Lufta në Iran e shtyn Evropën drejt një krize të re ekonomike!

Lufta në Iran kërcënon të ndërpresë furnizimin me energji, duke i rrezikuar Evropës një goditje të madhe në furnizim, e cila mund të paralizojë prodhimin, të ndalojë fluturimet, të rrisë çmimet e ushqimeve dhe kostot e kredive, si dhe të rikthejë inflacionin në nivele të papara më parë. Ndërsa tankerët e fundit me lëndë djegëse fosile nga Gjiri Persik lundrojnë drejt porteve evropiane, liderët e kontinentit të vjetër përballen me parashikimet për përmasat e krizës, analizon “Politico”, përcjell PressOnline.al

“Nëse lufta vazhdon, kjo do të jetë një barrë për ekonominë evropiane e krahasueshme me pandeminë e Covid-it ose fillimin e luftës në Ukrainë”, deklaroi kancelari gjerman Friedrich Merz.

Ministri italian i mbrojtjes Guido Crosetto paralajmëroi së fundmi se konflikti mund të zgjasë “me vite”, ndërsa presidentja e Bankës Qendrore Evropiane, Christine Lagarde, vlerësoi se pasojat afatgjata mund të shkojnë përtej çdo gjëje që aktualisht mund të imagjinohet.

Sipas portalit nga Brukseli, rreth 20 për qind e naftës dhe gazit në botë kalojnë përmes Ngushticës së Hormuzit, të cilën Irani e ka mbyllur me kërcënime për sulme ndaj anijeve dhe tankerëve.

Ndërkohë, presidenti amerikan Donald Trump u tha venE madhee të prekura: “Do të duhet të mësoni të luftoni vetë. Pjesa e vështirë ka mbaruar. Shkoni dhe merrni vetë naftën tuaj.”

Megjithatë, nafta dhe gazi janë thelbësore për transportin, ngrohjen dhe të gjithë zinxhirin industrial – nga ushqimi dhe plastika deri te kimikatet dhe bujqësia. Mbyllja e ngushticës ndikon gjithashtu në furnizimin me plehra dhe helium, të domosdoshme për prodhimin e mikroçipave. Efekti aktualisht shihet më shumë në rritjen e çmimeve të karburanteve, por kriza po përhapet edhe në produkte të tjera, ndërsa “Sony” e lidh drejtpërdrejt rritjen e çmimit të konzolave të reja PlayStation me “presionet në ekonominë globale”.

Politico paralajmëron për një skenar që drejtori i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, Fatih Birol, e quan “kërcënimin më të madh për sigurinë globale energjetike në histori”.

Mungesa

Ndryshe nga krizat e viteve 1970 ose ajo e vitit 2022, ndërprerja aktuale prek gjithçka – nga nafta e papërpunuar dhe gazi deri te dizeli dhe karburanti për avionë.

Analistja Ana Maria Jaller-Makarewicz paralajmëron se tregjet po përballen me një skenar të rrallë të mbylljes së plotë të një korridori kyç energjetik. Ndërsa krizat e viteve 1970 reduktuan rezervat globale me rreth 7 për qind, tani preken rreth 20 për qind e furnizimit global.

BE-ja fillimisht llogariste në një varësi relativisht të vogël nga Gjiri – rreth 6 për qind për naftën dhe më pak se 10 për qind për gazin – si dhe në furnizues alternativë si SHBA, Norvegjia, Azerbajxhani dhe Algjeria. Por, ndërsa lufta hyn në javën e pestë, kjo po rezulton e pamjaftueshme.

Vendet aziatike, të cilat para luftës merrnin rreth 80 për qind të energjisë nga Gjiri, po blejnë në mënyrë agresive furnizimet e mbetura dhe po rrisin çmimet. Tregtarët po i ridrejtojnë dërgesat drejt Azisë për fitime më të larta, duke anashkaluar Evropën.

Sipas analistit të Kpler, Charles Costerous, të paktën 11 tankerë me gaz natyror të lëngshëm tashmë janë ridrejtuar drejt Lindjes, ndërsa tankeri i fundit me gaz nga Katari pritet të mbërrijë në Evropë brenda pak ditësh.

“Nuk kemi rezerva. Nuk kemi siguri,” paralajmëron Jaller-Makarewicz, duke shtuar se Evropa mund t’i ndiejë pasojat brenda disa javësh, përcjell PressOnline.al

Rënia industriale

Sipas analizës, pasojat tashmë po përhapen në industri, veçanërisht në sektorin kimik, që është shtylla kurrizore e prodhimit evropian. Kompania gjermane Covestro paralajmëron për një rritje të mprehtë të kostove të logjistikës, lëndëve të para dhe energjisë, të cilat tashmë po reflektohen në çmimet e produkteve.

Eurofer paralajmëron se çmimet e paqëndrueshme të energjisë po bëhen një nga rreziqet më të mëdha për investimet, veçanërisht në prodhimin e çelikut me emetime të ulëta karboni. Pa çmime të qëndrueshme dhe konkurruese të energjisë, investimet në Evropë bëhen gjithnjë e më të vështira për t’u justifikuar.

Çmimet e plastikës, plehrave dhe heliumit gjithashtu po rriten. Industria e plastikës është veçanërisht e ndjeshme, ndërsa prodhuesit e plehrave paralajmërojnë se energjia përbën 60–80 për qind të kostove të prodhimit, duke shkaktuar një reaksion zinxhir në rritjen e çmimeve.

Stagflacioni

Rritja e kostove në prodhim, transport dhe bujqësi po transferohet te konsumatorët, duke rikthyer inflacionin. Komisioneri për ekonomi Valdis Dombrovskis paralajmëron se kjo valë mund të ngjajë me stagflacionin – kombinimin e rritjes së dobët dhe çmimeve të larta që karakterizoi vitet 1970.

Komisioni Evropian vlerëson se rritja ekonomike mund të bjerë në rreth 1 për qind, ndërsa inflacioni në rritje mund ta detyrojë Bankën Qendrore Evropiane të rrisë normat e interesit. Kjo do t’i bëjë kreditë më të shtrenjta dhe do ta ngadalësojë më tej ekonominë.

Borxhet e larta publike po bëhen gjithnjë e më të kushtueshme për t’u shlyer, dhe qeveritë mund të detyrohen të shkurtojnë shërbimet publike, vlerëson Politico.

Sa më gjatë të zgjasë konflikti, aq më të rënda do të jenë pasojat.

Ndërsa tankerët e fundit nga Gjiri përfundojnë shkarkimin, Evropa ka javë – jo muaj – për t’u përgatitur për pasoja serioze ekonomike, përfundon Politico.