duhet amortizuar përmes populizmit, polarizimit dhe shtyrjes së reformave strukturore. Integrimi evropian, i cili teorikisht duhet të shërbejë si bosht reformues, u shndërrua në instrument narrativ – i përdorshëm sipas nevojës, i harrueshëm sipas interesit.

Kjo prodhoi një paradoks politik: një shtet që deklarativisht ecën drejt Evropës, por praktikisht heziton të adoptojë standardet bazë të saj – transparencën, llogaridhënien dhe sundimin e ligjit.

Drejtësia

Nëse politika humbi vizionin, drejtësia humbi sovranitetin moral. Viti 2025 e konfirmoi një tendencë shqetësuese: transformimin e sistemit juridik nga arbitër neutral në mekanizëm të negociueshëm. Ndryshimet e shpeshta ligjore, veçanërisht në Kodin Penal, nuk u perceptuan si reformë substanciale, por si adaptim oportunist i normës ndaj interesit.

Në teorinë e shtetit të së drejtës (Rechtsstaat), ligji është mbi politikën. Në realitetin e vitit 2025, ligji shpesh u bë funksion i saj. Kjo përmbysje hierarkike prodhon pasoja afatgjata: selektivitet në ndëshkim, relativizim të përgjegjësisë dhe institucionalizim të pandëshkueshmërisë.

Kur drejtësia nuk është më absolute, por e kushtëzuar, shteti humb një nga funksionet e tij themelore – garantimin e barazisë para ligjit. Dhe pa këtë garanci, çdo diskurs për demokraci mbetet retorikë bosh.

Ekonomia si pasqyrë e kontratës sociale të thyer

Ndryshe nga politika dhe drejtësia, ekonomia nuk gënjen. Ajo nuk njeh narrativë, por vetëm pasoja. Në vitin 2025, ekonomia foli qartë për një kontratë sociale të dëmtuar: rritje të kostos së jetesës, pasiguri strukturore në tregun e punës, polarizim ekonomik dhe emigrim të vazhdueshëm të kapitalit njerëzor.

Rritja ekonomike, aty ku u regjistrua, ishte kryesisht statistikore dhe jo përjetuese. Në mungesë të drejtësisë funksionale dhe politikave publike koherente, zhvillimi ekonomik u shndërrua në privilegj selektiv, jo në përfitim kolektiv. Ky model jo vetëm që prodhon pabarazi, por e riprodhon atë në mënyrë sistemike.

Ekonomia e vitit 2025 dëshmoi një të vërtetë themelore të teorisë politike: pa institucione të forta, tregu nuk është i lirë – është i kapur.

Moment reflektimi apo vazhdimësi e mohimit?

Kalimi nga 2025 në 2026 përfaqëson më shumë sesa ndërrim vitesh. Ai përfaqëson një pikë ndarjeje konceptuale: ose shteti do të pranojë realitetin e zbuluar dhe do të ndërmarrë reforma reale, ose do të vazhdojë traditën e rrezikshme të stabilitetit artificial.

Stabiliteti pa drejtësi është stagnim. Stagnimi pa vizion është regres. Dhe regresi, kur normalizohet, bëhet krizë strukturore.

Në një ambient ku politika relativizohet dhe drejtësia instrumentalizohet, gazetaria kritike mbetet një nga mekanizmat e fundit të kontrollit demokratik. Jo për të prodhuar rehati, por për të artikuluar të vërteta të pakëndshme. Jo për të qenë neutrale ndaj padrejtësisë, por e saktë ndaj realitetit.

2025–2026 nuk është vetëm tranzicion kohor. Është tranzicion vlerash. Dhe mënyra se si do të përshkohet ky tranzicion do të përcaktojë jo vetëm kursin politik të vendit, por edhe vetë kuptimin e shtetit si projekt shoqëror. (PressOnline.al)