Një kronikë e sistemit që tradhton të pafajshmit

Nga Destan JONUZI

Në Maqedoninë e Veriut, drejtësia shpesh duket si një labirint ku qytetarët e zakonshëm humbasin, ndërsa elita gjen rrugë të sheshtë drejt pafajësisë. Rasti i gjyqtarit të Apelit, i kapur me një shumë të konsiderueshme parash të dyshuara si të paligjshme, është reflektim i një realiteti ku ligji nuk zbatohet njësoj për të gjithë. Ky nuk është debat juridik; është diagnoza e një sistemi që toleron ndërthurjen e pushtetit dhe interesave personale.

Rasti i njohur si “Alfa” ka mbetur plagë e hapur në kujtesën e shoqërisë. Dekada të tëra, njerëz të dënuar për akuza që sot ngrejnë më shumë pyetje se përgjigje kanë kaluar vitet nën hekur. Përkundër kërkesave për rigjykim dhe shqyrtime të mëtejshme, sistemi refuzon rishqyrtimin, duke lënë pas qytetarë të pafajshëm që vuajnë padrejtësisht. Ky rast tregon qartë se drejtësia nuk është e barabartë dhe perceptimi i saj është i dëmtuar.

Almiri, një fëmijë i pafajshëm, humbi jetën në një aksident tragjik, duke lënë pas një dhimbje që asnjë procedurë burokratike nuk mund ta qetësojë. Mangësitë institucionale dhe vonesat në përgjegjësi tregojnë se sistemi shpesh nuk i mbrojnë më të dobëtit dhe të pafajshmit. Ky rast është një dëshmi e hidhur se drejtësia duhet të shërbejë për të gjithë, jo vetëm për ata me pushtet.

Historia e Burhanedin Nuhijut nga Tetova, një qytetar që ka kaluar dekada përballë akuzave të diskutueshme, është shembull tjetër i padrejtësisë sistematike. Ai mbetet simbol i një drejtësie që shpesh i mban peng njerëzit e pafajshëm, duke treguar se mungesa e përgjegjësisë institucionale shkatërron jetë dhe besim në sistem.

Në letër, Maqedonia e Veriut ka miratuar strategji reformash për pavarësinë gjyqësore dhe luftën kundër korrupsionit. Por implementimi mbetet i mangët: mungesa e burimeve, personelit dhe koordinimit pengon ndryshimet. Ndërhyrjet politike dhe presionet e jashtme minojnë integritetin e sistemit, duke lënë pas një perceptim publik se drejtësia funksionon selektivisht.

Raportet ndërkombëtare theksojnë se pavarësia e gjyqësorit është e brishtë dhe ndjekja penale e korrupsionit të nivelit të lartë shpesh dështojnë. Të fuqishmit shpesh përfitojnë nga kjo situatë, ndërsa qytetarët e zakonshëm vuajnë pasojat e proceseve të zvarritura dhe vendimeve të padrejta.

Besimi publik në gjyqësor është alarmues. Shumica e qytetarëve beson se zyrtarët e lartë nuk mbajnë përgjegjësi, ndërsa perceptimi i korrupsionit në sistem është në rritje. Kjo reflekton hendekun midis ligjit në letër dhe zbatimit të tij në praktikë, duke theksuar mungesën e besimit në drejtësinë e vendit.

Kur drejtësia shndërrohet në instrument për të fuqishmit dhe barrë për të pafajshmit, shoqëria humb besimin dhe qytetarët humbasin shpresën. Raste si “Alfa”, humbja e Almirit dhe historia e Burhanedin Nuhijut nuk janë histori të ndara – ato janë kapituj të një kronike të padrejtësisë.

Drejtësia nuk mund të jetë luks i elitës. Ajo duhet të jetë garant i barazisë dhe dinjitetit për çdo qytetar, nga gjyqtari më i lartë te njeriu më i zakonshëm në fshatin më të vogël. Vetëm atëherë Maqedonia e Veriut mund të rikthejë besimin në shtetin ligjor dhe funksionimin e vërtetë të drejtësisë.

Padrejtësia nuk ndikon vetëm tek individët e përfshirë në procese gjyqësore; ajo ka pasojë të drejtpërdrejtë mbi besimin e qytetarëve në institucionet e shtetit dhe mbi strukturën morale të shoqërisë. Çdo rast i qytetarëve të pafajshëm që vuajnë për dekada ose humbja tragjike e jetës së një fëmije lë pasoja psikologjike, krijon frikë dhe ndjenjë të pafuqishmërisë kolektive.

Nëse qytetarët nuk ndihen të mbrojtur nga ligji, ata humbasin motivimin për të respektuar institucionet dhe rregullat, duke rritur ndjesinë e padrejtësisë dhe izolimit social.

Në këtë kuadër, humbja e Almirit është simbol i dhimbjes që nuk gjen dritë drejtësie dhe i një sistemi që shpesh e prioritizon proceduralizmin mbi jetën dhe dinjitetin e qytetarëve. Një drejtësi selektive krijon jo vetëm qytetarë të pafuqishëm, por edhe një kulturë ku mosndëshkimi i të fuqishmëve bëhet normë, duke minuar çdo përpjekje për zhvillim dhe barazi sociale.

Ky fenomen është paralajmërim për gjithë shoqërinë! Nëse drejtësia nuk është universale, e paanshme dhe e qartë për të gjithë, atëherë çdo qytetar, pavarësisht statusit apo përkatësisë, mund të përballet me padrejtësi të ngjashme. Ky është momenti kur institucionet duhet të veprojnë jo vetëm për të korrigjuar gabimet e kaluara, por edhe për të rikthyer besimin dhe sigurinë në të ardhmen.

Qytetarët kanë detyrimin moral të kërkojnë llogaridhënie dhe të mbështesin një sistem që funksionon për të gjithë. Institucionet kanë përgjegjësinë të veprojnë me integritet, transparencë dhe paanshmëri. Vetëm me këtë bashkëpunim mund të thyhet cikli i padrejtësisë që ka mbajtur peng shoqërinë për dekada.(PressOnline.al)